DISKURSO DA RAINER HÖHLING POR LA IDO-RENKONTRO 2022 EN DESSAU
Mea avulo Oskar Jungk – de skolano di Heinrich Peus a prezidanto di
la Ido-klubo Dessau
Kara partoprenanti dil internaciona Ido-renkontro duamil-duadek e du!
Esas granda honoro por me, narar a vu quale mea avulo Oskar Jungk
konoceskis la helpo-linguo Ido. Il lerneskis ol en la Ido-klubo en
Dessau, qua direktesis da Heinrich Peus. Mea avulo mem divenis plu
tarde prezidanto di la Ido-grupo en Dessau. Me ipsa ankore ne parolas
Ido. Me esas erste depos poka monati membro di la Germana Ido-Societo
e me enskribis me unesme quale meceno e me engajas me por la klubo.
Mea avulo Oskar Jungk, qua esas la patro di mea matro, renkontis
Heinrich Peus poe la unesma foyo en la printempo mil-nonacent-duadek
e un (1921) en Dessau. Peus evis kinkadek e ok yari e ja esis famoza
en Dessau quale politikisto di la Socialdemokrata Partiso di Germania
e jurnalisto. La urbo an la fluvio Mulde kreskis industriale tre
rapide en ca periodo. Mea avulo jus celebrabis sua dua-dek e okesma
nasko-dio e komencis sua profesionala kariero. Il finabis en la
novembro mil-nonacent e duadek (1920) la mastro-exameno che Germana
Mesteriala Societo quale forjisto e konstruktero di veturi. Il
mariajis en la februaro mil-nonacent-duadek e un (1921) e fondis
laboreyo por la konstuktado e reparo di veturi en la strado
Johannesstraße 2 (du).
Quale Oskar Jungk plu tarde naracis a ni nepoti ke Peus, qua havis ja
blanka hari, tre impresis il de la unesma momento. Peus sempre
prizentis su sukonciante e entuziasmigis sua audantaro per sua
maniero parolar sen postular tro multe de li.
Quale ni savas Peus naskis ye la yaro mil-okacent-sisadek e du (1862)
kom filiulo di menuisto-mastro en la Rhenlandana Elberfeld, qua esas
hodie parto di la urbo Wuppertal en la westo di Germania. On ja
perceptis dum ilua skolo-yari ke Peus esas ecelanta skolano: La
gimnazio di Peus e la familio di samklasano ofris a lu stipendio por
studio che la universitato en Berlin. Depos la yaro
mil-okacent-sisadek e tri (1882) Peus studiis ibe teologio,
filosofio, filologio, historio e nacionala ekonomio. Inter
mil-okacent-sisadek sis e sep Peus facis su milistala obligo. Ye la
yaro mil-okacent-okadek e ok (1888) Peus abandonis la universitato
sen finir sua studio ed il divenis autoro ed oratoro. Ja frue il
esforcis su plubonigar la kondicioni di la laboranta homi. Por ca
skopo il uzis sua segun la opiniono di sua samtemperani ecelanta
retorikala kapablesi.
Inter mil-okacent-nonadek e sis (1896) e mil-nonacent e dek-e-ok
(1918) Peus esis preske dek-e-kin yari membro di la parlamento di
Germana imperio por a Socialdemokrata Partiso di Germania ed inter
mil nonacent-e du (1902) e mil-nonacent e ok (1908) ed itere inter
mil-nonacent-duadek e dek (1918) e mil-nonacent-triadek (1930) membro
dil Germana lando Anhalt. Peus esis mem prezidanto di la parlamento
Anhalt inter mil-nonacent e dek-e-ok (1918) e mil-nonacent-duadek e
ok (1928). Peus fundis ye la yaro mil-okacent-nonadek e un la jurnalo
"Volksblatt für Anhalt" e divenis olua unesma redaktisto.
Il evis la hodie kustumala titulo chef-redaktisto, ma il havis ca
funciono por preske quar yardeki til mil-nonacent duadek e ok (1928).
Mea avulo naskis ye la yaro mil-okacent-nonadek e tri (1893) kom
unesma filiulo di mikra agrokultivisto en la strado-vilajeto Niesau
en la dukio Anhalt. Ilua ancestri translokis adibe kande la vilajo
fondesis ye la estala rivo di la fluvio Mulde dek kilometri distanta
de Dessau ye la yaro mil-sepacent e dek-e-quar (1714). Ca nova vilajo
sufris ofte quale olua precedanto per inundi e pro to nulo di la
habitanti povis divenar richa. Ye la yaro mil-sepacent-sepadek e un
(1771) la fluvio mem serchis sua nova loko e depos ca yaro Niesau ye
la westala rivo dil Mulde. La konsequanjo esis ke mea avulo iris a
Prusiana skolo pro ke la vilajo Schierau, qua esas nur un e duimo
killometro distanta, ja esas parto di Prusia.
Segun mea avulo la lecioni di la skolo konsistis ek religio,
skribado, kalkulado, historio di la regnanta dinastio, geografio e
kantado. La instruktisti perceptis che Peus pedagogiala kapablesi e
rekomendis a sua genitori sendar il a sekundara skolo por ke povas
pose edukesar kom instruktisto. Quankam ilua patro esis vilaj-estro
en la komono Niesau, la genitori ne havis suficanta pekunio por to.
Intertempe li mustis provizar plura quar filiuli e du filiini. Oskar
Jungk ne havis meceno en difero a Peus.
Evanta dek-e-quar yari mea avulo decidis pos il finabis la skolo en
la yaro mil-nonacent e sep (1907) ke il ne aceptas la heredajo dil
farmajo di sua patro, ma komencis aprentiseso kom forjisto. Du
fratuli di ilua matro posedis propra forjeyo. Dum sua viziti ibe
Oskar Jungk kom adolescanto impresesis per jla forjarto di la mastri
e kompani. Aparte la manu-agado kun la ardoranta feri forjita e la
spricanta cintili multe plezis ad il, pro to il volis divenar
forjisto. Oskar Jungk okupis su dum sua aprentiseso che sua onklulo
en Roitsch proxima de Bitterfeld kun hufferizuro, la konstruktado di
veturi e la reparo di agronomiala instrumenti. Unfoye il helpis
reparar teknikala impresoza fabrikerio por sikigar forejo di granda
domeno.
Ye la yaro mil-nonacent-e-ok (190() evante dek-e-kin yari Oskar havis
por la unesma foyo la okaziono regardar intense e longe automobilo.
Kavali tiris defektoza automobilo al farmajo di la forjeyo ed ilua
mastro la domajo di la limuzino kun apertebla tekto. Per to la
intereso di Oskar por automobili komencis, qua duris til la fino di
sua vivo.
Pos la sucesoza kompano-exameno ye la fino di sua aprentiseso Oskar
foriris ye la yaro-nonacent e dek (1910) a la turo por kolektar
experienci che altra forjeyi. Ca turo tra la lando esis obligata por
mestieri en Germania. Il laboris tri yari omna-foye kurte aparte la
nord-westo di Germania til la urbo Bremen. Il tramigris la Altmark,
la erikeyo di Lüneburg e la Weserberglando. Il laboros plurafoye sur
kargajo-batelo sur la fluvio Elbe, qui navigis inter Hamburg e
Dessau. Per tala bateli il anke navigar sur la fluvio Oder.
Dum ca periodo qua duris tri yari mea avulo konoceskis por l'unesma
foyo Esperanto, qua tatempe ankore nomesis "Linguo
internaciona". Ni ne savis ube il exakte partoprenis en kursi di
Esperanto. Il tre plezis la ideo kunligar la nacioni per komuna
helpo-linguo. Pro to il serchis pos sua transloko a Dessau
Esperanto-klubo. La kauzo di sua intencita engajo en ca klubo esis
sua experienci en la Unesma Mondomilito. Nam la marchado tra plura
Europana landi il sentis la desavantajo ke il ne povis interkomunikar
kun la lokala habitantaro en la okupita landi. Il e sua samideana
kamaradi provabis alejar la mizero en la okupita landi. Li revecis
pro to multa gratitudoza vorti sen vere komprenir li pro la linguala
barilo.
Ye la yaro mil-nonacent-dek-e-tri (1913) Oskar Jungk kunvokesis a la
milistala servo en Magdeburg al pedo-artilrio regimento "Encke".
Ja kande il recevos sua uniformi il kreis atenco per sua alteso di un
metro e okadek-e-kin centimetri, sua larja shultri e la shuo-grandeso
48. Sua militara tempo transiris sen interrupto direte a la milito.
Por marchir tra Belgia il partoprenis en trancheo-kombatado en la
nordo di Francia. De la autuno mil-nonacent e dek-e-kin (1915) sua
regimento marchis por susteno di Austriana armeo tra Serbia e
Macedonia e li montaro di Rhodopi a la tale dicita "Fronto di
Saloniki". On promocis il al rango di sub-oficiro dum la
sanguoza kombati kun la Serbi ed il recevis dufoye la kurajo-medalio
"Ferala Kruco" (Eisernes Kreuz). Kurte ante la fino dil
milito la Germana militara direktantaro imperis ke regimenti en la
patrio devez plenigesar per altra trupi. Kande il arivis en Magdeburg
ye la decembro mil-nonacent e dek-e-ok (1918) il quik desmobilizesis.
La monarkiala Germana Imperio ne existis plu.
En la yaro mil-nonacent e dek-e-non mea avulo abandonis la Evangelia
Eklezio e divenis membro en la ateistala Movadi di Laboristi e la
Federuro di Libera Pensanti. Sam quale milioni di altra soldati il
retrovenis de la milito kun la konvinkeso ke benigna deo, a qua
kristani depos lia infanteso fidis, ne povus permisar tala masakri
quale il travivis. Il ne kredis plu ke deo existas. Du di sua fratuli
evinta duadek e duadek-e-un yari mortis en la milito, l'un en Rusia
l'altra en Francia. La du altra filiuli esis tro yuna por rekrutesir
a la militara servo.
Erste nun Jungk povis komencar la segun sua opiniono existanta lakuni
en sua savo adminime diminutar od extensar sua savo. Unesme il iris
un yaro a la mestieristo-skolo en Dessau. Il esis inter la cirkume
mil-e-kinacent skolani, qui tatempe lernis en la skolo por
mestieristi. Pro to il chanjis sua domicilio a Dessau, qua nun esis
la chef-urbo di la lando Dessau. Dessau esis en ca periodo florifanta
industristriala centro, qua bezonis bone qualifikata laboristi. Pluse
il studiis omna vintro-semestro til la yaro mil-nonacent e duadek e
sep (1927) la "Populo Alta Skolo" (VHS). Ibe il interesis
su por la faki matematiko, fiziiko e teknikala desegnado.
Kande mea avulo konoceskis ye la yaro mil-nonacent-duadek e un
Heinrich Peus, ita ja habitis plu kam tri yardeki en Dessau. La
kontakto genitesis per la konacataro du la yuna spozino di Oskar
Jungk. Marie Donath, di qua familio posedis aquo-muelerio en la
proxima vilajo Sollnitz, habitis kelka tempo en Dessau quale
sub-lokancantino che la fratino di Elisabeth Thodte. Elisabeth Thodte
havis streta relato kun Peus ed esis talieristino por
muliero-vestaro. Pro la bona relati di Marie la yuna gespozi povis
lokacar lojeyo en la Strado di Mulde duadek, tre proxima a la
rezido-kastelo di Dessau.
Versimele ja dum l'unesma konverso inter Oskar Jungk e Heinrich Peus
Ido esis la temo: Nam pos la retroveno de la milito serchabis
Esperanto-kluo en Dessau. Nun il audis versimile por la unesma foyo
pri la plubonigita versiono di Esperanto por qua Peus engajis su ja
depos un e duimo yardeki.
Mea avulo ne dubitis longe e membrigis en la Ido-klubo di Dessau. Nam
nun il havis la posibleso lernar ed uzar linguo, quan homi sur la
tota mondo povis parolar, skribar e komprenar. Il ja revabis pro to
kom migranta mestieristo ante l'Unesma Mondomilito. Li linguala
lecioni eventis en chambro por probar vestaro en la
talieristo-laboreyo di Elisabeth Thodte en la Strado di Beaumont, la
hodiala Strado di Humboldt numero un. Ca domo esis en disto de
cirkume dek-e-kin minuti pede de la lojeyo di Jungk e dek minuti fora
de sua propra laboreyo. Ol transvivis la Duesma Mondomilito ed ankore
existas hodie.
Ka Heinrich Peus ipsa partoprenis en la linguo-exerco lecioni o li
kelkfoye mem direktis ni ne savas. On povas supozar ke il cedis ica
tasko ad experiencoza Idisto, nam Peus esis profesionale e
socio-politikale tre okupata. Til la yaro mil-nonacent-duadek e ok il
direktis la sisfoye en la semano publikigita jurnalo "Volksblatt
für Anhalt" kom chef-redaktero ed il publikigis preske
singladie propra artiklo e komenti. Quale ankore dicita, il engajis
su por sua partiso la Socialdemokrata Partiso di Germania por yardeki
kom deputato en la konsilistaro di Dessau e kom membro e prezidanto
di la regionala parlamento di Anhalt ed anke kom deputato di la
nacionala parlamento di Germania en qua el elektesis ofte inter
mil-okacent-nonadek e sis e mil-nonacent-triadek.
Plu granda aranji di la Ido-klubo di Dessau eventis en la drinkeyo
"Schlossklause" en la strado Schloßstraße inter la
komon-domo e ka kastelo. La spozino di Oskar Jungk, Marie havis bela
manuskripto ed asumis la tasko skribar l'adresi di la membri del
klubo adsur la kuverti kun la inviti. Mea geavi havis domo sen
gasti. Pro to Idisti vizitis
ofte lia lojeyo, qua esis nur poka pazi distanta de la
"Schlossklause", ante renkontri di la klubi o pose. La
direta personala kontakto esis lore ka kustumala formo di exchanjo di
idei ed opinioni. Nur tre poka homi havis propra telefoni e la ero di
elektronikala interkomuniko esus ankore tre fora.
Posible Heinrich Peus impresesis per granda savo-deziro di mea avulo
e la multopleso di sua intersi. Omnakaze amba sentis reziproka
simpatio. En ca relato Peus asumis la rolo dil patratra amiko. Quale
lore ne esis nekustumala Peus vizitis mea geavi plurfoye en lia
lojeyo, kande il esis per hazardo esis la vicineso por exchanjar la
opinioni kun la un generaciono plu yuna Oskar Jungk pri multopla
sociala temi.
Ye la yaro mil-nonacent-duadek e kin la sinistra-liberala urbestro
Fritz Hesse sucesis kun la determinanta influo di la prezidanto dil
regionala parlamento di Anhalt e prezidanto dil konsilistaro di
Dessau Peus adportat la en lua existo endanjeritita arto-alta-skolo
Bauhaus de Weimar a Dessau. Ja en la sequanta yaro la edifico di
Bauhaus en Dessau. La statala alt-skolo direktis komence pluse da
Walter Gropius qua fundis la Bauhaus. Per la establiso di la Bauhaus
Dessau recevis itere internaciona glorio ed atraktis multa vizitanti
de Germania e de la exterlando quale to eventis un e duimo yarcento
antee per la parko Dessau-Wörlitz.
Oskar Jungk havis granda intereso
pri la nova ideologio dil Bauhaus, il vizitis diskursi e kolektis
jurnalaro-artiklo pro ol. Unfoye il deskovris sur expozo mikra
desegnuro da Wassiliy Kandinsky, qua esis un dil maxim importanta
artisti di la Bauhaus. La desegnuro multe plezis ad Oskar Jungk ed ol
ofresis por triadek-e-kin marki. Il deliberis kun sua spozino Marie,
ka li devas komprar la desegnuro. Li decidis finfine por ne komprar
ol, pro ke la preco di la desegnuro esis tam granda kam la
lokaco-preco di lia lojeyo por un tota monato e li apen havis
financala rezervi. La propra laboreyo di Oskar Jungk por reparar
veturi bankrotis ye la fino di la yaro mil-nonacent-duadek e du pos
min kam du yari di lua existo. Il laboris nun kom employata mastro en
la multa plu granda automobilo-laboreyo Grabe en la strado
Kavalierstraße en Dessau.
Ye la yaro mil-nonacent-duadek e ok Marie e Oskar Jungk translokis
kun sua tri infanti en moderna nove konstruktita lojeyo en la strado
Raguhner Straße 75, situita nur poka kilometri sudale de la centro
di Dessau. Adibe Heinrich Peus venis ofte kune kun Elisabeth Thodte
ofte, kande li ye la sundio regardis la developo di la
konstrukto-labori por la nova laub-alco domi en la strado
Peterholzstraße proxima di la Gropius-quartero en Dessau-Törten.
Quale konocata Peus multe engajis su plubonigar la habito-kondicioni
di la laboranta homi. La konstrukto di la plura etaji laub-alco domi
ne esis kustoza e por ke la lokaci povas esar moderata.
Ma anke altre Peus e su max streta kunlaboranti esis frequenta gasti
che le Jungk. Quale la maxim olda filiilo, mea matro Brunhild,
memoras on havis interesanta konversi pos havinta modesta repasteto e
drinkinta teo. La temo esas nova literaturo e mentala exkurzi en la
Germana historio. Mea matro travivis impresiva recitado di granda
parto di la famoza Faust da Goethe.
Ye la yaro mil-nonacent-duadek e du Oskar Jungk membresis en la
Socialdemokrata Partiso di Germania en qua Heinrich Peus ja esis
aktive depos drei yardeki. Kelkafoye la rondo di partoprenanti esis
extensita pro to per amiki di elua genitori, qui esis elektanti di la
socialdemokrati. Dum ca renkontri on diskutis kelkafoye vivace pri
la politikala situeso. Peus kom experiencoza politikisto duktis la
diskursi. Ye la komenco di la mil-nonacent-dekyari la forteskanta
nacional-socialismo esis frequenta temo. Quale ni savas Peus ne
kredis, ke Hitler povas sucesar sizar la povo. Il supozos, ke la
nacionalsocialisti ne sucesos recevar guvernanta majoritato en
elekti. To esis justa.
Peus anke invitis mea geavi che su adheme, unesme en la domo en la
strado An der Hohen Lache e plu tarde en la strado Kiefernweg. Mea
avino naracis a sua infanti entuziasmoze pri la sulo-kalorizilo quan
Peus havis.
Kun granda probableso ca intereso pri exchanjo di pensi kun Peus
stimulis anke mea avulo okupar se intensive pri la helpolinguo Ido.
Il ne nur mastresar pos kurta tempo la linguo Ido, ma anke la
Ido-stenografio quan Peus kreadis. Peus ipsa nomizis ol rapida
Ido-skriburo. Per la kreskanta savo di la nova linguo komencis
intensiva korespondado kun samideani ante omno en Sud-Amerika, aparte
Arjentinia, la Balta landi e Skandinavia, aparte Norvegia e Suedia.
Multa di ca kontakti durigis anke pos la disolvo di la Ido-klubo en
la yaro mil-nonacent-triadek e tri quale ilua filiino emfazis.
Kustomale la korespondado eventis per posto-karto, kelkafoye anke per
imaj-karto e rare per letro. Oskar mustis lektar laute la texto sur
la karti e tradukar ol a sua infanti. La infanti konsultis la atlaso
por komprenar de quala lando ed en la lando la post-karto sendesis.
La nombro di la leteri e post-karti da Ido-amiki en la tota mondo che
Oskar Jungk esis plu granda ka mil.
Ne esas konocata, ka e kande Heinrich Peus donis la funciono di
prezidanto a mea avulo. Posible ante to por kelka tempo altra
experiencoza membro di la klubo direktis ol. En la manu-skriptita
noti da Oskar Jungk pri sua vivo ye la yaro mil-nonacent-sisadek e
quar il skribis koncize ke sua savo di stranjera lingui esas la
merito di la komuna laboro en la Ido-klubo 20a yari dil duadekesma
yarcento. Kande la klubo dissolvis en la yaro mil-nonacent-triadek e
tri Oskar Jungk esis la prezidanto. Pro ke il uzis en la temporala
distanco di triadek yaro la vorto "dissolvo", semblas ke la
klubo cesis sua labora per propra decido pro la chanjinta politikala
situeso.
Versimele la nombro di renkontri kun Peus diminutis su pos la
povo-kapto di la Nacionalsocialisti. Peus descharjesis de omna
functioni e ofici pos la interdikto di la Socialdemokrata Partiso.
Mea avulo arestesis dufoye ye la yaro mil-nonacent-triadek e tri.
Unesme pro il esis la vice-duktanto di la organizo Reichsbanner
Schwarz-Rot-Gold ye la marto ed l'altra foyo pos la interdikto di la
socialdemokrati en la junio. Pose il ne darfis forlasar Dessau por
tri yari e mustis anuncis su omnadie che la policio. On povas supozar
ke la su-dissolvo di la Ido-klubo en Dessau esis la konsequantajo di
tala politikala developo.
Pos la povo-kapto di Hitler Peus retretis su maxim-granda-parte ek la
publiko. Kande ye la yaro mil-nonacent-triadek e sis Peus maladeskis
grave, il lojigis sua intima kunlaborantino Elisabeth Thodte en sua
domo por ke el sucias pri il. La filiino di Peus ne vivis plu e la
relato kun sua filiulo esis ruinita. Pos la morto di Peus ye la yaro
mil-nonacent-triadek e sep quaracent homi adiis il sur la tombeyo.
Anke mea avulo esis ibe.
Mea geavi durigis la amikala relato kun Elisabeth Thodte anke pos la
morto di Peus. Kande en la printempo mil-nonadek-triadek e non la
fratino di mea avino, Margarete Bartels inauguris en direta vicineso
di la sinagogo en Dessau talio-laboreyo por muliero-vestaro, la
mastrino por la talio di muliero-vestaro asumis personale la talio.
Mea avino specialigis su pri fabrikar plisuro-jupi. Per to la
personala amikeso esis extensita per profesionala parto.
Ye la mil-nonacent-triadek e ok Oskar Jungk divenis mastro por la
mestiero en la domeno di motoritita vehilo. Per to il qualifikos su
por edukar la aprentisi che la firma Auto-Grabe. Per ca maniero il
povis nun uzar sua kapableso por instruktar, quan ja sua instruktisto
en la unesma skolo perceptis. Til sua demisiono ek la
automobilo-laboreyo ye fino di la yaro mil-nonacent-sisadek e du il
edukis plu kam 150 aprentisi. Ye la yaro mil-nonacent-quaradek e du
il avancigesis a la chefo di la laboreyo ed il mustis organizar la
laboro e direkta la cirkume okadek laboristi. Kande dum la Duesma
Mondo Milito gazolino e dizel-gazoino esis porcionizita por la
ne-militara sektoro, il developis por diversa mikra kamioni ed
automobili di la klientaro sua gazigilo ek ligno, qua povis remplasar
la liquidesi por pulsar la vehili. Ca maniero di pulsar vehili esis
anke uzata en la unesma yari pos la milito.
Pro nefelica hazardo ye la fino di la Duesma Mondo Milito preske omna
Idaji di mea avulo brulesis: lerno-libri, personala noti e la
korespondado e la numeroza posto. Per la lasta e samtempe maxim
grando bombo-atako di la federiti a Dessau ye la sepesma marto
mil-nonacent-quaradek e kin muro di plura etaji domo en qua la
familio Jungk habitis krulis. Pro to omna mobli e la tota
inventariajo kun la ecepto di la piano transportesis a garbeyo sur la
farmajo di la ancestri en Niesau. En ca farmajo la Germana armeo
"Wehrmacht" etablisesis stabeyo. Pos la Germana armeo
livabis la loko la US-Amerikana armeo enmarchis en Niesau ed decidis
sua-latere ke la farmajo di la familio divenis sua komendeyo. Pro la
konacado qua esis sua "sucedanto" e konocinta la lokala
cirkonstanci la Germana armeo pafis vizita per atlirio de la estala
rivo di la fluvio Mulde a la farmajo e bruligsis per to la garbeyo
en qua la familio di Oskar pozabis sua tota moblaro. La moblaro tote
destruktesis e per to omna Idaji. La piano en la habiteyo en Dessau
restis nedomajita.
Versimile esis Elisabeth Thodte, quan la honoro-prezidanto di la ULI
Günter Anton renkontris kun sua Ido-grupo de Köthen ye sundio en la
yaro mil-nonacent-quaradek e ok en Dessau. Günter Anton skribis en
la specala numero di la Germana Ido-revuo Ido-Saluto! Por la
internaciona Ido-renkontro duamil e dek-du en Dessau: "Pro ca
okaziono evoza muliero duktis me en chambro en qua multa kayeri di la
bilingua Ido-biblioteko da Heinrich Peus ed anke olda Ido-flago".
Regretinde il ne savis ube la biblioteko e la bela Ido-flago restis.
Certe omna esas perdita. Antee Peus mortis ye la april
mil-nonacent-triadek e sep il transdonis a Elisabeth Thodte sua
heredajo por konservar ol til on memorigos en digna formo ye la
futuro.
Ye la komenco di la 50a yari di la pasinta yarcento Elisabeth Thodte
transdonis a mea avulo kom lasta prezidanto di Ido-klubo en Dessau la
tota personala skriptita heredajo da Peus e la flago di la Ido-klubo
di Dessau en bruna kofro. El ligis to kun la kondiciono ke il devez
transdonar plu tarde la heredajo a sua filiino Brunhild pri el
Elisabeth Thodte savis, ke el laboris kom instruktistino por Germana
ed Angla en la proxima urbo Wörlitz ed el engajis su en
Kulturo-Uniono "til la tempo por Heinrich Peus venibos".
Ica transdono eventis duadek yari plu tarde kurte ante la morto di
Oskar Jungk. Mea matro Brunhild Höhling opinionis ke ye la mezo di
la 80a yari di la pasinta yarcento la yusta tempo arivabis por facar
la socio-politikala heredajo di Peus acesebla por la publiko. El
transdonis la personala skriptita heredajo preste a la arkivo di la
urbo Dessau. Neklare restas pro ke on ne sucesis en Dessau
riestablisar Ido-klubo.
Sen savar to mea avulo travivis la kulmino di sua membreso en la
Ido-klubo sen dubito en la julio mil-nonacent-duadek e du kande la
duesma Ido-kongreso eventis en Dessau a co ni memorigas hodie per ca
festo-aranjo. La kongreso eventis en "Populo-Doma Tivoli"
quan Heinrich Peus e Heinrich Deist, qua esis la direktisto di la
jurnalo "Volksblatt für Anhalt" e membro di la
konsilistaro di Dessau. La Ido-klubo di Dessau povis anke renkontrar
en ca edifiko e la Tivoli esis digna loko por duesma Ido-kongreso.
Kande on povas vidar per la fotografuro da la foto-laboreyo Lind de
Dessau la Ido-klubo dil urbo havis ante cent yari adminime triadek e
tri membri. To esas impresanta nombro ed ol esis certe la rezultajo
di la laboro da karismoza Heinrich Peus. Ye la fotografuro Peus sidis
ye la mezo en la unesma rango, sinistre de il esas sua nepotulo e
dextre de il sidas sua intima kunlaborantino Elisabeth Thodte. Mea
avulo stacas en la triesma rango direte avan la flago di la Ido-klubo
di Dessau. Okazione di la 100esma jubilio di la Duesma Mondo-kongreso
di Ido repliko di la flago esis fabrikita. Hiere ye la merkato-placo
di Dessau la flago inauguresis por nia inform-estaleyo e nun ni povas
vidar ol hike. Ni egardez to kom obligo por nia duriganta ed intensa
okupo pri la helpo-linguo Ido. Adavane Ido!