Donnerstag, 23. Mai 2024

Ido-Saluto 2/2024

** ENTWURF *** ENTWURF *** Edito / 2024 / 2 ISSN: 2700-600X (Print) Ido-Saluto! Editita dal Germana Ido-Societo Kontenajo Parolo da la redakterio Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro Günter Schlemminger prizentis nova libro Kurta novaji Rubriko: Linguo La grupo Linguo aceptas nova Ido-vorti Rubriko: Voyajo Pri Banglasesh da Nadia Pedia Rubriko: Literaturo La malediko di la racionoza formuligo. A la profunda DDR-poetino Brigitte Reimann okazione elua 90-a naskala aniversario Rubriko: Cienco Pri la universo – Kad la Antiquajo esas moderna? Da Jürgen Viol Rubriko: Saneso La vereso pri la printempala fatigeso. La sufro e quale on vinkas ol Parolo da la redakterio Kara lekteri dil Ido-Saluto! La yaro 2024 esas granda yaro dil internaciona sporto. En la junio 2024 komencos en Germana la Europana Futbalo Championeso ed en julio 2024 sequas la Olimpiala Ludi en la Franciana chefurbo Paris. Ma anke la Ido-movado havas imporanta eventi en la nexta monati! En la Hispana chefurbo Madrid eventos inter la 22ma e 25ma di agosto la internaciona Ido-renkontro 2024. La Germana Ido-Societo partoprenos itere ye la 15ma/16ma novembro 2024 la internaciono linguo-ferio EXPOLINGUA en Berlin. La yarchefkunveno 2024 dil Germana Ido-Societo eventos dum la semano dil EXPOLINGUA en la Germana chefurbo. Ca-yare ni ne havas elekti dum la yarchefkunveno dil Germana Ido-Societo. Kontree la internaciona Ido-organizuro ULI (Uniono por la Linguo Internaciona) elektos nova Direktanto Komitato. Til la 1ma di septembro 2024 on povas anuncar sua kandidatigo Anke la Ido-literaturo kreskas. Ja en januaro 2024 la nefatigebla Idisto Günter Schlemminger prizentis sua tradukturo di du rakonti di Wilhelm Hauff kom bela libro. La Berlinana Idisto ja laboras pri nova libro. Pri omna mencionata eventi vu trovas plusa informi en ca numero dil Ido-Saluto! Ni deziras a vu omna afabla lektado! Amikale Thomas Ich bitte alle Mitglieder, ihren Jahresbeitrag für 2024 von 24 Euro auf das u.a. Konto einzuzahlen. Vielen Dank! Deutsche Ido-Gesellschaft e.V., Postbank Berlin, IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro Günter Schlemminger prizentis nova libro La nefatigebla Idsto Günter Schlemminger prizentis ye la 26ma januaro 2024 sua nova libro en Berlin dum la renkontro di la Berlinana Ido-Amiki. Pos la romano „Me pensas ofte pri Piroshka“ da Hugo Hartung e la novelo „Voyo-gardisto Thiel“ da Gerhart Hauptmann nia samideano tradukis du texti da Germana autoro Wilhem Hauff (1802-1827). La nova libro kontenas la originala texti e la Ido-versioni dil arto-fabli „La rakonto pri la mikra Muck“ (publikigita en la yaro 1826) e „La kolda kordio“ (publikigita en la yaro 1827). La libro kontenante la du rakonti da Hauff havas 140 pagini e kustas ?? Euro. Wilhelm Hauff esis Germana autoro dil romantika epoko e divenis famoza pro sua arto-farita fabli. Til hodie la rakonti da Hauff esas ofte skolo-lektajo en Germania. Me memoras ke mea juniona filiulo lektis ante du yari en la 8ma klaso dil gimnazio „La kolda kordio“. Amba rakonti esis adaptita kom filmi plur-foye. La filmo „La rakonto dil mikra Muck“ direktita da Wolfgang Staudte en la yaro 1953 en la Germana Demokrata Republiko esis tre sucesoza. DIG gratuliert Heidi Neußner zum 95. Geburtstag Das älteste Mitglied mit der zugleich längsten Zugehörigkeit zur Deutschen Ido-Gesellschaft (DIG), Heidi Neußner, beging am 7. März 2024 ihren 95. Geburtstag. Der DIG-Vorstand überbrachte ihr aus diesem Anlass die herzlichen Glückwünsche der Gesellschaft in ihrer Seniorenresidenz am Weinbergsweg im Berliner Zentrum. Heidi Neußner freute sich sehr über diese Gratulation bei Kaffee und Kuchen und bedankte sich dafür auf Ido. Die Jubilarin hatte den Gründer der Deutschen Ido-Gesellschaft, Alfred Neußner (1927-2023), ihren späteren Ehemann, im Juli 1948 in einer Esperanto-Gruppe in Berlin-Neukölln kennen gelernt. Ihre Eltern waren begeisterte Esperantisten, sodass sie und ihre beiden Schwestern schon als Kinder mit dieser Plansprache vertraut wurden. Alfred, den sie im November 1950 heiratete, beherrschte auch Esperanto, bevorzugte aber das Ido. Wie sie sich erinnerte, besuchte er 1960 einen Ido-Kongress, bei dem möglicherweise die Idee entstand, die Deutsche Ido-Gesellschaft zu gründen. Erstmals begleitete Heidi Neußner ihren Ehemann 1962 zu einem Ido-Kongress am Thuner See in der Schweiz. Danach folgten viele Reisen zu Ido- und Esperanto-Kongressen, bei denen sie „viele nette Menschen aus aller Welt kennen lernte“. Als die beiden Söhne größer waren, versäumte das Ehepaar „kaum mehr eine Konferenz“. Die meisten Ido-Konferenzen fanden nach ihrer Erinnerung in Mitteleuropa statt: in England, Schweden, Frankreich, Belgien und den Niederlanden, aber einmal auch in der Ukraine. Oft übernachteten Alfred und sie im Zelt, bis dies 1974 bei einem Ido-Kongress in der Schweiz abbrannte. Sonst wohnten sie bei den Ido-Kongressen meist in Gemeinschaftsunterkünften. Heidi Neußner hat außer dem Reisen, das sie neben vielen europäischen Ländern vor allem nach Asien und Nordafrika führte, und der Plansprache Ido noch ein weiteres Hobby: die Ölmalerei. Es bereitet ihr große Freude, Bilder berühmter oder auch weniger berühmter Maler zu kopieren. Sie widmete sich in vielen Bildern aber auch ihrer näheren Umgebung, als sie rund drei Jahrzehnte in Burghofen südöstlich von Kassel lebte. Darüber hinaus fand sie Gefallen an den chinesischen Schriftzeichen, denen sie täglich eine Stunde widmete. Kurta novaji Deutsche Ido-Gesellschaft nimmt an der Expolingua 2024 teil Auch in diesem Jahr wird die Deutsche Ido-Gesellschaft für Ido auf der internationalen Sprachenmesse EXPOLINGUA. Die EXPOLINGUA findet am 15./16 November 2024 in Berlin im Tagungswerk in der Lindenstraße 85 (Nähe Friedrichstraße) statt. Die Deutsche Ido-Gesellschaft wird wieder mit einem Infostand und einem Vortrag auf der Expolingua 2024 vertreten sein. Novelekto por la Direktanta Komitato di ULI La internaciona Ido-organizuro Uniono por Linguo Internaciona (ULI) elektas nova Direktanta Komito en la yaro 2024. Omna membro dil ULI povas kandidar. On mustas anuncar sua kandidateso che la ret-situo di ULI. La klozo-dato di kandidatigo esas la 1ma di septembro 2024. On elektas nur la kandidati por la komitato, ma ne por specala funcioni. Pos la elekto la elektita komitatani distributas inter su la diversa funcioni quale prezidero, trezorero, sekretario, linguala sekretario. Hike esas la ligilo por anucar la kandidateso: https://www.uli-ido.ovh/index.php?page=kontakto 200ma Ido videokonfero ye la 18ma di mayo 2024 Ye la 18ma mayo 2024 eventis la 200ma internaciona videokonfero di Ido. Por la jubileo nia hosto Partaka povis salutar 10 Idisti de sep landi: Partaka e Pilar de Hispania, Robert e Sioro Martignon de Francia, Thomas de Germania, Alex Q. de Arjentinia, Kristian de Venezuela, Goncalo de Portugal e Mikaelo de Brazilia kun sua amiko de Anglia. Ni interkomunikis quale sempre la tota tempo en Ido. Mikaelo naracis ni pri la terorigiva inundi en sua hem-urbo Brazilia. Ni interchanjis novaji de la Ido-movado e futura projeti. La internaciona videokonfero esas la maxim bona loko por uzar Ido. Pro mea partopreno en la video-konfero depos kelka yari mea Ido multe plubonigis. Danko ad omna partoprenanti, qui divenis por me vera amikaro. La internaciona video-konfero eventas omna satudio ye 17 kloki. Hike esas la ligilo: https://meet.jit.si/KonferoporIdistaro Partaka publikigas nova libro da Khalil Gibran en Ido Nia Hispaniana samideano Partaka publikigis en la marto 2024 Ido-tradukuro dil verko „Sablo e Spumo“ da Khalil Gibran. Ol ja esas la triesma libro dal Libanana-Usana skriptisto quan esas traduktita en Ido. Ja en la yaro 2015 Brian Drake publikigis „La dementulo“ ed Partaka tradukis en la yaro 2023 „La profeto“. Khalil Gibran. La nova tradukita libero „Sablo e Spumo“ havas 72 pagini. On povas deskargar la libro hike en la pdf-formato: http://www.ido.li/SabloedSpumo_3.pdf Nova ret-situo dil Hispana Ido-Societo La Hispana Ido-Societo havas nun nova e plu moderna ret-situo. La situo kontenas multa informi pri Ido ed en Ido e multa ligili. Ibe on trovas anke gratuite omna numeri dil Hispana Ido-revuo „Ad-avane!“ inter 2004 e hodie e mem kelka anciena numeri inter 1927 e 1936. La Hispana Ido-Societo esas kune kun la Germana Ido-Societo la maxim aktiva nacionala asociuro. Nia Hispana samideani esas anke la hosto dil internaciona Ido-renkontro 2024 en Madrid. Ad-avane Ido en Hispania! Hike vu trovas la nova ret-situi dil Hispana Ido-Societo: https://idosocietohispana.wixsite.com/my-site-1 Linguo La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti Pos la Ido-renkontro 2022 en Dessau la grupo "Linguo" en la interreto fondesis kun la skopo aceptar ed oficaligar od adminime rekomendar nova vorti, qui ankore mankas en Ido. La Google-grupo "Linguo" ja laboras e decidis pri nova vorti. La vorti esas propozi e rekomendi. Hike esas la adreso di la grupo en la interreto: https://groups.google.com/g/linguo En la listo vu trovas la 13 vorti, qui aceptesis da la grupo inter 12ma mayo 2023 e 31ma julio 2023. Hike esas detali pri ca vorti: Fonto lingui: A = Angla, F = Franca, G = Germana, H = Hispana, I = Italiana, R = Rusa, L = Latina ed E = Esperanto auditori-o Definuro: Chambrego destinita a diskursi, lecioni, seminari, koncerti, edc. Tradukuri: AFI auditorium | G Auditorium | HI auditorio, H auditórium | R аудитория | E aŭditorio Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) bio- Definuro: Prefixo ciencal indikanta elemento biologial. Exempli: Agro-bio-teknologio, bio-analizar, bio-fiziko, bio-demografio, bio-diverseso, bio-geografio. Tradukuri: AFGHIE bio- | R био- fruktos-o Definuro: (kemio) Sukro trovata en multa frukti ed en mielo (C6H12O6). Tradukuri: AF fructose | G Fruchtzucker, Fruktose | H fructosa | I fruttosio, levulosio | R фруктоза | E fruktozo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) komput-ar Definuro: (tr.) Kalkular per algoritmo od exekutar programo, precipue per automata moyeno. Tradukuri: A to compute | F calculer | G berechnen | H computar | I computare | R вычислить | E komputi Fonto-lingui: AHI (videz supere) legu-o Definuro: Anciena mezur-unajo di longeso, diversa-valora segun la landi (4 km cirkume). Tradukuri: A league | F lieue | G Wegstunde | H legua | I lega | R лье, лига | E leŭgo Fonto-lingui: A league | H legua lift-o Definuro: Aparato qua movas vertikale personi o kozi inter etaji di edifico. ~isto: Persono di qua la tasko esas manovrar lifto. Tradukuri: A lift, (Usa) elevator | F ascenseur | G Aufzug, Lift | H ascensor | I ascensore | R лифт | E lifto Fonto-lingui: AGR (videz supere) makro- Definuro: Prefixo ciencala indikanta grandeso, kontraste a mikro-. Exempli: Makromolekulo, makronukleo, makrofiziko, makroekonomiko. Tradukuri: AFHI macro- | G Makro- | R макро- | E makro- Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) mikro- Definuro: Prefixo ciencala indikanta mikreso, kontraste a makro-. Exempli: Mikrokosmo, mikroekonomiko. Tradukuri: AFGHI micro- | G Mikro- | R микро- | E mikro- Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) opcion-o Definuro: I. Singla de plura selektebla elementi, projeti, ag-manieri, edc. — II. (financo) Darfo komprar o vendar ulo segun certena kondicioni en certena tempo-spaco. Exemplo: Exekutar opciono. Tradukuri: AF option | G (1) Wahl; (2) Option | H opción | I opzione | R (1) выбор; (2) опцион | E opcio Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) rond—ir-ey-o Definuro: Ronda voyo ad-ube abutas plura voyi ed ube vehili mustas vehar un-sinse cirkum centra „insulo“ por trans-irar de un voyo ad altra. Tradukuri: A roundabout | F (carrefour) giratoire | G Kreisverkehr, Kreisverkehrsplatz, Kreisel | H rotonda | I rotatoria | R кольцевая развязка, кольцо | E trafikcirklo sakaros-o Definuro: (kemio) Ordinara sukro (C12H22O11), extraktata de sukro-kano o de betravo. Tradukuri: AF sucrose, saccharose | G Saccharose, Sucrose | H sacarosa | I saccarosio, saccaroso | R сахароза | E sakarozo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sit-o Definuro: Loko material o virtuala ube situesas kozi od eventaji. Exemplo: Ret-sito. Tradukuri: AF site | G Ort, Standort, Baustelle, Stelle, Gelände, Stätte, Schauplatz, Website | H sitio | I sito | R место размещения, сайт Fonto-lingui: AFHI (videz supere) vizon-o Definuro: (zoologio) Nord-Amerikana karnivora mamifero del familio Mustelidae, di qua la felo esas multe prizata (Mustela vison). Tradukuri: A American mink, AF vison | G Amerikanischer Nerz | H visón | I visone | R американская норка | E vizono Fonto-lingui: AFHI (videz supere) Quale ni povas salvas la Basa-Sorabiana Linguo? En sua blogo "Vorto-Linguo-Mondo" la autorino Lena Weisshoff diskutas la aktuala dil Basa-Sorabiana linguo, quan esas parolata en kelka regioni di Brandenburgia. La nombro dil Basa-Sorabiana parolanti diminutas su plu e plu. Germania promisas su engajar por la protektado di "mikra lingui". La mezuri por promocar ca lingui diferas, se li esas la teritorio dil tota stato e nur por singla federala landi. To dependas se esas linguo di nacionala minoritato o regionala linguo. En la kazo dil Basa-Sorabiana la mezuri relatas nur pri Brandenburgia, en qua la nacionala minoritato dI Basa-Sorabiani lojas. La protekto dil Basa-Sorabiana linguo esas regulizita en la konstituco di Brandenburgia per propra seciono ed edas Konsilio por Sorabiana aferi, qua reprezentas la interesi dil Sorabiani en la parlamento di Brandenburgia, Depos la introdukto dil protekto-mezuri la nombro di parolanti preske ne kreskas. Nun on povas argumentar ke on ne povis expektar augmento dum la pasinta 25 yaro, nam la nova parolanti mustas erste adultijar. La projekto "Witaj" dedikas su exakte a ca domeno per etablisar bi-lingua sistemo de infant-gardeno til la fino dil skolo. On nominas ca sistemo anke penso di totala imerso. La mankanta instrukto/edukando di instruktisti por skoli en Brandenburgia esas granda problemo. Studianti mustas livar la Basa Lausitz por studiar en Leipzig. Antee la Universitato Potsdam garantiis la qualifikigo di specala instruktisti, to signifikas ke la instruktisti sen savante Basa-Sorabiana absolvas suplementala studio, por esar kapabla instruktur sua fako en Basa-Sorabiana. Nun nur la Universito Leipzig povas donar to. Pro quo Brandenburgia ne sucesas transformar sua universitati por la edukado di instruktisti por la Basa-Sorbiana? On povas juste questionar su, pro quo on bezonas tanta chera aranji, nam omna Sorabiani parolas la Germana? Segun la ciencala perspektivo to esas tote korekta. Ma Germania ed Europana Uniono komprenas su ipsa kom multopla komuneso. Finfine on ne darfas selektar minoritato segun grandeso e prestijo. To kontredicus la principo dil egalyureso. Altra kauzo esas la historiala heradajo dil supreso di minoritati. Die Zahl der Niedersorbischsprechenden geht immer weiter zurück. Dtl. hat sich dem Schutz der ‚kleinen‘ Sprachen verschrieben. Je nach Minderheiten- oder Regionalsprache sind die Maßnahmen bundesweit oder auf einzelne Bundesländer beschränkt, beim Niedersorbischen auf Brandenburg, dem Siedlungsgebiet der Niedersorben. In der Brandenburgischen Verfassung ist der Schutz des Niedersorbischen mit einem eigenen Abschnitt geregelt und es gibt den Rat für sorbische Angelegenheiten, der die Interessen der Sorben im brandenburgischen Parlament vertritt. Seit der Einführung der Schutzmaßnahmen hat sich die Zahl der Sprecher*innen kaum erhöht. Jetzt kann man argumentieren, dass in den letzten 25 Jahren noch keine Steigerung zu erwarten sei, denn die neuen Sprecher*innen müssen ja erst heranwachsen. Genau diesem Bereich widmet sich das Witaj-Projekt, ein bilinguales System von der Kita (Ansatz der vollständigen Immersion) bis zum Abitur. Die fehlende Ausbildung von Sorbisch-Lehrkräften in Brandenburg ist ein großes Problem. Studierende müssen die Niederlausitz verlassen und in Leipzig studieren. Die sprachliche Qualifikation von Fachlehrern wurde früher von der Uni Potsdam gewährleistet, d.h. dass die Lehrkräfte ohne Niedersorbischkenntnisse ein Aufbaustudium absolvieren, um ihre Fächer in Niedersorbisch unterrichten zu können. Auch dafür kommt jetzt nur noch die Uni in Leipzig in Frage. Warum schafft es Brandenburg nicht ihrer Universitäten für die Ausbildung der Niedersorbischlehrkräfte umzurüsten? Man kann sich zu Recht fragen, warum solch teure Maßnahmen ergriffen werden, wo doch alle Sorben auch deutsch sprechen? Aus wirtschaftlicher Sicht ist das absolut richtig. Doch Dtl. und die EU verstehen sich als vielfältige Gemeinschaft. Schließlich kann man nicht einfach nach Größe oder Prestige einer Minderheit selektieren, das widerspreche dem Gleichberechtigungsgrundsatz. Ein anderer Grund ist das historische Erbe der Unterdrückung von Minderheiten. SILVESTRO II., LA PAPO AMIKO DIL DIABLO da Jean Martignon Il naskis inter 935 e 940 en tre povra familio di Arvernia e nomesis Gerbert. On raportas ke dum lua puereso il gardis mutoni ed observis la steli kande nokteskis, per speco di serbatano facita ek kavigita sambuko-brancho. Or, uladie, dum ke il regardis talmaniere la cielo, monaki preterpasis e remarkis lua konduto. Li questionis lu e konstatis lua granda inteligenteso, konseque li adoptis ilu kom studento en lia monakerio por divenor plu tarde suafoye monakulo. Ma, dum 967, komto de Barcelona vizitis la monakerio. Pro ke il esis la maxim brilanta dicipulo dil monakerio, la komto demandis forduktar lu kun il a Katalunia. La monaki aceptis e Gerbert durigis sua studiado probable per lernar la cienci dil Arabi, qui lore posedis preske tota Hispania, ed havis kulturo- e cienco-niveli tre supera ad olti dil westala Kristani. Pos sua sejorno en Hispania, Gerbert iris a Roma ube papo Ioannes III. komisis lu docar muziko ed astronomio. Un ek la dicipuli esis Otto, evanta dek-e-sis yari, filiulo dil imperiestro di Germania en Italia. Samatempe, Gerbert duris studiar e laborar ciencale.Il inventis, inter altri, hidrolika* orgeno en qua la vento kompresesis per la preso dal aquo. Koncerne la horloji, il kreis la mekanikala sonigado e la kloki, qui esis silencoza ante ke il agis carelate, komencis kantar. Ico ne impedis il redaktar verki pri filozofio ed alta teologio. Ma dum ita nesavo-tempo, kande segun eroroza intelekto dil Santa Skriburi, on ne darfis studiar cienci e progresigar oli, on konceptis lua lerno-avideso kom diablajo. Precipue che sacerdoto. Ica viro dotita per « superhoma inteligenteso » rapide akuzesis signatir kontrato kun la diablo. Lua infernala reputeso debesas a kelka biografiisti, precipue al Angla monako William of Malmesbury, autoro da historio, en la Latina, pri la Angla reji.Ica monakulo savigas a ni ke, en Hispania, Araba magiisto docis sua cienco al yuna Gerbert, ma refuzis donacar a lu precoza verko qua kontenis la reguli di sua savo. La Arverniano seduktis lore la filiino di sua instruktisto, ebriigis lu e furtis la libro. Il (Gerbert) signatis protekto-kontrato kun la diablo qua garantiis a lu vivar sendanjere, tam longatempe kam il ne oficios la meso en Ierusalem. Satano rezumabis lua destino per atribuar a lu tri faira literi : R…R…R… Pos ica sejorno en Roma, il sendesis ad urbo Reims, Francia, kom chefo dil monakeriala skolo. Dum ok yari (972-980), il docis filozofio e gramatiko, samtempe il esis sekretario di episkopo Adalberon e, tale, implikesis en divers aferi quin l’episkopo mustis negociar. Talmaniere, il komencis okupar su pri politiko. E Reims justifikis lua unesma R. En 981 Adalberon venigas lu kun su en Italia e nominigas il kom chefo dil abadeyo di Bobbio, apud Pavia, ma la vivo-kondicioni ibe esas tante mala ke lu balde preferas retroirar a Reims. Dum ita iterita sejorno, komto de Paris Hugo Capet konfidas a lu la edukado di sua filiulo Robert, qua plu tarde qualifikesos kom « Pia ». Or, dum 987 la trono di Francia divenis vakanta ed Hugo elektesis kom rejo. Gerbert lore donis a la nova suvereno saja konsilo, nome elektigar e sakrigar, dum sua vivo-tempo, sua filiulo kom sua sucedonto.Tale komencis la dinastio di le Capet qua esis havonta dek-e-quar suvereni. Gerbert ne okupesas nur pri la aferi di Francia. Danke lua mediaco, lua anciena dicipulo Otto divenis mastro di Saxonia. Ultre lo, il impozas a la kombatema potenti di sua tempo la « milito-halto di Deo » e koaktas li obediar la unesma milito-legi. Dum januaro 989, lua mastro e protektero Adalberon mortas. Lu remplasesos da Arnoul filiulo di duko de Lotringia e Gerbert esas lua sekretario. Ma lu revokesis pro politikala intrigi e Gerbert sucedas ilu kom episkopo. En 996 Otto, mastro di Saxonia, proklamesis Imperiestro di Germania e Rejo di Italia kun la titulo Otto III. Un ek la unesma agi dil nova mastro di Roma esis obtenar de Papo Gregorius V. la arkiepiskopio di Ravenna, lore duesma urbo di Italia, por Gerbert. Tale justifikesas la promiso dil duesma R. Or, ye la 18ma di februaro 999, quankam il evis nur duadek-e-non yari, papo Gregorius V. mortis subite. Forsan lu asasinesis. Otto III., qua pilgrimis che la monto Gargan, retrovenis rapidege a Roma por evitar l’elekto di enemika papo. Il havis nula desfacilaji por elektigar sua anciena docisto kom heredanto dil trono di Santa Petrus (t.e. la trono dil papo). Otto konsilis a lu adoptar la nomo Silvestro II. pro ke l’unesma Silvestro baptabis Konstantinus, t.e. la unesma Kristana imperiestro. Tale il atingis la triesma R. Gerbert guvernis quiete l’urbo Roma, tamen lua Angla biografiisto, William of Malmesbury, raportas : « Esis proxim Roma, che la Marso-Agro, statuo ek bronzo o fero di qua la indik-fingro di la dextra manuo esis tensata, ed on lektis sur lua kapo : Frapez adhike. Homuli, qui persuadesis ke ica vorti indikas la existo di trezoro, mutilabis per hakilostroki la senkulpa statuo. Gerbert donis a la enskriburo altra senco. Ye dimezo, kande la suno esas en la mezo di sua jornirado, lu examenis til ube la ombro dil fingro prolongesas e lu retrovenis dum la sequanta nokto akompanata da servisto portanta lanterno e da plur altri. Li exkavis la tero per ordinara utensili. Larja enireyo apertesis avan ili. Li perceptis vasta palaco, ora muri, ora plafono, ora soldati kun ora kurasi, ora rejulo e rejino an tablo. Li anke vidis servita dishi e stacanta servisti. En angulo esis admirinda karbunklo qua desaparigis la tenebro. Ye l’opozit angulo esis stacanta infantulo armizita per arko. Tale, omnaloke marveloza arto plezurigis la okuli, omnon on vidis, ma nulon on darfis tushar. Quik kande ulu volis agar per sua manui, omna statui tresayis ed esis pronta atakar la audacozo. Gerbert, pavorigita, retenis sua deziri. Ma un ek la servisti ne povis impedesar furtar admirinde laborita kultelo. Ye l’instanto ipsa, omna personi staceskas, la infantulo lansas sua flecho kontre la karbunklo qua extingesas, omno rifalas en tenebro… » Gerbert guvernis Roma e la Kristanaro tre saje. Segun la kontrato quan ilu signatabis kun la diablo, il ne devis mortar ante dicar meso en Ierusalem. Lu, do, esis tote quieta e ne hastis irar a la Santa Lando. Ma dum sundio dil yaro 1003, kande il celebris meso en Roma, ye la frazo « Ite missa est » lu subite standis male, lore lu konstatis ke lu esas en kirko nomizita « kirko di Ierusalem » e ke la korista puero extingas la ceri. Il falas, quale frapita per fulmino. Lua sucedonto, Sergius, grabigis sur lua tombo longa epitafo ube on povas lektar yena texto per mayuskula latina literi : ICA LOKO UBE ENTERIGESAS LA RESTAJI DI GERBERT RIVIVOS KANDE LA SONI DIL TRUMPETI DIL MONDOKRULO ANUNCOS LA VENO DAL SINIORO DEO. LA SANTA VIRGINO QUA FAVORAS LA ARTARO E ROMA, URBO QUA ESAS LA KAPO DIL MONDO, IGIS LU FAMOZA EN LA TOTA UNIVERSO. LU ESIS QUAZE LA PORDISTO DIL CIELO POS CHANJIR TRIFOYE LUA OFICO. IL OKUPIS DEPOS YARKINO LA OFICO DI PETRUS KANDE LA MORTO FRAPIS LU, LA TOTA MONDO EXTREME PAVORIS. DESAPARIS LA PACO E LA TRIUMFANTA EKLEZIO SHANCELIS. OLU OBLIVIIS LA REPOZO. IRGEQUA TU ESAS, TU QUA REGARDAS ICA TOMBO DICEZ : OMNOPOTENTA SINIORO DEO KOMPATEZ LU. ILU MORTIS DUM LA YARO DIL SINIORO-INKARNACO MIII (1003) YE LA XIIma (12ma) DIO DIL MONATO MAYO . (Segun libro : Rakonti, Legendi ed Historio di Arvernia, 1862) Voyajo Pri Bangladesh da Nadia Pedia Me livis Germania e vivas en Bangladesh depos la mezo di pasinta yaro. Bangladesh havas frontiero kun India en westo e kun Myanmar en esto. Me laboras en la sudo di Bangladesh, apud Myanmar. Li homi, qui eskapis de persekuto en Myanmar esas hodie multe konocata kom „Rohingya“. En 2017 la soldati di Myanmar masakris multa Rohingya brutale igante multa refujanti inundar a Bangladesh. Ofte Rohinga esas definita kom „islamana habitanti en Myanmar“, ma fakte li inkluzas anke hinduisti. La maxim granda refujeyo di la mondo esas situita en la sudo di Bangladesh, havante cirkume un miliono de homi, e la nombro di habitanti kreskas rapide. Omna necesa kozi exemple tualeteyo, balneyo, medikamenti e manjaji mankas a la refujanti. La lojeyi di la refujanti esas tro mikra, mem por me, quankam me esas nur 149 centimetri alta. Ibe ne esas instaluri por recevar eduko o trovar laboro, e tempo nur pasas. Tero-kruli eventas dum la pluv-sezono, e masiva fairo ofte eventas dum la sika sezono, ma on povas eskapar nul-loke. Kompreneble, on ne pluse havas espero retro-irar a Myanmar, nam on anke ne povas adaptar su ipsa a la socio di Bangladesh. Kelka refujanti probas irar sudestala Azia, ma li esas desaprobinta Ultre to pro la granda nombro di personi, qui venis a Bangladesh dum kurta tempo-periodo, la vivo dil indijena homi anke divenas nestabila. Rapida augmento di la habitantaro efektigas nesuficanta quanti de nutrivo, e refujanti aceptis labori, pro ke on ne mustas pagar li multe, e la indijena laboristi restas senlabora. Pro to la relato inter refujanti e lokala homi plumaladeskis. Multa Ne-Guverneria Organizuri olim laboris hike por helpar refujanti, ma pos ke la milito en Ukrainia komencis, li livis Bangladesh ed ica loko esas obliviita. On pensas pri homi plorante en exterlando, kande li vidas novaji pri milito, ma li rapide retroiras ad omnadia vivo. Mem kande la jurnalaro ne raportas plu ed omnu oblivias, ke ula-loke homi ploras e mortas sen-sence. La autorino di ca texto lojas en Bangladesh por helpar refujanti de Myanmar. Literaturo La malediko di la racionoza formuligo A la profunda DDR-poetino Brigitte Reimann okazione elua 90-a naskala aniversario El mortis pasable yune, quankam el nultempe vere esis yuna. Brigitte Reimann esis la granda previderino, la perpetua obskuranino, la esperoza faliantino inter la poetini en la DDR. Ye la 21-a di julio 1933 el naskis en Burg proxim Magdeburg, e kande el ye la 20-a di februaro 1973 en Berlin, chefurbo di la DDR, mortis, el havis dop su ula deziroza, ma anke doloroza vivo. La filiino di bankisto kom yunino sufris de poliomielito, e ja ca-tempe rezolvis divenar autorino. Skribar kom voyo di fugo sen livar la lito – anke on darfas hike rangizar la Austriana kolego Thomas Bernhard. E quale Bernhard nultempe Reimann apartenis ad ili, qui skribas komediistatre frivole e sen dopa pensi. Omni du intense explikis la relato di la socio a la „Drittes Reich“ (Triesma Imperio).“Die Frau am Pranger“ (La muliero pilori-agita), unesma granda suceso (1956) di Reimann raportis pri feminala fato ye la fino di la Duesma Mondmilito e plu tarde. Por la rakonto „Die Geschwister“ (La gefrati) Reimann grantesis en 1965 la Heinrich-Mann-premio. Ula en la produktado laboranta artistino en to deturnis lua fratulo de la republik-fugo per minaco de trahizo. La intelektozino, qua laboras en la lignito-kombinato, ne esas nur la fiktiva chef-persono, ma anke Reimann ipsa. En la „Schwarze Pumpe“ , la fabrikeyo por karbon-extraktado ed -uzado labore en Spremberg, el ipsa laboris dum un yaro e duktis la „Zirkel schreibender Arbeiter“ (La cirklo di skribanta laboristi). La tale dicita „Bitterfelder Weg“ , qua favorizis la proximeso inter kultur.produkteri e la laborist-klaso, esis anke la voyo di Reimann. Hike el trovis lua triesma spozulo, ensemble esis quar, apud nombroza aferi ed amor-relati. Pro to plu tarde la Westo objecionis a lu „granda hungro a vivo“ per film-biografio kun Martina Gedeck. Ma ante omno esis la timo ne havor multa tempo, qua avancigis Brigitte Reimann. En 1968 on diagnozis che lu mamo-kancero. Ma ja en novembro 1963 el notis en lua diario: „Ad-ube esas fine la pasionoza projeti di la yuneso? On ne elevis la mondo ek la gondi. Pluse el deploras:“E pavoriganta penso: Ube esas la flamifanta amoro?“ La diarii divenis por lu postume vinko e destino. Tante impresive el formulizis lua racionoza pensi, ke la posa mondo deklaris quik oli kom chef.verko, apud la postuma roman-fragmenti „Franziska Linkerhand“. Dum dek yari Reimann skribis pri to. Hike esas arkitekino altra ego en des-konkordo inter social-politikala ideali e la tra-vivanta realajo. Por la kritikerala papo Marcel Reich-Ranicki la afero esas simpla. Reimann formuligis bonege la „dezirego ad amoro“, il opinionis. Ma dop la sufro di Reimann pro la mondo celis plu multe: La vitro-klara analizo, obliganta a la sociala savo, fundizas la emocanta ombro-mondo dil individui. „Ankunft im Alltag“ nomizesas ula novelo de 1961, qua traktas la vivo-voyi di tri yuna homi kom exemplo. La afabla titulo sonas preske febligante. Gisela Sonnenburg, jw (21.7.23) (gs) ( Cienco Pri la universo – Kad la Antiquajo esas moderna? Segun la Kosmologio da Plinius la plu olda, 24 pk – 79 pk, Naturalis Historia, Reclam 2005. Tradukita da Jürgen Viol. La universo e to, quo ni nomas kun altra nomo „cielo“, ube omna vivo existas sub la vulto-formo, esas advere deala ento. Ol esas eterna, nemezurebla, sen komenco e sen fino. Se la homo exploras al la extera spaco de ica mondo, il havos nula utilo, nam il ne povas kaptar la kolosala signifiko per sua raciono. Santa esas ica mondo, eterna, nemezurebla, omno en omno, absoluta. Ol esas senfina, quankam ol aspektas kam la objekto kun fino, sondebla en omna parti, ma tamen nedeterminebla. Segun la interna ed externa aspekto, ol esas la verko dal naturo e la naturo ipsa. Esas idiotajo se kelka personi riskis idei pri la grando dil universo e prizentis ica idei. Anke la tezo pri la konjekto de sennombra universi esas stultajo. Nam lore devus existar en ica altra universi same multa suni, luni e steli, quin on povas kontar ja apene en nia universo. Quale on povas volar mezurar irga nekonocata spaco, se ankore ne existas mezuro por la konocata spaco? La mondo esas kompleta globo, orbis, ed ica formo movas su en omna parti, sen apogilo, sen komenco e fino kun nekredebla rapideso cirkum su ipsa. La aparo dil suno e la subiro dil la suno pruvas to. Remarko da me: Fizikisto klarigis en Scientific American: „Ni devas perceptar, ke ni ne posedas irga simpla teorio pri la nasko dal universo, tale quale ol existas hodie.“ (t: JV) Saneso La vereso pri la printempala fatigeso La sufro e quale on vinkas ol Kande la printempo vekis, l'uceli kantas e plu varma sun-radii garnisar la naturo per flori e fresha verdo, kelka homi sentis su fatigita e sen impulso: Fenomeno printempala fatigeso. Pro quo parto di la habitantaro sufras pro to e quon on povas facar kontre to. La „Debeka Krankenversicherung“ instruktas e savas konsilo. Long-tempe on kredis, ke precipue manko di vitamini e nutrivi esas responsiva por la printempala fatigeso. Tamen dume mediki konjektas, ke la ne stabila equilibro inter du hormoni genitas la fatigeso. Precipue la quoto inter lumo e obskureso pleas rolo. Se la korpo ne recevas sat multa lumo, lore ol produktas la dorm-hormono melatonino, dum ke naturala lumo favoras la produktado di la fortuno-hormono serotonino ed elevas la humoro e vekigas. Talmaniere la ne-stabila equilibro inter melotonino e serotonino povas genitar fatigeso. Nur parto di la homi esas atingita da la printempala fatigeso, Li esas dum la jorno fatigita e sen spontana impulsado, e nokte li povas ofte ne dormar. Kelka personi esas suplemente iritebla, havas cirkulo-perturbi, kap-doloro e humorala nutaco. Printempala fatigeso atingas precipue homi kun basa sango-preso, nam vintre pro la koldeso kontraktas prefere la sangala vaskuli e larjeskas dum varmeso. Lo sinkigis rapide la sango-preso, quo povas produktar cirkulo-problemi e fatigeso. Anke seniori e personi, qui ne-komplete e harmon-povre manjas, esas plu forte atingata da printempala fatigeso. Ek-irez a la fresha aero ed amasigez multa lumo, lo helpas kontre printempala fatigeso. Tamen plu longa extera restadi esas necesa por pos l'obskura vintro abundante kargar. Sporto e movado mobilizas la korpo e jokas plu multe sub libera cielo. Ultre to por vekar: Pos la levo quik tirar alte la jaluzio ed alternanta balni impulsas la cirkulo. Sana nutrado protektas la vitaleso.. Ek „Berliner Woche“ (gs) Ido-Saluto! TWU Editita dal Germana Ido-Societo *TWU V.I.S.D.P. Patrice Leiteritz, Saalfeld/Saale Patrice.Leiteritz@gmx.net Herausgeber / Editerio Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (Germana Ido-Societo) c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin Redaktion / Redakterio Ido-amiki Berlin c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin E-Mail: ido-saluto@idolinguo.de Redakteure / Redakteri Rudolf Gensch (rg) Rainer Höhling (rh) Günter Schlemminger (gs) Thomas Schmidt (ts) Eberhard Scholz (es) Jürgen Viol (jv) Redaktionsschluss / Redakt-fino 30.04.2024 Satz und Layout / Kompostado e formizo Patrice Leiteritz Auflage / Edituro 200 Druck / Imprimo csv-copyshop-berlin Vertrieb / Distributo Rudolf Gensch Bankverbindung / Banko-komuniko Deutsche Ido-Gesellschaft e. V. Postbank Berlin IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Edito: 2024/1 Das deutsche Jahresabonnement beträgt 25,00 Euro. Der Betrag ist an die obige Bankverbindung zu überweisen mit dem Verwendungszweck „Abo Ido-Saluto“. Der Jahresbeitrag für DIG-Mitglieder beträgt 24,00 Euro. Abonnementskosten sind im Mitgliedsbeitrag eingeschlossen. Mitgliedsbeiträge und Spenden sind steuerlich absetzbar. Die Verwendung der Texte ist nach Genehmigung des Herausgebers erlaubt. Um ein Belegexemplar wird gebeten. Zitate bedürfen der Genehmigung der Redaktion und des Herausgebers. Die Bilder, Zeichnungen sowie die grafischen Arbeiten unterliegen dem Urheberrecht und bedürfen der Freigabe durch den Urheberrechtsinhaber. Das Scannen von Seiten - für den persönlichen Bedarf – ist ohne Genehmigung des Herausgebers erlaubt.

Sonntag, 24. März 2024

Bangladesh

Bona jorno, kara prezenta amiki ! Das muss wohl nicht übersetzt werden. Das ist Ido, eine bereits vor über hundert Jahren aus dem Esperanto weiterentwickelte Plansprache. Sie klingt ein wenig mediterran, was nicht verwundert, denn neben Russisch, Englisch und Deutsch sind Franzosisch, Italienisch und Spanisch die Quellsprachen des Ido. Wenn Sie ausserdem bedenken, dass 50% des Englisch-Wortschatzes romanische Wurzeln hat und auch wir Deutschen ja viele Lehn-bzw. Fremdwörter täglich benutzen, kann man sich vorstellen, dass diese Sprache schon allein wegen ihres Wiedererkennungswertes leicht erlernar ist. Unsere satzungsgemalle Zielstellung lautet: 1. Jeder soll in erster Linie seine eigene Muttersprache beherrschen und 2. eine weitere Sprache als erste Fremdsprache für alle: wir schlagen Ido vor! Nehmen wir nur die EU mit inzwischen 27 Amtssprachen. Da alle Abgeordneten in ihrerı Muttersprache sprechen dürfen, muss alles in die jeweils anderen Sprachen übersetzt werden. Dafür werden 25 Dolmetscher hin und 25 zurück benötigt. Da aber die Konzentrationsfähigkeit selbst erfahrener Dolmetscher nach zwei Stunden am Stück nachlässt, wird Ablösung benötigt. Da sind wir bei 100 notwendigen Simultandolmetschern. Hinzu kommen hunderte Übersetzer für die Papierberge in Brüssel, Luxemburg und Strassburg. Das ist irgendwann weder organisierbar und noch finanzierbar. Und gibt es überhaupt einen Maltesisch-Heimatsprachler mit litauischen Kenntnissen? Und wenn ja: hat er auch Interesse an solchem Job. Es ist also schwierig und mit jeder Neuaufnahme in die EU werden die Probleme umfangreicher. Und die Praxis, Abgeordnete und Angestellten der EU nicht nach Fachkompetenz sondern nach Frerndsprachenkornpetenz auszuwählen, ist politisch untragbar. Oft wird uns entgegengehalten: .Englisch ist doch schon eine weltweit verbreitete Sprache. Ja, sicher kann man mittels Touristen-Englisch und Händen und Füßen weltweit ein Fahrkarte kaufen, etwas zu essen bestellen oder irgendjemanden erwischen, der einem den Weg zum nächsten Hotel erklärt. Wenn sich aber "einfache Leute" über sie persönlich drängende soziale Sorgen oder Risiken der globalisierten Welt austauschen wollen, dann benötigen sie einen Dolmetscher. In den Chefetagen vieler Konzerne dagegen wird weltweit heute bereits in (American-)Englisch über den Abbau von Arbeitsplätzen entschieden. Den Betroffenen wird es dann in ltalienisch, Polnisch, Deutsch, Griechisch ... verklickert. Nicht in einer Sprache aller! Damit alle Menschen weltweit auf gleicher Augenhöhe miteinander kommunizieren können, schlagen wir Ido vor, eine Sprache für alle gleichermaßen fremd und vertraut: Ein Alphabet, das auf jeder Tastatur weltweit geschrieben werden kann. Alles wird so gesprochen wie geschrieben. Eine einfache Konjugation und Deklination! Keine Ausnahmen in Grammatik und Orthografie!Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (Amtsgericht Charlottenburg Vereins-Registratur 25943 B) Wöchentlichcr Treff: freitags 15 bis 18 Uhr, Rusche –Str. 43 Kontakte: c/o Eberhard Scholz, Rosenfelder Ring 44, 10315 Berlin Telefon: 030-4256744; E-Mail: infor@idolinguo.de; Internet: http://www.idolinguo.deı Li via a hem De Dorlota Burdon Hay ancor in li comense de ho-februar nive. Yo esset in via a hem de mi max bon amica. Noi ha discusset pri important temas quam púeres, li scola e vestimentes e pro to li témpor passat tre rapidmen. It ja esset hora six in li véspere e it ja esset obscur. Noi ancor havet nive e glacie sur li stradas e vias. Li glacie cracat sub mi pedes durant chascun passu. Yo ne videt altri homes in li strada pro que it esset vermen frigid. Mi matre ja hat scrit a me un curt missage per smartfon ú yo esset. Ella sempre suciat pri me pro que yo es un puella in li etá de 15 annus. Fórsan ella lee tro mult articules pri crimines in alquel jurnales. Yo respondet strax que yo esset ja sur li via a hem. Yo presc hat atinget li dom de mi genitores. Subitmen yo videt un strangi litt mann hante un mustache e un barbe puntat. Ti person hat aparit quasi de necú e yo hat nequande videt il antey. Il esset presc du capes plu micri quam yo e il havet nigri capilles, queles il hat pectinat a detra. Támen li max strangi cose esset que ti nan ne portat alqual jaque, ma solmen un blanc camise e un nigri gilete, benque it esset tant frigid éxter. Noi habitat in un grand cité e ta yo ha ja videt mult strangi persones in li stradas e in li trenes e in li autobuses, ma ti-ci person esset vermen ínusual. Li timore in me crescet plu e plu quande li nan aproximat se vers me. Yo totmen ne comprendet pro quo yo ne posset audir li passus del mann sur li nive e li glacie. Ne esset alcun bruida audibil! In prim yo pensat que fórsan mi passus esset tam bruiosi que yo ne audit su passus. Yo mem ne posset vider li pedes del man. It semblat a me que il planeat super li suol. Pro to yo provat marchar tam pianimen e lentmen quam yo posset. Ma to ne changeat alquó. Tam plu proxim il venit quam plu yo esset iritat pri to. Nu yo ja posset vider su ocules. It semblat a me que il totmen ignorat me. Su ocules esset frigid sin alqual emotion e il regardat fixmen adin li vacuitá. Ma to changeat se strax quande yo tornat me a il quelc metres plu tard. Nam li nan hat tornat se anc a me e nu yo posset percepter li pur odie in su ocules. E subitmen li nan dit con un obscur voce plen de odie a me: "Nequí es ci por audir tui crias. E yo ama li crias de puellas quam tu. E tui callid sangue va colorar li blanc nive rubi". Mi ocules agrandat se e li sangue congelat in mi córpore pro horrore. Yo comensat currer, ma it esset tro tard por me! Yo pregat que to esset solmen un stult cochemare e que yo bentost va avigilar me in mi callid chambre. Ma li frigore esset tant real...

Montag, 27. November 2023

Expolingua Folien

Gliederung des Vortrages


1. Einleitung: Was ist Ido?

2. Kurze Geschichte des Ido

3. Grundzüge des Ido

4. Ido und die Idobewegung heute

5. Sprachbeispiele: Wir sprechen Ido!


1. Was ist Ido?

Ido ist eine Plansprache

Ido ist eine Welthilfssprache.

Ziel einer Welthilfssprache ist es die menschliche Kommunikation unter Sprechern verschiedener Sprachen zu vereinfachen

Ido ist als einfach zu erlernende Zweitsprache gedacht für alle


2. Geschichte des Ido

1900 Weltausstellung in Paris resultiert 1901 ein Einsetzung der Delegation für die Annahme einer internationalen Hilfssprache

1907 Die Delegation schlägt ein reformiertes Esperanto nach den Ideen des anonymen Projekts „Ido“ vor.

Schöpfer des Ido sind der französische Mathematiker Louis Couturat und der Gelehrte Louis De Beaufront.

Ido bedeutet in Esperanto „Abkomme, Nachkomme“, Ido heißt auch „Idiomi di omni“ )

Ab 1921 jährliche Weltkongresse, 1922 in Dessau und 1923 in Kassel

Im Nationalsozialismus wurde Ido verboten.

In der DDR durfte sich Ido nicht organisieren

Ab circa 2000 neuer Aufschwung durch das Internet.


3. Grundzüge des Ido


3.1 Alphabet, Aussprache und Betonung

Alphabet: lateinische Schrift ohne Sonderbuchstaben. Phonetische Aussprache


Aussprache: 9 Abweichungen zum Deutschen

c = deutsches z Bsp cirko (Zirkus), cent (hundert), certa (sicher, gewiss)

ch = tsch Chekia (Tschechien), chokolado (Schokolade), chera (teuer)

sh = hartes sch, shako (Schach), shuo (Schuh), shamar (sich schämen)

j = weiches sch wie FRZ Journal, jurnalo (Zeitschrift), jupo (Rock), joyar (sich freuen)

s = ß, santa (heilig), sporto (Sport), studiar (studieren)

z = weiches s wie in Rose; zebro (Zebra), hazardo (Zufall)

v = w: varma (warm), vazo (Vase), vidar (sahen)

y = deutsches j, kein Vokal; yaro (Jahr), yuna (jung),

w = englisches w; wiskio (Whiskey), werar (tragen, anhaben)


Betonung: vorletzte Silbe, nur bei Infinitiven -ar auf letzter Silbe, i und u vor Vokalen zählen nicht als Silben für die Betonung


3.2 Grundzüge der Grammatik


Artikel: la, la viro, la muliero, la lampo, kein Pluralartikel la viri, la mulieri, la lampi, keinen unbestimmten Artkel. Wenn kein anderes Wort die Mehrzahl bezeichnet “le”. Le Schmidt

Substantiv: endet in der Einzahl auf -o, im Plural auf -i; la tablo la tabli, la homo la homi. Keine Fallendung, fakultativ -n bei AKK wenn ich das Objekt vorziehe. La monton me vidas! Subtantive an sich geschlechtsneutral puero, aber puerino puerulo

Adjektiv: endet auf -a, wird weder nach Geschlecht noch bei SGL oder PLU verändert, la granda domo, la granda domi.

Adverb: Adjektiv -e statt -a. Tu parolas bone Ido! Il kuras rapide.

Personalpronomen; me (ich), tu, (du) 3.person, il(u) m. el(u) w, ol(u) Sache, geschlechtsneutral (1907 nur von Männern geschaffen lu, Ido seiner Zeit weit voraus, Vu Höflichkeitsform, ni (wir), vi (ihr), li = sie für alle drei Geschlechter, eli, ili, oli, Rückbezüglich su, Neutral man “on(u)”

Possessivpronomen: Personalpronomen + Adjektivendung -a mea domo, tua libro, elua robo,nia blanka stulo

Demonstrativpronomen: ica dieser, ita jener kann spezifiziert werden ilca, ilta elca elta, lo = es, das

Fragenpronomen; ka(d) bei Entscheidungsfragen, Relativpronomen und Fragenpronomen: qua wer, welcher, qui Pl wer welche, quo was Qua venas? Wer kommt?

Wortbildung:I do verfügt zudem über ein System von Vor- und Nachsilben zur Wortbildung wie ex- ehemalig ex-spozino, ne- nicht, neutila Suffixe: -in weiblich puerino, -ismo Lehre System, socialismo, -isto Beruf: dentisto, auch Idisto, -et Verkleinerung monteto (Hügel) -eg Vergrößerung: domego großes Haus, Anwesen.



3.3. Verben im Ido


- Infinitiv -ar, amar (zu lieben)

- Präsens -as, nicht nach Personen gebeugt, me amas tu, tu amas, vi amas

- Vergangenheit: -is me vidas, tu vidas, elu venas, ni venas

- Futur: -os me ludos, tu ludos, li ludos

- Konditional (Bedigungsform) -us, me dicus, tu dicus, li dicus

- Partizip: Aktiv -ant, -int, -ont, Passiv -at, -it,- ot parolanta, parolata. Aus Partizip können weitere Zeitformen wie Perfekt, Plusquamperfekt, Futur 2 gebildet werden, die genannten vier Zeitformen sind jedoch für die gesprochene Sprache ausreichend

- Das Hilfszeitwort esar zu sein wird für die Passivformen und der Bildung der zusammengesetzten Formen genutzt: me esas amata oder me amesas (ich werde gebliebt)

- Zusammengesetzte Zeiten des Aktivs mit -ab oder der Partizipien; me amabis oder me esis aminta

- Imperativ- ez! Alle Personen, Parolez Ido!


4. Ido heute - FAQ


Wie viele Sprecher hat Ido? Unklar, es gibt Facebookgruppen mit fünfhundert Mitgliedern, Esperantisten verstehen Ido.

Wo wird Ido verwendet? Es gab und gibt Bücher und Zeitschriften in Ido, auf Idotreffen wie dem Weltjahrestreffen, der Jahreshauptversammlung, der DIG bei den Ido-Amiki Berlin, wöchentlich finden zwei Videokonferenzen auf Ido statt.

Welche Zeitschriften gibt es auf Ido? Ido-Saluto! Aus Deutschland, Progreso Zeitschrift des Weltbandes ULI, Adavane! Aus Spanien, Kuriero Internaciona jetzt Teil von Progreso

Gibt es Literatur auf Ido? Es gibt eine breite Literatur auf Ido, sowohl Übersetzungen als auch Originalliteratur, berühmte Autoren Andre Juste, Brian Drake, Goncalo Neves. Jedes Jahr neue Bücher, viele aber nur im Internet, es gibt Shakespeare Übersetzung, Bahnwärter Thiel von G.S. Originalkrimis von Brian Drake, Erotikliteratur von Goncalo Neves, breites Spektrum,-

Wie ist Ido heute organisiert? Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. ULI (Uniono por la linguo internaciona): Weltverband

Ist Ido im Internet vertreten? Ido-Wikipedia mit 41.249 Artikeln (12.11.2023), zahlreiche Facebookgruppen, Telegramgruppen, WhatsApp Gruppen, YouTube Videos Deutsche Ido-Gesellschaft, Google Gruppen, Musikvideos

FAZIT: Ido ist heute eine voll ausgebildete Sprache, die mündlich und schriftlich verwendet wird und zur internationalen Zweitsprache geeignet ist.

AUSBLICK: Ido ist als Weltsprache sehr geeignet, der politische Wille ist jedoch angesichts der Dominanz des Englischen nicht vorhanden.


5. Sprachbeispiele

5. 1 Wichtige Phrasen


Saluto! - Hallo!

Bona jorno! - Guten Tag!

Quale tu standas? - Wie geht es dir?

Me standas bone. - Mir geht es gut

Mea nomo esas Thomas. - Ich heiße Thomas

Danko, Me pregas. - Danke. Bitte (um etwas bitten)

Til rivido! - Auf Wiedersehen!

Ido esas bela e facila linguo. - Ido ist eine schöne und leichte Sprache.

Ka tu parolas Ido? - Sprichst du Ido?

Yes, me parolas Ido. - Ja, ich spreche Ido

No, ma me volas lernar Ido. - Nein, aber ich möchte Ido lernen.


5.2 Beispieltext - Mea domo

Me lojas en bela domo. Bela gardeno esas avan la domo.

La pordo esas klozita, ma me havas la klefo.

La eskalero esas streta. La fluro esas larja.

En la salono esas tablo, sofao e horlojo. Tapiso jacas sur la sulo.

La plafono esas blanka. An la muro pendas pikturi. Me havas multa libri.

En la dormo-chambro esas du liti, armoro, stuli e spegulo. Me dormas en la lito.



5.3 Beispieltext - Der kleine Prinz Kapitel 18


La princeto trairis* la dezerto e li nur trovis tripetala* floro, sen-importa floro...

- Bona matino! - dicis la princeto.

- Bona matino! - respondis la floro.

- Ube* esas la personi? - questionis polite la princeto.

La floro uldie* vidabis pasar karavano.

- Ka la personi? Me supozas ke existas cirkum sis o sep personi. Me vidis li ula* yari ante nun, ma nultempe onu savas ube trovar li. Li vento portas li, nam* li ne havas radiki. E ne havar radiki jenar li.

- Adio! - dicis la princeto.

- Adio! - respondis la floro.

Wörter: trairar – tra (durch), irar (gehen); tripetala – dreiblättrig, ube – wo, uldie – an einem Tag, ula – ein gewisser, nam - denn


Wichtige Links

Homepage der Deutschen Ido-Gesellschaft http://idolinguo.de

YouTube Kanal der Deutschen Ido-Gesellschaft https://www.youtube.com/channel/UCvoP4EvIGoGZE7j2BSnDTZQ

Ido-Wikipdia mit über 42.000 Artikeln http://io.wikipedia.org

Homepage http/::ido.li : Newsseite mit vielen Links und Neuigkeiten aus der Idobewegung

Online Bibliothek Ido: http://ido-vivo.info/


 

Sonntag, 12. November 2023

Expolingua

 

Vortrag Expolingua


Einleitung


Geschichte


Regeln des Ido


Ido-Bewegung heute was kann ich mit Ido machen


Beispiel





Vortrag Expolingua


Einleitung


Saluto e bonveno! Mea nomo esas Thomas Schmidt e me volas parolar poke pri Ido.


Hallo und willkommen! Mein Name ist Thomas Schmidt und ich möchte ein wenig über Ido sprechen.


1. Einleitung: Was ist Ido?

Ido ist eine Plansprache?


Eine Plansprache ist eine vom Menschen konstruierte Sprache aufgrund von Planung und Überlegungen. Sie sind für die Kommunikation unter Menschen geschaffen worden, also keine Programmiersprachen für Computer,

Es gibt verschiedene Arten von Plansprache wie „Artlangs“ (Klingonisch), Tolkien. Ido gehört zu den „Welthilfssprachen“. Das heißt damit soll die menschliche Kommunikation unter Sprechern verschiedener Muttersprachen vereinfacht werden durch den Gebrauch einer neutralen Zweitsprache erleichtert werden


That international language is best which in every point offers the greatest facility to the greatest number (Jespersen)


2. Kurze Geschichte des Ido

Das Thema Welthilfssprache war zu Beginn es 20. Jahrhunderts nach der Weltausstellung in Paris 1900 ein großes Thema. Probleme bei der Verständigung. Es wurde 1901 ein Ausschuss aus internationalen Wissenschaftlern wie dem Chemie Nobelpreisträger Wilhelm Ostwald, dem dänischen Sprachwissenschaftler und Anglisten Otto Jespersen ins Leben gerufen. Es waren auch Vertreter von bestehenden Plansprachenprojekten dabei wie Giuseppe Peano (LsF)und Louis De Beaufront für Esperanto. Dort konnten Entwürfe für eine Welthilfssprache eingebracht werden, bestehenden und neue.

Eines Tages lag ein anonymer Entwurf mit Namen Ido vor den Delegierten. Dabei handelte es sich um eine Überarbeitung der bis dahin am weitest verbreiteten Plansprache Esperanto. Ido heißt auf Esperanto „Abkömmling, Nachfahre“. Man kann den Namen aber auch als „Idiomo di omni“ (Sprache aller) erklären.

Später stellte sich heraus, dass die Autoren des Ido der Esperantodelegierte Louis De Beaufront (1855-1935) und der französische Mathematiker Louis Couturat (1868-1914) waren. Ebenfalls beteiligt aber bis heute unklar ist die Rolle von der französische Mathematiker Leopold Leau (1868-1943). Hauptautor war der überzeugte Pazifist Couturat der in den ersten Tagen des Ersten Weltkrieges durch einen Zusammenstoß mit einer französischen Militärkolonne zu Tode kam.

Der Schöpfer Esperantos Ludwig Zamenhof und die Esperantobewegung waren wenig begeistert und stellten die Zusammenarbeit mit der Kommission ein. Sie wollten keine Änderungen. Ido wurde als eigenes Sprachprojekt veröffentlicht und propagiert, ein Teil der Esperantoanhänger konvertierte zu Ido. Das große Schisma (Ido perfido, Esperanto mondsavanta) der Plansprachenbewegung.

Ido wurde durch den 1. Weltkrieg und den Tod Couturats geschwächt. Nach dem Ende des 1. WK wurde die Bewegung wieder aufgebaut. Es gab 1921 den Ersten Weltkongress in Wien, 1922 in Dessau (Heinrich Peus als Organisator) und 1923 in Kassel. Die Idowelttreffen fanden daher 2022 und 2023 organisiert von der Deutschen Ido-Gesellschaft in Dessau und Kassel statt.

Ido entwickelte sich getrennt und unabhängig von Esperanto.

Nach der Machtergreifung des Nationalsozialismus in DEU wurde Ido wie alle anderen Plansprachen auch in DEU verboten, da DEU die Weltsprache sein sollte. Die Ido-Bewegung sammelte sich nach dem Zweiten Weltkrieg neu und wurde ab circa 2000 durch das Aufkommen des Internet neu belebt. In der DDR war Esperanto priveligiert, Ido durfte sich nicht organisieren.


3 Grundzüge des Ido

Ist Ido wirklich so leicht? Wenn ja warum?


Ido ist eine a posteori Sprache, die Wörter stammen aus anderen Sprachen und werden dem Sprachsystem angepasst. Quellsprachen sind DEU, ENG, FRA, ITA, RUS, SPA. Suche aus Gemeinsamkeiten. Auf dem ersten Blick sieht Ido aus wie eine Hybridsprache aus romanischen und germanischen Sprachen mit Dominanz des Romanischen. Eurozentristisch, möglichst internationale Wörter


Es wird behauptet, dass Ido die leichteste Sprache der Welt ist. Ehrlich gesagt behaupten dass alle Plansprachen. Aber urteilen sie selbst. Hier sind die Grundregeln:

3. Grundzüge des Ido


3.1 Alphabet, Aussprache und Betonung

Alphabet: lateinische Schrift ohne Sonderbuchstaben. Phonetische Aussprache


Aussprache: 9 Abweichungen zum Deutschen

c = deutsches z Bsp cirko (Zirkus), cent (hundert), certa (sicher, gewiss)

ch = tsch Chekia (Tschechien), chokolado (Schokolade), chera (teuer)

sh = hartes sch, shako (Schach), shuo (Schuh), shamar (sich schämen)

j = weiches sch wie FRZ Journal, jurnalo (Zeitschrift), jupo (Rock), joyar (sich freuen)

s = ß, santa (heilig), sporto (Sport), studiar (studieren)

z = weiches s wie in Rose; zebro (Zebra), hazardo (Zufall)

v = w: varma (warm), vazo (Vase), vidar (sahen)

y = deutsches j, kein Vokal; yaro (Jahr), yuna (jung),

w = englisches w; wiskio (Whiskey), werar (tragen, anhaben)


Betonung: vorletzte Silbe, nur bei Infinitiven -ar auf letzter Silbe, i und u vor Vokalen zählen nicht als Silben für die Betonung


3.2 Grundzüge der Grammatik


Artikel: la, la viro, la muliero, la lampo, kein Pluralartikel la viri, la mulieri, la lampi, keinen unbestimmten Artkel. Wenn kein anderes Wort die Mehrzahl bezeichnet “le”. Le Schmidt

Substantiv: endet in der Einzahl auf -o, im Plural auf -i; la tablo la tabli, la homo la homi. Keine Fallendung, fakultativ -n bei AKK wenn ich das Objekt vorziehe. La monton me vidas! Subtantive an sich geschlechtsneutral puero, aber puerino puerulo

Adjektiv: endet auf -a, wird weder nach Geschlecht noch bei SGL oder PLU verändert, la granda domo, la granda domi.

Adverb: Adjektiv -e statt -a. Tu parolas bone Ido! Il kuras rapide.

Personalpronomen; me (ich), tu, (du) 3.person, il(u) m. el(u) w, ol(u) Sache, geschlechtsneutral (1907 nur von Männern geschaffen lu, Ido seiner Zeit weit voraus, Vu Höflichkeitsform, ni (wir), vi (ihr), li = sie für alle drei Geschlechter, eli, ili, oli, Rückbezüglich su, Neutral man “on(u)”

Possessivpronomen: Personalpronomen + Adjektivendung -a mea domo, tua libro, elua robo,nia blanka stulo

Demonstrativpronomen: ica dieser, ita jener kann spezifiziert werden ilca, ilta elca elta, lo = es, das

Fragenpronomen; ka(d) bei Entscheidungsfragen, Relativpronomen und Fragenpronomen: qua wer, welcher, qui Pl wer welche, quo was Qua venas? Wer kommt?

Wortbildung:I do verfügt zudem über ein System von Vor- und Nachsilben zur Wortbildung wie ex- ehemalig ex-spozino, ne- nicht, neutila Suffixe: -in weiblich puerino, -ismo Lehre System, socialismo, -isto Beruf: dentisto, auch Idisto, -et Verkleinerung monteto (Hügel) -eg Vergrößerung: domego großes Haus, Anwesen.



3.3. Verben im Ido


- Infinitiv -ar, amar (zu lieben)

- Präsens -as, nicht nach Personen gebeugt, me amas tu, tu amas, vi amas

- Vergangenheit: -is me vidas, tu vidas, elu venas, ni venas

- Futur: -os me ludos, tu ludos, li ludos

- Konditional (Bedigungsform) -us, me dicus, tu dicus, li dicus

- Partizip: Aktiv -ant, -int, -ont, Passiv -at, -it,- ot parolanta, parolata. Aus Partizip können weitere Zeitformen wie Perfekt, Plusquamperfekt, Futur 2 gebildet werden, die genannten vier Zeitformen sind jedoch für die gesprochene Sprache ausreichend

- Das Hilfszeitwort esar zu sein wird für die Passivformen und der Bildung der zusammengesetzten Formen genutzt: me esas amata oder me amesas (ich werde gebliebt)

- Zusammengesetzte Zeiten des Aktivs mit -ab oder der Partizipien; me amabis oder me esis aminta

  • Imperativ- ez! Alle Personen, Parolez Ido!

4) IDO HEUTE

Ido heute: Wird Ido noch verwendet? Was mache ich mit Ido? Wer spricht Ido? Gibt es Literatur auf Ido?

Wie viele Sprecher hat Ido? Unklar, es gibt Facebookgruppen mit fünfhundert Mitgliedern, Esperantisten verstehen Ido.

Wo wird Ido verwendet? Es gab und gibt Bücher und Zeitschriften in Ido, auf Idotreffen wie dem Weltjahrestreffen, der JHV, der DIG bei den Ido-Amiki Berlin, wöchentlich finden zwei Videokonferenzen auf Ido statt, Musikvideos, Videos

Welche Zeitschriften gibt es auf Ido? Ido-Saluto! Aus Deutschland, Progreso Zeitschrift des Weltbandes ULI, Adavane! Aus Spanien, Kuriero Internaciona jetzt Teil von Progreso

Gibt es Literatur auf Ido? Es gibt eine breite Literatur auf Ido, sowohl Übersetzungen als auch Originalliteratur, berühmte Autoren Andreas Juste, Brian Drake, Goncalo Neves. Jedes Jahr neue Bücher, viele aber nur im Internet, es gibt Shakespeare Übersetzung, Bahnwärter Thiel von G.S. Originalkrimis von Brian Drake, Erotiklittatur von Goncalo Neves, breites Spektrum,

Wie ist Ido heute organisiert? GIS in DEU, ULI Weltverband

Ist Ido im Internet vertreten? Ido-Wikipedia mit 41.249 Artikeln (12.11.2023), zahlreiche Facebookgruppe, Telegramgruppen, WhatsApp Gruppen, YouTube Videos Deutsche Ido-Gesellschaft, Google Gruppen, Ido-Musik Videos auf YouTube

FAZIT: Ido ist heute eine vollausgebildete Sprache, die mündlich und schriftlich verwendet wird, Ido ist eine neutrale Zweitsprache, Ziel Zweitsprache, keine Verdrängung nationaler Sprachen.

AUSBLICK: Ido ist als Weltsprache sehr geeignet, der politische Wille ist jedoch angesichts der Dominanz des Englischen nicht vorhanden

Warum mache ich Ido? Ido entfaltet Wirkung wenn ich mit Leuten verschiedener Muttersprachen mich auf Ido unterhalte, das funktioniert. Es macht Spaß

Meine Motivation

TEXT VORLESEN

5. Sprachbeispiele

5. 1 Wichtige Phrasen



Saluto! - Hallo!

Bona jorno! - Guten Tag!

Quale tu standas? - Wie geht es dir?

Me standas bone. - Mir geht es gut

Mea nomo esas Thomas. - Ich heiße Thomas

Danko, Me pregas. - Danke. Bitte (um etwas bitten)

Til rivido! - Auf Wiedersehen!

Ido esas bela e facila linguo. - Ido ist eine schöne und leichte Sprache.

Ka tu parolas Ido? - Sprichst du Ido?

Yes, me parolas Ido. - Ja, ich spreche Ido

No, ma me volas lernar Ido. - Nein, aber ich möchte Ido lernen.



5.2 Beispieltext - Mea domo

Me lojas en bela domo. Bela gardeno esas avan la domo.

La pordo esas klozita, ma me havas la klefo.

La eskalero esas streta. La fluro esas larja.

En la salono esas tablo, sofao e horlojo. Tapiso jacas sur la sulo.

La plafono esas blanka. An la muro pendas pikturi. Me havas multa libri.

En la dormo-chambro esas du liti, armoro, stuli e spegulo. Me dormas en la lito.





5.3 Beispieltext - Der kleine Prinz Kapitel 18



La princeto trairis* la dezerto e li nur trovis tripetala* floro, sen-importa floro...

- Bona matino! - dicis la princeto.

- Bona matino! - respondis la floro.

- Ube* esas la personi? - questionis polite la princeto.

La floro uldie* vidabis pasar karavano.

- Ka la personi? Me supozas ke existas cirkum sis o sep personi. Me vidis li ula* yari ante nun, ma nultempe onu savas ube trovar li. Li vento portas li, nam* li ne havas radiki. E ne havar radiki jenar li.

- Adio! - dicis la princeto.

- Adio! - respondis la floro.

Wörter: trairar – tra (durch), irar (gehen); tripetala – dreiblättrig, ube – wo, uldie – an einem Tag, ula – ein gewisser, nam - denn

Mittwoch, 6. September 2023

Autono

Pia e la Kabano en la foresto

Da Valodnieks



Me odias la autuno-vakanci pro ke preske sempre la vetero esas ja kolda e pluvoza, ma mea gepatri persistas ke ni voyajas e pasas semano altraloke. Ed ube? No, ne en varma lando kun maro e suno quale mea amikini, ma en nia Germania irgube en la ruro. Mea genitori esas stranja, ka ne?

E cafoye esis itere tale! Ni vehis a mikra izolita vilajo en granda foresto. Mea gepatri lokacis vakanco-apartamento por ni ye la bordo dil vilajo. Densa foresti cirkondas la vilajo. Pro to esas vere obskura en la vilajo. Adminine me havas mea propra chambro e ne mustis dormar en la sama chambro quale mea genitori.

Kande ni esis en la restorerio mea genitori konversis kun olda viro ed il naracis longe pri ne-explikebla stranja fenomeni en la vilajo e pri fantomi en la foresto. Omna turisti askoltis kun granda intereso. Il emfazis ke li naraci ne esas skribita, ma nur vocale transmisita de un a l'altra generacion.

Me ja sempre havas granda intereso pri tala fenomeni. Me tre prizas lektar horor-rakonti e me sekrete regardas horor-filmi, me ne vere kredas ke fantomi existas lore. Ma ca vakanco chanjis omno.

Dum la unesma dii di nia vakanco ni facis longa promenadi en la obskura foresti. Esis dum la duesma nokto. Mea genitori ja dormis, me ankore vigilas. Mea fenestro esis apertita e me askoltis la bruisado dil foresto.

Subite me audis susuranta voco en la foresto. Komence esis deslaute ma divenis plu e plu klare e laute. "Pia venez a ni! Vi ja vartas por tu!" To vere esis timoroza, ka me sonjis? Me pinchis me ye la brakio. Aua, me sentis la doloro, do me ne sonjis. Me certe ne esas pavorema, ma kuriozega. E pro to me decidis examenar de ube la voco venis. Me metis me, prenis mea smartfono ed insinuis su ek la domo. Mea genitori dormis tre profunde, forsan pro ke li drinkis botelo di vino hiere.

Kande me apertigis la pordo. La koldeso e la obskureso di la nokto cirkumis me. Ed itere la voco vokis mea nomo. Me sequis la voco aden la foresto. Me tote volis examenar kad omna ca rakonti dil olda viro esis vera. Il naracabis pri misterioza lumi, voci ed pavoriganta bruisi. Deo dankesez ke mea smartfono havas lampeto. Per la lampo me povis vidar tra la obskura foresto.

En la nokto la arbori aspektis quale gigantala monstri, omnube esis stranja bruisi. Branchi krakis, la vento movigis la arbori. La rami aspektis quale brakii qui volis kaptar me. Ma la maxim pavoroza esis la voco. Esis quale la arbori ipse parolis. La foresto esis tanta densa, ke la arbori velizis la steli. Me sequis la susurado plu e plu profunde en la foresto.

Me esis en densa nebulo e me lentigis mea pazi. Subite me atingis kabano ek ligno. Semblis a me ke la susuro venis de la kabano nun. Me vokis: "Saluto, kad esas ulu hike?" Pos kelka sekundi di kalmeso mi audis deslauta ridacho en la kabano. To furieskis me e me obliviis mea timo ed iras vers la kabano. Me frapis ye la pordo, ma nulu respondis, do apertigis la pordo. La krakanta pordo ne havis seruro.

Ulo ne esis en ordino. Interne la kabano esis nur obskureso e kalmeso ed anke la susuro ne esis audebla plu. Ma la kabani chanjeskis. La parieti moveskis su e pavoriganta ombri dansis cirkum me. Semblas a me ke me imersis en altra mondo, qua esis plena de sekreti e danjeri. Me stacis en la mikra kabano askoltante la susuranta ombri.

Ma subite aparis nubi ek la obskureso dil kabano. La krakanta pordo klozis su ipsa kun lauta bruiso. Me ne povas apertigar ol ipsa. La spiriti naracesis a me ke li esis la spiriti dil obliviata naraci e perdita anmi. Lia voci esis en mea kapo e li naracis a me omno pri ca maledikata loko. Li plendis pri sua vivo e morto e li kriis ke li odias omna vivanti. Li esis hike en la kabano kaptita. Li naracis a me ke la kabano esis la hemo di sorcistino. E li insistis ke mi restez hike che li. Nun me perceptis la granda danjero. Me petreskis por kelka minuti e ne povis movar me.

Me uzis omna mea mentala energio por ekpulsar li spiriti ek mea kapo. Me pensis pri mea idei e projeti en mea vivo, to quon volas ankore facar en la mondo. La landi e loki quin me volas vizitar en la futuro e me anke pensis a mea familio, mea matro e mea patro. Me sentis ke la mentala ungli dil perdita anmi febleskis. Me springis a la pordo e vere nun me povis apertigar ol. Me kuris tam rapide kam me povis ek la kabano. En la kabano me audis la furioza kriado dil spiriti. Me audis li klamante: "Retrovenez Pia! Ni devoros tua anmo por dolcigar nia doloro!"

Me ne turnis me e vere la voci en me kapo deslauteskis plu e plu. Finfine me atingis la bordo dil foresto. Me sentis ke la spiriti restis en la obskureso dil foresto. Li ne esis plu kapabla persequar me o mem vokar me. Me respiris laute, mea tota korpo kovrita per kolda sudoro pro ke me hastis tra la obskura e kolda foresto. Mea kordio palpitis forte e rapide. Me iris a balno-chambro por lavar me. Me regardis sur la ekrano di mea smartfono ke esis 1:34 kloki en la nokto. Nun me sentis granda fatigeso e me iris dormar. Me dormeskis tre rapide e dormis sen sonjar.

Mea matro vekigis me ye kloki nin en la matino per frapado ye la pordo di mea chambro. Me lavis mea vizajo e vestizis me. Me ne savas plu ka mea aventuro en la nokto esis vera o nur koshmaro. Me decidis ke me ne naracis la tota afero a mea genitoroi, ma ma propozis a li promenado tra la foresto. Me dicis ke me trovis hiere kabano en la foresto. Me ofris a li ke me montras a li la voyo vers ol. Mea genitori esis tre kurioza e joyis su.

Me pensis ke me ankore savas exakte la voyo a la kabano, ma ne trovis ol plu. Nek dum nek dum ta dio nek dum la nexta dii. La kabano desaparis e forsan ol existis nur en mea mento en profundeso di mea anmo. Me decidas ke me durigas explorar ca sekreta mondo di fantomi e spiriti en la futuro.

Sonntag, 2. Juli 2023

Hellmut Röhnisch

Hellmut Röhnisch (7ma di aprilo 1914 til 5ma di mayo 1996) esis Germana e Sueda Idisto.

Hellmut Röhnisch esis la filiulo di la Idisto Ewald Röhnisch, qua instruktis Ido ad il. Hellmut Röhnisch edukesis en Kassel (Germania). En 1932 ilu enkarcerigesis kun grupo de amiki di rezisto-movemento. Il sucesis eskapar de judiciala korto e pede atingis Finlando, pos trairir Polonia e Baltika landi. De Finlando il iris a Suedia (Örebro).

Hellmut Röhnisch laboris en Stockholm e Örebro kom jurnalisto. Pos ilua translojo a Örebro il divenis redaktero dil lokala jurnalo Centerbladat (Centro-folio). Hellmut Röhnisch sucesis krear en ca jurnalo specala Ido-pagino kun Idokurso e propagado por la linguo[1].

Hellmut Röhnisch esis mariajita kun la Suediana gimnastikino Margareta Röhnisch (1920/1921-1988). La paro havis un filiino ed un filiulo. Hellmut Röhnisch divenis civitano di Suedia divenis aferisto e fondis fabriko por gimnastikala produkti[2].

En 1945 il divenis l'unesma Sueda championo pri gimnastiko. Il esis judiciero e tradukero ye l'Olimpiadi e mondala championesi til 1988 en Seoul. Il esis honoruma membro di FIG (Federuro di internaciona gimnastiki). Il esis la maxim importanta fabrikisto di sporto-vesti en Suedia ed internacione. Il poslasis al Idisti la Röhnisch-Fonduro en Suedia.

Hellmut Röhnisch elektesis prezidanto dil Sueda Ido-federuro en la yaro 1975 ed esis prezidanto dil Uniono por la Linguo Internaciona Ido inter la 1ma di januaro 1988 til ilua morto ye li 5ma di mayo 1996[3].

Hellmut Röhnisch parolis adminime dek lingui [4]. En plu olda evo il sufris pro diabeto.

Hellmut Röhnisch skribis en diversa Ido-revui multa voyajo-naraci[5]. Dum sua lasta yari la centrala ideo di Hellmut Röhnisch esis ke la Europana Uniono agnoskez Ido kom helpo-linguo di ca organizuro por la komuniko inter la Europana populi[6].

Citaji

En la yaro 1989 Hellmut Röhnisch dicis dum la Ido-konfero 1989 en Thalwill (Suisia):

Depos mea infanteso, me esas idisto, me sempre restis idisto, me restis idisto til mea lasta instanto.[7]



EWALD RÖHNISCH

Ewald Röhnisch (28ma di februaro 1882 til 25ma di julio 1971) esis germana idisto qua esis duktero dil Ido-movado en Germania. Il esis la organzanto dil Ido-konfero 1923 en Kassel.

Ewald Röhnisch divenis Idisto en la yaro 1910. En la yaro 1913 il publikigis en la revuo Die Weltsprache (La Linguo dil Mondo) longa naraci Trans mari. De la diolibro di navala vaporifisto en Ido[1]. Ewald Röhnisch laboris por Ido dum sua tota vivo [2].

L'idisto Hellmut Röhnisch esis la filiulo di Ewald, e lernis Ido de ilu.



 

Cassel 1923

Diskurso: La triesma internaciona Ido-konfero 1923 en Kassel


  1. Germania en la yaro 1923

      - 1923 esas la krizo-yaro di la yuna demokrata Germana Republiko qua esas konocata per la nomo "Republiko di Weimar"

      - Perdita milito, Germania mustas pagar pekunio a la vinkinta landi dil milito, la Germana guverno di Wilhelm Kuno (sen partiso suportita da Socialdemokrati) 2ma di novembro 1922 til 12ma di agosto 1923 havis la politiko „Unesme pano, tande reparo-pagi“. Do Germania ne pagis plu tota pekunio

      - La Franca chefo di guverno Raymond Pointcaré volis ganiar la Rhenlando di Germania e pro la nepagita repari ye la 11ma di januaro 1923 Franca e Belga soldati okupis Rhenlando e la regiono di Ruhr, Germania reaktis per pasiva rezisto. La Germana guverno pagis al firmi ed industrii en la okupita zono. Pro to la ekonomiala situeso plumaligis e la inflaciono kreskis, Preco di pano: 1922 3,50 Mark 1923 Jan. 700 mark Mayo 1200 mark Agosto 100.000 septembro 2 milioni marko

      - Pro to la atmosfero dum la konfero en Kassel en Germania esis tre anti-Franca, la okupado finis erste en la sequanta yaro 1924

      - Erste pos la konfero ye la 9ma di novembro 1923 sequis la nesucesoza stato-stroko di Adolf Hitler ed en Saxonia e Turingia la komunisti divenis parto di la landala guverni ed anke preparis "revolucioni"

      - la reformo di la valuto, la nova valuto esis la "Rentenmark". On povis chanjar la olda "Reichsmark", un biliono Reichsmark esis un Rentenmark, la inflaciono diminutis su

      - En la yaro 1923 la Germana Republiko esis en granda krizo, ma la demokratio supervivis. Erste dek yari plu tarde la Nacionalsocialisti kaptis la povo per demokratala elekti.

      - Pro la kaosatra politikala ed ekonomiala situeso esis diskuti interne la Ido-movado chanjar la loko di konfero. Mondo artiklo: Posibleso o neposibleso di la evento? (Aprilo 1923) Quale esis la situeso en la Ido-movado en la yaro 1923?



  1. La Ido-movado en la yaro 1923 (mil-nonacent duadek e tri)

  • La morto di Louis Couturat en la unesma dii dil Unesma Mondomilito esis granda shoko. La jurnalo Progreso cesis aparar, restis la revuo Mondo de Suedia

  • Ye la yaro 1918 decidesis periodo di stabileso por 10 yari, ma multa Idisti volis plura reformi en la linguo en la direciono di naturaleso

  • 1921 eventis la unesma mondala Ido-konfero en Wien (Austria) e en la yaro 1922 la duesma konfero en Dessau

  • En la yaro 1922 Edgar De Wahl publikigis sua naturala helpo-linguo Occidental (hodie Interlingue), multa Idisti transferis ad Occidental

  • En la Ido-movado konflikti inter la "konservema" Idisti, qui volis ke Ido restas sen granda chanji e la "progresanti" / "reformeri" qui volas chanjar la linguo sen vartar en la direciono di naturaleso

  • La ULI havis cirkume 800 paganta membri, en Dessau 1922 partoprenis 240 Idisti ek 14 landi

    3.La Ido-kongreso en Kassel mil-nonacent-duadek-e-tri

  • Fonti: Artiklo en Mondo ed en Ido (Suisia de Nötzli)

    Mondo da Per Ahlberg 8/9 1923 p.257-264, Ido da Henri Meier (LUX) 9/1923 113-118

    - La konfero eventis inter la 4ma di agosto 1923 e la 9ma di agosto, Ido e traduktita Germana

    - Chef-organizero esis Ewald Röhnisch de Kassel, sua filiulo Helmut asistis havante non yari, il lernis Ido por la konfero

    - En la Esperanto-kongreso en Nürnberg Franci ne darfis partoprenar pro la politikala atmosfero, Germana Esperantisti festas su ipsa kom "Germana patrioti", la Idistaro en Germania invitis e bonvenis la Franca Idisti

    - Partoprenanti: Listo dil partoprenanti en Mondo montris 211 homi (47 mulieri) ek 12 landi

      * Germania 99: 81 viri e 18 mulieri

      * Chekoslovakia 21 17v/4m

      * Italia 20 9/11

      * Hungaria 14 viri

      * Anglia 11 8/3

      *Francia 10 (8/2)

      *Luxemburgia 10 (6/4)

      *Suedia 9 (8/1)

      * Suisia 4 viri

      *Austria 3 (2/1)

      *Lavia 2 viri

      *Rusia 1 viro

  • Famoza partoprenanti: Otto Jespersen telegramo, Kurt Feder maladeskis; asistis: Ewald Röhnisch, Jules Gross, Heinrich Peus, Erich Weferling, Janis Roze (LAT), Engelbert Pigal (Viena), T. Sweetlove (Ang), Per Ahlberg (SWE), Frederic Lagnel (FRA), Siegfried Auerbach (GER), Paul Bohne (Köthen), Ewald Röhnisch, Anna Röhnisch ed Else Röhnisch

  • Programo:

    • 4ma saturdie: kunsidi di komitati, vespere: promenado en Karlsaue

    • 5ma sundie: Exkurso Wilhelmshöhe kloki 13 til 18, vespere aperto di kongreso, acepto dal urbestro

    • 6ma lundie: 9-12 laborkunsidi, de 14 exameni e kunveni di specala societi, 21 publika propagala asemblo

    • 7ma mardie sama kom lundio

    • 8ma merkurdie; 9-12 deliberi, (predimezo), 15-18 libera tempo, 19 klozo di konfero en salono di Stadtpark

    • 9ma exkurzi o departo

  • Delegiti: ne omna partoprenanti povis votar pri decidi, ma nur delegiti. Segun la nombro di ULI membri omna lando certa nombro di delegiti, en tote 34 delegiti:

    • 4 Germania, Chechoslovakia, Francia, Suedia

    • 3 Luxemburgia, Hungaria

    • 1 Anglia, Austria, Belgia, Dania, Finlando, Holando, Italia, Latvia, Norvegia, Usa

  • Po omna lando un delegito raportis, anke delegito de India "Khannal (India)“ De flava raso, esperas ke Ido unigos la diverslingua populi en India."

  • Tande existis granda multopla asociuri di Idisti segun temi, qui havis sua kunsidi dum la konfero: komunisti, katoliki, framasoni, pedagogial uniono

  • Tande existis Ido-diplomi por doceri. Dum la konfero 18 nova Ido-doceri havis sua exameno e recevis sua diplomi.

  • Granda inauguro en la Stadtpark di Kassel. Oficala reprezentanti:

      • por la urbo la konsilisto Häring salutis la kongreso (kom reprezentanto di urbestro Philipp Scheidemann SPD 1919-1925)

      • Villem Schmitt, il parolis kom oficala delegito dil Chekaslovaka ministro dil instruktado, qua permisis docado di Ido en komercala e supera skoli en Chekoslovakia

      • Heinrich Peus por la guvernerio di Anhalt

      • Doktoro Paolo Massera kom reprezentanto dil Italiana chefministro Benito Mussolini "Mussolini aprobas nia movado"

      • Profesoro Askevold kom delegito di la Germana pacifisti

      • Sioro Könitzer kom delegito di stenografosocieto Stolze-Schrey de Berlin

  • Kulturo-programo:

    • Laborista koro West,

    • Sporto: Laboristi prizentis Trapezgimnastiko

    • Muziko: populdansi, Idokanti da klubo di yuna amatori, yunuli e yunini, pueruli e puerini, laborista yunaro montras dansado populara, kantado e mandolinmuziko: kantis en Ido. Kanto dil migranta muelisto

    • Yuna puerulo en Ido e Germana parolis ke la Germana yunaro volas paco

    • Publika diskurso kun luminaji (Dias) da instruktistino Regina de Rusia pri Rusa laborskoli, pose Boutreux sekretario dil sindikatal internacionalo di instruktisti, anke la Framasoni asemblis, Komunisti havis diskurso posdimeze pri la laborista helpo en sindikala domo,

  • Diskursi por la Idisti ed anke por la publiko

    • interne :Diskurso pri propagado:Sten Liljedahl (Suedia), Holmes (Anglia), Prinz (Germania), Papilion (Francia), Gräbner (Germania), Cuntz (Germania); Prinz:

      * Diskuto pri la futuro di linguo

    • externe: * Peus diskursis en la Stadtpark, pose filmprezento, texto di filmi esis redaktita en Ido, filmi pri la urbo Luxemburg, pri Albania, pri papilioni, abeli e flori, pri la movado dil kavalo ed amuzanta filmo pri la kur-konkurso inter leporo e herisono; direktero di UFA dicis ke il povus sparar multa pekunio se esus mondlinguo

      * Oficio (Gottesdienst) da Kanoniko Jules Gross en la Kirko di Santa Familio en Kassel 5ma di agosto 1923

  • Prezidantaro dil konfero: Prezideri: Dr Siegfrid Auerbach (GER), Prof. Albert Stör (Chekoslovakia), Dr. Massera (Italia)

    • Sekretarii: Schneeberger (Suisia), Tilbry (Frankfurt), Schneekloth (Wiesbaden):

  • Decidi:

    • 1) la 4ma Ido-konfero 1924 eventos in Luxemburgia, on elektis prepar-komitato

    • 2) Insigno di Ido: Mikra Komitato devez decidar pri la finala insigno, tilnuna insigno restas til nun oficala insigno, ma altra insigni permizita; fono: en est-europana landi quale Polando e Hungaria dicesis ke la stelo ne esas bona simbolo pro la anti-semitismo, segun §7 di statuto la portado di insigno esas obligata, exklusebla se ne)

    • 3) Interna elekti: Mikra Komitato Prezidanto: Sten Liljedahl (Stockholm), Sekretario: Per Ahlberg (Stockholm), Kasero: Backström (Stockholm), Cetera membri; De Guesnet (Francia), C"iz"ek )Praha, Albert Lantos (Leipzig) Jules Gross (Suisia)

    • Finala diskuto: Questiono pri la sekurigo di la futura developo di Ido.

    • Kreeri di altra internaciona lingui partoprenis e prizentis sua lingui

      • Edgar de Wahl Occidental, Mondo polemiko "La kampanio de de Wahl kontre Ido esas bone konocata, unesme De Wahl ne volis parolar, erste dum posdimeze

      • Josef Weisbart (1887-1947): Idisto, prizentis Medial (Weisbart esis la autoro di Unial, Europal, Medial, Mondlingvo e Mundi Latin) Weis parolis Ido. Dicas ke sua linguo esas por ordinara homi. Ido por ciencisti, fine el rekomendis Occidental

      • Erich Weferling (1889-1981): Unesal-Interlingu (1926) Intal (1956)

    • Mondo: "Atako da De Wahl kontre Ido, Weisbart nova projeto. "Weis e DeW kondutis su quale sekrete askoltanta spioni", "Tale finis ica atako kontre Ido. Ma la kongreso ne nur rezistis l'ataki dil adversi di Ido, ol anke manifestis sua ferma volo developar nia linguo segun ciencala principi". Periodo de stabileso duros til 1928

    • On vidis la konflikti inter la du direcioni en la Ido-movado

      • Ernest Drezen (1892-1937) Chefo di Rusa esperantisti venis, diskutis kun Weferling e volis konvertar Peus ad Esperantismo sen suceso

    - Efiko: Casseler Volksblatt laborista: 4ma di agosto e Casseler Tageblatt 6ma e 10ma di agosto (Rainer!), informi sendita a nord-europana jurnalaro

  • Rezumo Mondo: "E yen ka la triesma kongreso di Ido esis memorajo, memorajo di kunlaboro intensa e sucesoza, memorajo di la raciono e di la sentimento"


 

Idei por autuno rakonti

  machen – passend für 12–16. 🍂 Idee: „Das Mädchen im Nebel“ Hauptfigur: Leni, 14 Jahre Ort: Ein kleines Dorf am Waldrand, Anfang Nove...