Michael Kohlhaas

Michael Kohlhaas (segun anciena kroniko) An la rivi di la Havel vivis, ye meze di la sisadeka yarcento, kaval-komercisto, nomata Michael Kohlhaas, filiulo di skolestro, ula di la maxim honesta e samtempe hororinda homo di lua tempo. - ica exterordina viro povabus valorar til lua evo de triadek yari kom la modelo di bona civito. Il posedis en ula vilajo, qua ankore portas la nomo da lu, mi-farmajo, per qua komerco il mantenis bone sua vivo; la filii, quin sua spozino donacis a lu, il edukis segun timo avan deo, laboremeso e fideleso; nulu di sua vicini, qua ne joyis pri lua yusteso kurte, la mondo devabus benedikar lua memoro, se il ne violacabis un di la vertui, La interpreto di la legaleso nominis lu kom raptero ed ocidero. Uldie il kavalkis, kun kuplita yuna kavali, omna bone nutrita e brilanta, al exterlandano, e kalkulis jus, quale il la profito, quan il expektis ganar per to sur la merkati, volis kolokar, parte, segun modo di bona hosti, parte por nova profito, ma parte por la juado di la prezenteso: kande il atinis la Elbe, che impozanta nobelala kastelo, ye Saxona teriorio, renkontris barilo, quan il altre ne trovabis ye ca voyo. Il instante pauzis kun la kavali, pro ke forte pluvis, e vokis la baril-guardisto, qua balde pos to vidis per mal-humuroza vizajo tra la fenestro. La kaval-komercisto dicis, ke il apertez la barilo. „Quo nova esas hike?“ il questionis la doganisto pos kelka tempo, kande il livis la domo. „Suverenesala privileji“, ilta respondis avertante, „dotita a la rurala nobelacho Wenzel von Tronka.“ - Do“, dicis Kohlhaas, „ka Wenzel esas la nobelacho?“ ed il regardis la kastelo, qua per brilanta kolmi radiis trans la ruro. „Ka l'olda mastrulo esas mortinta?“ - mortinta pro apoplexio“, respondis la doganisto, pos ke il apertis la barilo. „Hm! Esas domajo!“ dicis Kohlhaas. „Ula digna olda mastrulo, qua esis joyoza pri lua kun-homi, pri komerco e chanjo, ube irge il povis, il helpis, e konstruktigis petro-digo, pro ke un di mea kavalino extere, ube la voyo duktas a la vilajo, ruptis la gambo. Nu! Quon me restas debanta?“ il questionis ed ek-tiris la moneti, quin demandis la doganisto, penigive pro la mantelo, qua fluktuis en la vento. „Yes, oldo“, il adjuntis, quoniam ilta murmuris: „Hastez! Hastez!“ ed imprekis la vetero, „se la arboro en la foresto restis stacanta, esabus plu bona por me e vu“; e tale il donis a lu la pekunio e volas kavalkar. Il esis veninta preske sub la barilo, kande ja nova voco resonis: „Haltez ibe, la krinaro (kaval-komercisto)“! dop lu de la turmo, ed il vidis, ke la kastel-administristo klozis frape la fenestro e decensis a lu. Nun, quo nova esas hike? Kohlhaas questionis su ipsa, e haltigis la kavali. La kastel-administristo venis ankore nodigante la jileto super sua korpulenta korpo, e demandis kurve stacante pro la vetero, la pas-bilieto. - Kohlhas questionis: „La pas.bilieto?“ Il dicis kelkete konfuze, ke il, quante il savas, havas nulo, ke on deskriptez a lu, quala objekto esus ca kozo da la sinioro: Forsan hazarde il havos tala objekto. La kastel-administristo regardante lu de la latero, dicis, ke sen guvernala permiso-karto nula kaval-komercisto kun kavali darfas trans-pasar la frontiero. La kaval-komercisto asertis, ke il sepadek-foye en sua vivo sen tala karto trans-pasis la frontiero, ke il konocas exakte omna guvernala dekreti, qui relatas sua komerco, ke co versimile esus nur eroro, pro quo il demandis reflektar la tota afero, ke on reflektez la afero, nam sua jorno-voyajo esas longa ed il ne volus haltigita plu longe sen neceseso. Tamen la administristo responsis, ke il ne darfus tra-glitar ye la okadekesma foyo, ke pro to la dekreto recente aparis, e ke il ed povas komprar la permiso karto hike od mustas retro-irar de ube il venabis. La kaval-komercisto, quan ca ne-legala extorso-probo komencis chagrenar, pos kurta koncio decensis de la kavalo, donis ol a sua servisto e dicis, ke il deziras parolar ipse pri ca afero kun la Junker von Tronka. Il iris anke a la kastelo; la administristo sequis lu murmurante pri avara pekunio-raptemeri e lia profitoza sango-tiri, e la du per lia regardi mezurante aden la salono. Hazarde la Junker renkontris kelka gaya amiki drinkadante, e pro ula joko resonis sen-fina ridado inter li, kande Kohlhaas proximigis por depozar lua plendo. La Junker questionis: quon il deziras; la kavalieri, pos ke li des-kovris la stranjera viro, kalmeskis, tamen preske il komencabis lua afero koncerne la kavali, quik la tota eskortacho vokis: „Kavali? Ube li esas? E hastis a la fenestri por observar li. Li flugis, pro ke li vidis la brilanta kuplilo, segun la propozo di la Junker a la korto; la pluvo cesabis; kastel-pordisto ed administranto e servisti venis cirkum li, ed omni examenis la animali. La unu laudis la sudor-foxo kun la front-makulo, ad altru plezis la kastan-bruno, la triesmo karezis la blanko kun makuli; ed omni opinionis, ke la kavali esus kam cervi, ed en la lando ne existas plu bona. Kohlhaas replikis gaye, ke la kavali ne esus plu bona kam la kavalieri, qui kavalkos sur li; e demandis komprar. La Junker, quan la impozanta foxo tre seduktis, anke demandis la preco; la administranto propozis komprar par de nigra kavali, quin il pro la manko di kavali kredis bezonar en la agro-kultivado; tamen pos ke la kaval-komercisto informigis lu, la kavalieri judikis li tro chera, e la Junker dicis, ke il pos la ronda tablo kavalkante volas vizitar rejo Arthur, se il tale evaluas la kavali., Kohlhaas, qua la kastel-intendanton e la administriston, dum ke li parolanta regardin jetis a la nigra kavalo- vidis susurar le amba, ne lasis mankar irgo pro obskura prevido por vendar la kavali. Il dicis a la Junker: „Sioro, me kompris la nigra kavali sis monati ante nun po 25 ora peci; donez a me 30, do vu havez li.“Du kavalieri, qui stacis apud la Junker, dicis pasable klare, ke la kavali valoras la preco, ma la Junker opinionis, ke il volus komprar la sudor-foxo po ca preco, ma il ne volus pagar po la nigra kavalo, e preparis su departar; a quo Kohlhaas dicis, ke il forsan ye sequanta foyo, kande il itere tra-iros kun lua kavalachi, il komencos kun lu; prenis konjedo de la Junker, sizis la reino di sua kavalo por departar. Ca-instante la kastel-intendanto iris ek la turbo, e dicis, ke il audus, ke il sen pas-bilieto ne darfas voyajar. Kohlhaas turnis su e questionis la Junker, ka ca formalajo esas vere konforma la justeso, pro ke ol ruinas lua tota komerco. La Junker respondis per embarasata vizajo dicante: „Yes. Kohlhaas, tu devas komprar la pas-bilieto, parolez kun kastel-intendanto ed irez heme.“ Kohlhaas asertis lu, ke il ne intencus eludar la dekreti, qui existas pro exportaco di kavali, il promisis dum lua veho tra Dresden komprar la pas-bilieto en la sekreta kontoro, e pregis, nur ca-foye lasar pasar lu, pro ke il ne savis irgo pri la demando. „Nun!“ dicis la Junker, pro ke jus itere la vetero komencis maleskar e lua membri tra-iris bruisante: lasez irar la glutemo. Venez!“ il dicis a la kavalieri, turnis e volis irar a la kastelo. La kastel-intendanto dicis turnite a la Junker, ke il adminime devis deponar gajo kom garantio, por ke il komprez la bilieto. La Junker itere haltis sub la kastel-pordo. Kohlhas questionis, quanta valoro de pekunio od objekti il lasez dop su kom gajo pro la nigra kavali? La administristo opinionis, murmurante en la barbo, il povus ya ipse lasar dop su la nigra kavali. „Komprenende“, dicis la kastel-intendanto, „co esas lo maxim oportuna; kande la bilieto esas komprita, il povas itere querigar la animali ye omna tempo.“ Kohlhaas, despiteskite pro ca insolenta demando, dicis a la Junker, qua frostante tenis la vamso-baski kontre la korpo, ke il ya vendar la nigra kavali, tamen ilca, pro ke jus ca-instante vento-shoko chasis granda kargo de pluvo e grelo tra la pordego, il, por finar la afero: „Se il ne volas liberigar la kavali, lore retro-pulsez lu super la barilo“, ie disaparis. La kaval-komercisto, qua ya vidis, ke il hike mustis evitar la , mizeroviolentemeso, decidis satisfacar la demando, pro ke il havis nula altra alternativo; il des-jungis la nigra kavali e guidis li a kavaleyo, quan la kastel-intendanto indikis. Il lasis dop su servisto ch la kavali, donis pekunio ad il, exhortis lu, ke il gardez la kavali til lua retro-veno, e durigis sua voyajo kun la restajo di kuplilo a Leipzig a la ferio, mi-certe, ka forsan pro kreskanta edukerio di kavali do povabus aparar tala dekreto en Saxonia. En Dresden, ube il, en ula di pre-urbi posedis domo kun kelka kavaleyi, pro ke il de hike praktikis lua komerco sur la min granda merkati di la lando, eventis, jus pos lua arivo, ye la sekreta kontoro, ube il da la konsilisti, de qui il konocis kelki, saveskis, quon advere lua unesma kredo ja dicis, ke la afero pri la pas-bilieto esis fablo. Kohlhaas, a qua la mal-humuroza konsilisti, segun lua demando donis dokumento pri la sen-motiveso pri to, ridetis pri la joko di la magra Junker, quankam il ne esis certa, quon il tendencis per to; e la kuplilo de la kavali, quan il duktis che lu kelka semani plu tarde komprabis kontente, sen plusa mala sentimento, ecepte lo pri la generala mizero en la mondo, il retro-iris a la Tronkenburg. La kastel-intendanto, a qua il montria la dokumento, ne dicis irgo pri to, e dicis, a la questiono di kavalo-komercisto, kad il povus retro-recevar la kavali; il irez ad-ifre e querez li. Ma Kohlhaas ja saveskis, kande il iris tra la korto, la des-agreabla evento, ke sua servisto, pro barilo en la Tonkenburg, Il questionis la puero, qua donis a lu la mesajo, quon lore ilta facis e qua dum ke flegis la kavali, pos quo ilta respondis, il ne savas to, e pos to por la kaval-komercisto apertis la kavaleyo, a qua la kordio esis ja inflita pro mala presento, en qua li stacis. Ma quale granda esis lua astoneso, kande il vice sua du glata e bone nutrita nigra kavali vidis paro de magra deperisita kavalachi. Osti, ye qua on povabus akrochar vesto-peci, krinari e pili, sen sorgado e flegado, kun-glutinita: la vera imajo di la mizero en la animal-regno! Kohlhaas, vers qua la kavali bramis per febla movo, esis extreme indignita e questionis, quo eventis kontre sua kavali? La puerulo, qua stacis apud lu, respondis, ke nula acidento eventis kontre li, ke li anke recevabus la necesa forejo, ma ke, pro ke jus esis rekolto-tempo, pro manko di tir-animali, poke bezon-esis sur la agri. Kohlhaas maledikis pro ca infama e komplota violentemeso, tamen konciante lua esvano il retenis lua iracego, e preparis su livar la raptala nesto kun la kavali, kande la kastel-intendanto da diskuto esis advokita, aparis e questionis, quo esus nova hike? „Quo esas nova? Kohlhaas respondis. „Qua permisis Junker von Tronka e lua viri uzar mea dope restanta nigra kavali relate la agrala laboro?“ Il adjuntis, ka lo esus aceptebla? probis la exhaustita kavalin ecitar per vergo-stroko, e montris a lu, ke li ne esis movebla. La kastel-intendanto, pos ke il dum kurta tempo arogeme regardis, replikis: „Videz la grosiero! Ka l'impertinanto prefere dankez deo, ke la kavalachi en-to kavali la forejon, quan donesis a li, ganabus, sur la ruri? Il finis, il ne facez irga stultaji, od il vokis la hundi por tale krear repozo ye la korto. - A la kaval-komercisto batis la kodio kontre la vamso. Il deziregis jacar la sen-valoro aden fango e sua pedon pozar adsur lua kupatra vizajo. Ma lua venjemeso , qua similesis oro-balanco, ankore shancelis, il esis avan la barilo di sua propra pektoro, ankore ne certa, ka ula debo abasis lua adverso; e dum ke, l'insultadon glutante, iris a la kavali, ed a li, konsiderante la cirkonstanci, prontigar la krinari, il questionis per abasata voco: pro quala eroro la servisto esis relegita? La kastel-intendanto respondis: „Pro ke la kerlo esis arogema en la korto! Pro ke il rezistis su kontre la necesa chanjo di la kavaleyo, e demandis, ke la kavali di du celibi, qui venis a la Tronkenburg, pro lua kavalachi mustabus pasar la nokto en la strado!“ - Kohlhaas donabus la valoro di la kavali, se la servisto esabus prezenta ed il povabus komparar la deklaro di qua edas u gros-labia kastel-intendanto. Il ankore stacis, e glatigis la tufoza kapo e reflektis, quon il agez en sua stando, kande subite chanjis la situeso, e la Junker Wenzel von Tronka, kun turbo de kavalieri, servisti e hundi venante de la leporo-chasoarivis rapidege.a la kastel-korto. La kastel indendanto, kande il questionis, quo eventabus, facis quik la parolo., e dum ke la hundi, dum la regardo di la stranjero, de un latero li intonis ocidala ululado, e la kavalieri de la altra imperis a li tacar, il montris a lu, ye la maxim odioza deformuro dil afero, quon ca kaval komercisto, pro ke lua nigra kavali poke uzesis, quala revolton reprezentas. Il dicis, kun ridado mokema, ke il refuzas agnoskar la kavali kom le sua. Kohlhaas vokis: „Li ne esas mea kavali, severa mastro! Li ne ess la kavali, qui valoras triadek or-peci Me retro-demandas mea bon-nutrita e sana kavali!“ La Junker, en qua vizajo aparis rapida paleso, decensis de la kavalo, e dicis: „Se la H … A … ne volas prenar kune la kavali, lore il neglijez, Venez, Günther!“ il vokis – Hans! Venez!“ batante la polvo per manuo ek la pantalono; e: „Ad-portez vino“ il ankore vokis, kande il kun la kavalieri stacis sub la pordo; ed eniris la domo. Kohlhaas dicis, ke il prefere igas querar la sen-peligisto e la kavali for-jetigas adsur la reziduo-amaso, kam li tam kam li esas duktar a lua kavaleyo en Kohlhaasenbrück. Il lasis stacar la kavali indiferente, acensis sua bruno, dum ke il certigis, ke il savas facar yusteso a su, e for-kavalkis. Rapidege sur la voyo vers Dresden il ja esis, kande il, ye la penso a sua servisto, e la plendo, qua on duktis kontre lu sur la kastelo, komencis pazope kavalkar sua kavalo, ante ke preske mil pazin facabis, sua kavalo, itere turnis, ed a la preiranta questionado di la servisto, quale semblis a lu racionoza e justa, kurvigis vers Kohlhaasendrück. Nam ula justa, kun la kaduka aranjuro di la mondo ja konocata sentimento facis lu, malgre la suportita ofensado, bon-volanta, se fakte nur a la servisto, quale la kastel-intendanto asertis, esus imputar speco de debo, la perdo di la kavali, kom justa sequo di lo, rezignar. Kontre to altra bonega sentimento dicis a lu, e ca sentimento forteskis dum la plusa kavalko, ed omna-loke, ube il lojeskis, audis pri la ne-yustaji, qui omna-die facesis kontre voyajisti sur la Tronkenburg: ke, se la tota evento, quale semblas, nur komplotita esas, il devas per tuta di sua povi prokurar yusteso a su ipsa pro la suportita ofenso e por la sekureso di futura sam-civitani. Tam balde, ke il arivis en Kohlhaasenbrück, Lisbeth, sua fidela spozinon, embracis, e sua filii, qui cirkum sua genui joyegis, kisabis, questionis quik pri Herse, la grand-servisto: e kad on nulon audis pri lu? Lisbeth dicis: „Yes, maxim kara Michael, ca Herse! Imaginez, ke ca des-fortunoza homo, cirkum dek-e-quar dii ante nun, kompatinde abatanta, hike aparis; no, tante abatanta, ke il ne povas libere respirar. Ni kushis lu, ube il forte sputis sango, ed audis, pos nia iterita questioni, ula naraco, quan nulu komprenis. Quale il da tu kun kavali , quin on ne permisis pasar la tra-ireyo, restis dope sur la Tronkenburg; quale on per male traktadi koaktis lu livar la kastelo ; e quale il ne povabus prenar kun su la kavali.“ - „Do“ dicis Kohlhaas dume des-metante la mantelo. „Ka il esas ja ri-saneskis?“ - Eceptite la sango-sputajo“ - el respondis, „mi-voye. Me volis quik sendar servisto a la Tronkenburg por sorgigar la flego di la kavali til tua arivo Lore la Herse sempre vere manifestis, ke il esas loyala avan ni, fakte kam nula altru, tale ke me ne havis irga motivo pozar en dubito to e kredar, ke la kavali pro altra kauzi esis perdita. Ma il juris avan me, ke nulu irez a ca rapto-nesto, e la animalin konsiderear kom perdita, se me ne volas sakrifikar irga homo por to.“ - „Ka il ankore jacas en lito?“ Kohlhaas questionis liberiginte su de la kravato. - „il iris“, el respondis, „depos kelka dii il ja promenas sur la korto, kurte, tu vidos“, el duris, „ke omno esas justa, e ke ca evento esas un di la malicaji, quin on permisis a su de kurta tempo sur la Tronkenburg kontre la stranjeri.“ - Lo me devas unesma-foye verifikar“, respondis Kohlhaas. „Vokez lu a me, Lisbeth, se il bone standas!“ Per ca vorti il sideskis aden la stulego e la spozino, qua tre joyis pri lua kalmeso, iris e queris la servisto. „Quon tu facis en la Tronkenburg?“ questionis Kohlhaas, kande Lisbeth kun ilu eniris la chambro. „Me jus ne esas kontenta kun tu.“ - La servisto, ye qua fala vizajo dum ca vorti montris makulizita redeso, tacis dum kurta tempo, ed:“ Vu esas justa, mastro! „il respondis: nam un sulfo-filo, quan me per submiseso a la volo di deo portis ku me, por la raptema nesto, de qua me esis chasita, bruligar, me jetis, kande me audis ploranta infanto, aden la Elbe-aquo, e pensis: fulmino da deo cindrigez olu, me ne volas lo!“ - Kohlhaas dicis perplexe: „Ma pro quo tu efektigis tua for-pulso ek la Tronkenburg?“ - Pos to Herse: „Per ula mala stroko, mastro“ , e sikigis la sudoro de sua fronto: Ma eventinto esas ne-alterebla. Me volis, ke la kavali ne ruinesis per la agro-laboro, e dicis, li esus ankore yuna e nul-tempe tirabus.“ - Kohlhaas respondis probante celar lua konfuzeso, ke tu hike ne dicis la tota vereso, nam la kavali esas ja ye komenco di la pasinta printempo poke en harneso. „Tu povabus sur la kastelo“, il duris , „ube tu esis ulu spezo de gasto un- o plur-foye, kande jus, pro urjanta rekolto esis necesa,, tu devabus esar servema.“ - „Ton me akurate agis, mastro“, Herne dicis: Me pensis, pro ke li facis mal-humuroza vizaji, quante nocos, se la nigra kavali nun laborar. Ye la triesma matino me jungis li, e transportis tri veturedo frumento“ - Kohlhaas, di qua kordio elevis, abasis l'okuli a la suloe dicis: „Pri to nulu dicis irgo a me, Herse!“ - Herse certigis lu, ke to esas tale. „Mea ne-afableso“, il dicis, „esis, ke me la kavalin, kande li ye dimezo apene manjabis, ne volis itere jungar; e ke me a la kastel-intendantoe ed al administranto, kande li propozis a me, pro to gratuite recevar forejo, e sparar la pekunio po forejo, quon vu lasis dop su, respondis – me agus irgo altra, me turnis e for-iris.“ . „Ma pro ca ne-komplezemeso“, dicis Kohlhaas, „ on ne for-pulsis tu ek la Tronkenburg.“ - „Deo impedez“ , vokis la servisto, „pro ula sen-dea mala ago! Nam ye vespero on duktis la kavali di du kavalieri, qui venis a la Tronkenburg, aden la kavaleyo, e le mea ligesis fixe an la stablo-pordo. E kande me questionis la kastel-intendanto, qua li ibe duktis, la nigra kavali prenis sur me, ube la animali nun restos, il ofris a me porko-stablo. :

Ido Saluto 3/2024

** ENTWURF *** ENTWURF *** Edito / 2024 / 3 ISSN: 2700-600X (Print) Ido-Saluto! Editita dal Germana Ido-Societo Kontenajo Parolo da la redakterio Einladung zur Jahreshauptversammlung 2024 und Antrag des Vorstandes der DIG Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro La internaciona Ido-renkontro 2024 en Madrid Günter Schlemminger prizentis nova libro Kurta novaji Rubriko: Linguo La grupo Linguo aceptas nova Ido-vorti Rubriko: Historio Per preso de extere. 80 yari ante nun haltigis Miklós Horthy la deportado di la Hungara Judi. Rubriko: Voyajo Bulgaria: La piktinda parko Iskar-Panega da Rumo Todorova Rubriko: Literaturo Originala poemi da Vincente Costalago Rubriko: Cienco La linguo dil delfini. Pri nomi ed altra aferi da Jürgen Viol Parolo da la redakterio Liebe Leser und Leserinnen des Ido-Saluto! Das internationale Ido-Treffen in Madrid hat mir einmal mehr bewiesen, dass Ido als gesprochene Sprache funktioniert. Wie es der Organisator José Maria Rodriguez treffend ausdrückte: Ido ist die Sprache der Freundschaft. So konnte ich auf diesem Treffen neue Freunde gewinnen und es war wieder einmal faszinierend zu sehen, wie Personen, die zum ersten Mal Ido sprechen, sich schnell mit erfahrenen Idisten verständigen können. Die spanischen Idisten kommunizierten untereinander stets auf Ido. Das nächste internationale Idotreffen 2025 wird in Potsdam stattfinden und sollte für jeden deutschen Idisten ein zusätzlicher Anreiz sein, die persönlichen Sprachfähigkeiten so zu verbessern, dass er oder sie mit den ausländischen Idisten auf Ido kommunizieren kann. Am 15./16. November 2024 werden die Berliner Idisten wieder mit einem Infostand und einem Vortrag auf der internationalen Sprachenmesse EXPOLINGUA vertreten sein. Leider kostet diese Teilnahme Geld und die Deutsche Ido-Gesellschaft hat deutlich mehr Ausgaben als Einnahmen. Daher werden wir auf der Jahreshauptversammlung am 14.11.2024 in Berlin darüber abstimmen, ob der "Ido-Saluto!" ab dem Jahr 2025 nur noch digital verschickt wird. Eine Papierausgabe würde es nur noch für diejenigen geben, die zusätzlich bereit sind, 25 Euro zu bezahlen. Der Bezug der Papierausgabe ist im Mitgliedsbeitrag dann nicht mehr enthalten. Ohne diese Maßnahme können wir mittelfristig die Miete des Ido-Archivs in Berlin nicht mehr bezahlen und auch eine Teilnahme an der EXPOLINGUA wäre nicht mehr möglich. Diese Nummer des "Ido-Saluto!" zeigt wieder einmal wie vielfältig die Aktivitäten unserer Ido-Gemeinschaft, der Idistaro, sind. Ich wünsche eine angenehme Lektüre! Dr. Thomas Schmidt Präsident der Deutschen Ido-Gesellschaft Ich bitte alle Mitglieder, ihren Jahresbeitrag für 2024 von 24 Euro auf das u.a. Konto einzuzahlen. Vielen Dank! Deutsche Ido-Gesellschaft e.V., Postbank Berlin, IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Einladung zur Jahreshauptversammlung der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. (DIG) 2024 am 14.11.2024 in Berlin Liebe Mitglieder und Freunde der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V.! Die diesjährige Jahreshauptversammlung der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. findet am Donnerstag, dem 14. November 2024, in der Kommunalen Begegnungsstätte Rusche 43, Ruschestraße 43, 10367 Berlin um 18 Uhr statt - einen Tag vor der diesjährigen EXPOLINGUA. Alle Mitglieder und Interessenten sind herzlich eingeladen, daran teilzunehmen. 1. Begrüßung der Teilnehmer und Gäste durch den Vorstand der DIG 2. Wahl eines Versammlungsleiters / einer Versammlungsleiterin 3. Wahl eines Protokollführers / einer Protokollführerin 4. Beschluss über das Rederecht der Gäste und Feststellung der Beschlussfähigkeit 5. Beschluss über die Tagesordnung 6. Bericht des Vorstandes der DIG 7. Kassenbericht 8. Bericht der Kassenprüferin 9. Diskussion zu den TOP 6-8 10. Diskussion über die Vakanz der Funktion des Schatzmeisters / gegebenenfalls Wahl eines Schatzmeisters / einer Schatzmeisterin 11. Entlastung des Vorstandes und der Kassenprüferin 12. Anträge und Verschiedenes 13. Schlusswort Alle Mitglieder können schriftlich vorab Anträge an die Versammlung stellen oder mündlich während der Veranstaltung, die auf der Jahreshauptversammlung diskutiert und abgestimmt werden. Die Versammlung findet auf Deutsch statt. Für den Vorstand Dr. Thomas Schmidt, Präsident der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. Antrag des Vorstandes der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. an die Jahreshauptversammlung der DIG 2024 zum zukünftigen Versand der Mitgliederzeitschrift „Ido-Saluto!“ Antrag: Aufgrund der angespannten Finanzlage der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. beantragt der Vorstand, dass die Mitgliederzeitschrift „Ido-Saluto!“ zukünftig nur noch digital als PDF-Datei an die Mitglieder der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. verschickt wird. Eine papierne Version des „Ido-Saluto!“ kann gegen einen kostendeckenden Aufpreis von 25 Euro (innerhalb Deutschlands) pro Jahr bestellt werden. Der Bezug der Papierversion ist jedoch nicht im Mitgliedsbeitrag enthalten. Begründung: Nachdem die in Schweden ansässige Ido-Stiftung nur noch akademische Projekte finanziert und keine Ido-Vereinigungen mehr unterstützt, ist uns eine wichtige Finanzquelle weggebrochen. Die Einnahme aus Mitgliedsbeiträgen und Spenden decken die laufenden Kosten des Vereins wie die Miete des Ido-Archivs in Berlin, die Teilnahme an der Sprachenmesse EXPOLINGUA, Druck und Versand des „Ido-Saluto!“, die Kosten der Internetpräsenz des Vereins usw. nicht einmal ansatzweise. Damit der Verein handlungsfähig bleibt und seine Aktivitäten fortsetzen kann, sieht sich der Vorstand zu diesem bedauerlichen Schritt gezwungen. Gez. Der Vorstand der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro La internaciona Ido-renkontro 2024 en Madrid Inter la 22ma e 24ma agosto eventis en la Hispana chefurbo Madrid la internaciona Ido-renkontro 2024. Me voyajis a Hispania kun mea spozino e mea 15 yari evanta filiulo. Me esis poke deceptita, ke la renkontro havis nur 9 partoprenanti ed on ne povas dicar ke mea samfamiliani esas vera Idisti. Esis nur ni tri kom reprezentanti di Germania e sis Hispana Idisti, do on mustas konstatar ke ol esis Germana-Hispana Ido-renkontro. Me tre regretas la mikra nombro dil partoprenanti, pro ke la programo dil renkontro esis tre interesanta e meritus plu Idisti. La loko dil konfero esis la studentino-hemo Estuhome proxim la centro di Madrid. Kustomale ibe habitas studentini, ma dum la somerala monati Estuhome esas rezideyo anke por turisti. Ni povis habitar, konferar e manjar dejuneto ibe. Estuhome situesas en la 5ma etajo di edifico e havas anke konfereyo e bela teraso en la 6ma etajo. Dum la tota renkontro esis tre varmega en Madrid. La temperaturi esis inter 35 e 39 gradi. La konfero en Madrid esis la triesma Ido-konfero en Hispania pos Barcelona en la yaro 1963 e Valencia en la yaro 2016. Ni havis sis diskursi en Ido da kin diferanta personi. Ja ye la 22ma di agosto pos la oficala inauguro nia hosto José Maria Rodriguez apertigis la renkontro per ecelanta diskurso pri la historio dil Hispana Ido-movemento. Ni saveskis multa detali e la agado dil maxim importanta Hispana Idisti quale Pedro Marcilla Ferrús (1875-1952), qua esis membro dil Akademio di Ido ed autoro dil granda Ido-Hispana vortaro. Ye la nexta matino dum nia exkurso tra Madrid per turismala reda autobuso ni haltis ye templo di Debod. Ca templo esas de Egiptia, ma esis translokita a Madrid por evitar sua destrukto pro la granda konstrukturo-projeto dil Asuan-digo inter 1960 e 1971. Itziar Gartzia explikis a ni la templo e mem povis lektar kelka hieroklifi. La prezidanto dil Germana Ido-Societo (GIS) Thomas Schmidt facis diskurso vespere pri la laboro dil Germana Ido-Societo e la posiblesi dil nacionala Ido-asociuri. La maxim importanta aktivaji dil Germana Idisti esas la publikado dil jurnalo "Ido-Saluto!" e partoprenar la internaciona linguo-ferio EXPOLINGUA. La maxim granda problemo dil GIS esas la financi pro ke la asociuro anke mustas financar la Ido-arkivo en Berlin en qua esas multa historiala dokumenti dil Ido-movado. En la diskutado ni komparis la laboro dil Germana Ido-Societo kun la laboro dil Hispana Ido-Societo. Pos to Pilar Gómez Movellán diskursis pri feminista temo "La vorto di laboristini". Ye la saturdio ni facis granda exkurzo ad El Escorial, qua situesas cirkume 50 kilometri de Madrid. El Escorial esas monarkeyo, ma samtempe la kastelo dil Hispana rejo en la autuno. Ni havis guidisto, qua parolis e la Hispana e la Germana bone. Por la dejuno ni manjis en restorerio proxim de El Escorial saporoza Ido-paella, qua havis multa frukti di maro quale sepii e kreveti. Nia Hispana samideani fondis en la restorerio oficale la Hispana Ido-Societo. Antonio Martinez elektesis kom prezidanto e José Maria Rodriguez kom sekretario dil Hispana Ido-Societo e Itziar Gartzia la kasero. La nova fondita asociuro intencas registrar su oficale che la ministerio por interna aferi di Hispana kom nacionala asociuro. Fenomeno esis ke nia Hispana samideani renkontris su unesme personale. Li konocis su til la renkontro en Madrid nur per interreto o telefono, ma li dum la tota konfero interkomunikis inter su nur en Ido e ne krokodilis. Me esis tre impresita per to. Ye la vespero ni havis plusa du diskursi. José Maria Rodriguez naracis pri la Ido-helpo retaro dum la interna milito di Hispania. Il raportis ke tri Idisti exekutesis per la armeo di General Franco, du arestesis en karcero e du Idisti iris ad exterlando en la exilo por salvar su. La samideani ne persekutesis pro ke li esis Idisti, ma pro ke li esis komunisti ed anarkiisti. Plu kam 100 Idisti en la tota mondo kolektis pekunio e sendis nutrado a familii di Hispana Idisti e mem helpis fugar Idisto Valentin Gomez de Hispania a Francia. Dum la regno dil Franco-rejimo Ido ne esis interdiktata e mem povis organizar su en asociuro. La chefo dil Ido-asociuro en Ido dum ca periodo esis funcioneri dil Franco-rejimo quale Juan Luis de Nadal. Mea spozino Antje Klatte facis diskurso pri aktuala temi en muzei, pro ke el laboras kom guidistino en diversa Berlinana muzei. Me tradukis la diskurso de la Germana aden Ido. Aktuala problemi di muzei esas la questiono dil origino dil arto-verki, pro ke ofte li esis furtita o raptita da koloniala povi. La relato inter la muzeo kom loko e la interreto en qua la muzei anke prizentis sua arto-verki esas altra aktuala problemo. Antje Klatte anke prizentis la koncepto dil Humboldt-Forumo en Berlin. En la edifico dil anciena kastelo dil Prusiana reji nun esas diversa muzei. La internaciona Ido-renkontro 2024 esis tre sucesoza. Ido esis la linguo di interkomuniko inter la partoprenanti. E quale nia hosto José Maria Rodriguez dicis Ido esas la linguo di amikeso. Idisti esas rondo di amiki, qui komunikis inter su per Ido. Ni anke havis la fenonemo ke personi qui partoprenis unesmafoye en fizikala Ido-renkontro povis perfekte komunikar en Ido quale nia samideano Alfonso Borrega e mem mea spozino komencis komunikar en Ido. La internaciona Ido-renkontro decidis ke la nexta internaciona Ido-renkontro 2025 eventos en Potsdam, qua esas proxima dil Germana chefurbo Berlin. La Germana Ido-Societo invitos omna Idisti al chefurbo di Brandenburgia. Günter Schlemminger prizentis sua nova libro Ye la 27ma julio 2024 Günter Schlemminger prizentis sua nova libro en Berlin. Il tradukis la novelo "Ek la vivo di nul-valoranto" da Joseph von Eichendorff ad Ido. La libro havas 212 pagini kontenante e Germana originalo e la Ido-tradukuro. La libro kustas 23 Euro. Günter bezonis quar monati por la tradukado. Il naracis ke il posedas ca libro, ma nultempe lektis la novelo en la Germana, ante tradukar ol en Ido. Günter naracis ke la ideo tradukar ca libro esis konsequantajo di vizito dil urbo Köthen. Ibe Günter Schlemminger vizitis la ja mortinta Idisto Günter Anton. Günter Anton montris a Günter Schlemminger la urbo ed en Köthen esas anke ita domo en qua Joseph von Eichendorff habitis por kurta tempo. La filiino di Joseph von Eichendorff komprabis ca domo. La novelo "Ek la vivo di nul-valoranto" publikigesis 1826 ed esis kulmino dil literaturala epoko dil tarda romantikismo en Germania. La novelo esis adaptita kom filmo plurfoye. Günter Schlemminger naracis ke il spektis la filmo-versiono dil GDR da Celino Bleiweiß ek la yaro 1973 en la cinemo. La chefa rolon dil Nul-valoranto pleis la Usona-aktoro Dean Reed, qua esis tre populara en GDR. Vu povas komprar la sequanta libri da Günter Schlemminger che la Germana Ido-Societo: Me pensas ofte pri Piroshka (Hugo Hartung) 30 Euro Voyo-gardisto Thiel (Gerhart Hauptmann) 15 Euro La rakonto pri la mikra Muck/La kolda kordio (Wilhelm Hauff) 20 Euro Ek la vivo di nul-valoranto (Joseph von Eichendorff) 23 Euro (TS) Kurta novaji Germana Ido-Societo sendis informi pri Ido al Germana membri dil Europana Parlamento Dum la komenco dil junio 2024 elektesis la Europana Parlamento en la membro-stati dil Europana Uniono. La elekto dil 96 Germana membri dil Europana Parlamento eventis ye 9ma junio 2024. La Germana Ido-Societo skribis ad omna 96 nov-elektita Germana deputati dil Europana Parlamento personala elektronikala letro por gratular li pro la elekto e por informar li pri Ido. Nia komuna idiomo esis propozita kom solvuro dil linguo-problemo dil Europana Union. La 27 membri dil Europana Uniono havas 24 oficala lingui. Ido povus esar helpilo por faciligar la interkomunikado inter la 27 membro-stati. Le letro esis sendita a la personala e-posto adresi di omna 96 deputati. La unesma respondi da deputati ja arivis. Zahlreiche Besucher am Ido-Stand auf Berliner Stadtteilfest Die Präsentation der Deutschen Ido-Gesellschaft (DIG) auf einem Stadtteilfest im Berliner Stadtbezirk Lichtenberg am 15. Juni 2024 stieß auf eine erfreuliche Resonanz beim Publikum: Während der vierstündigen Veranstaltung auf dem Münsterlandplatz besuchten nahezu pausenlos Interessenten aller Altersgruppen den Ido-Stand. Sie wurden vor allem von der von Rudolf Gensch gestalteten Auslage des vielfältigen Angebots an Lehrbüchern und literarischen Werken auf Ido angezogen. Dorothea Haberland, Eberhard Scholz und Rainer Höhling erläuterten den Ursprung und die Grundzüge der Plansprache, die den meisten Besuchern unbekannt war. Dabei konnten sie auf bewährte Lehrmittel wie eine Tafel mit der anschaulichen Ido-Wortbildung zurückgreifen. Viele Besucher bedienten sich der deutschsprachigen Werbebroschüre „Propagili“ zum Mitnehmen. Einige zeigten Interesse an der Arbeit der DIG und hinterließen ihre E-Mail-Adressen für eine Kontaktaufnahme.++RH Lernolibro da Boris Aaronov ripublikigita Boris Aaronov (1907-1987) esis eminenta Idisto de Ukraina dum la tempo dil Soviet-Uniono. Il pleis la guidanta rolo en la Ido-klubo "Amikeso" en la Ukrainiana chefurbo Kiev. En la yaro 1969 Boris Aaronov publikigis lernolibro por Ido en la Rusa linguo. En la agosto 2024 la Rusa Idisto Alexandar Klinovski korektigis ca lernolibro e ripublikigigis ol en la interreto. La libro havas 64 pagini e kontenas expliko dil Ido gramatiko en la Rusa e mikra Ido-Rusa e Rusa-Ido vortaro. Kom texto-exempli ni trovas en la libro da Aaronov mikra texto pri Lenin e la texto dil kanto "La Internacionalo). Vu trovas la libro hike por lektar e deskargar: http://www.ido.li/wiki-images/RusaIdolernolibro.pdf Du libri da Vincente Costalago en Ido La Hispana autoro Vincente Costalago, qua ja publikigis plura libri en Interlingue (Occidental), Lingua Franca Nova (Elefen) e multa altra internaciona helpolingui, publikigis en la agosto 2024 sua unesma du verki en Ido. La libreto "Poemeti" havas 12 pagini e kontenas originala poemi en Ido. La duesma verko "La predicajo di Hakum" esas fantazio-rakonto pri la rejio Hakum. Ol havas 28 pagini e la autoro mem kreis propra linguo por la habitanti di sua inventita lando. En ca numero dil "Ido-Saluto!" vu provas kelka orignala poemi da Vincente Costalago, quin il skribis mem nur por nia revuo. On povas lektar e deskargar amba libri che la ret-situo archive.org hike: https://archive.org/details/Poemeti https://archive.org/details/la-predicajo-di-hakum-final-2 Nova Ido-Facebook grupo "Ido-Literaturo" sucesas Che la sociala retaro Facebook esas multa Ido-grupi. La Portugalana Ido-autoro Goncales Neves kreis ye la 3ma julio 2024 la nova grupo "Ido-Literaturo". La grupo divenis rapide la maxim aktiva Ido-grupo che Facebook. Ibe publikigesas preske omna dio poemi, rakonti e diversa artiklo koncernanta Ido-literaturo. En la grupo on anke diskutas e komentas la singla kontributi. Ye la 17ma septembro 2024 la grupo ja havis 54 membri. Hike esas la ligilo al grupo "Ido-Literaturo": https://www.facebook.com/groups/456797680448379 Linguo La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti Pos la Ido-renkontro 2022 en Dessau la grupo "Linguo" en la interreto fondesis kun la skopo aceptar ed oficaligar od adminime rekomendar nova vorti, qui ankore mankas en Ido. La Google-grupo "Linguo" ja laboras e decidis pri nova vorti. La vorti esas propozi e rekomendi. Hike esas la adreso di la grupo en la interreto: https://groups.google.com/g/linguo En la listo vu trovas la 14 vorti, qui aceptesis da la grupo inter 1ma septembro e 13ma novembro 2023. Hike esas detali pri ca vorti: Fonto lingui: A = Angla, F = Franca, G = Germana, H = Hispana, I = Italiana, R = Rusa, L = Latina ed E = Esperanto badminton-o Definuro: (sporto) Sporto simila a teniso, praktikata sur agro plu mikra, per raketi plu lejera e volano. Tradukuri: AFI badminton | G Badminton | H bádminton | R бадминтон Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientologi-o Definuro: Ciencala-religiala movemento fondita da L. Ron Hubbard en Usa (1952), segun qua singla persono esas ne-mortiva spiritala ento e lua transvivo dependas de lu e de lua kapableso atingar frateso kun la cetera homi e kun la universo. Tradukuri: A scientology | F scientologie | G Scientology | H cienciología | I scientology | R саентология Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientolog-o Definuro: Sequanto di cientologio, sive apartenanta al oficala Eklezio di Cientologio, sive restanta extere en la tale nomizita Libera Zono. Tradukuri: A scientologist | F scientologue | G Scientologe | H cienciólogo | I scientologo | R саентолог Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) guru-o Definuro: I. Hindua spiritala maestro. II. (figurale) Respektata ed influiva experto pri ula fako. Tradukuri: AFI guru | F gourou | G Guru | H gurú | R гуру | E guruo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) haiku-o Definuro: Speco di poemeto triversa, qua havas origino en la literaturo Japoniana, kun kontenaji deskriptanta la naturo. Tradukuri: A haiku | F haïku | G Haiku | H haiku | I haiku | R хайку Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) judo-o Definuro: (sporto) Japoniana lukto-sporto inter du personi. Tradukuri: AFHI judo | G Judo | H yudo | R дзюдо | E ĵudo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) makrobiotik-o Definuro: Specala vivo-stilo de Aziana origino, karakterizata inter altri da nutrala sistemo qua uzas precipue legumi e cereali sen kemiala adjuntaji e klasifikas la nutrivi segun la principo di "yin" e "yang". ~ano: Adepto di makrobiotiko. Exempli: Makrobiotikala nutrivo, disho, restorerio. Tradukuri: A macrobiotics | F macrobiotique | G Makrobiotik | H macrobiótica | I macrobiotica | R макробиотика | E makrobiotiko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) seitan-o Definuro: Sponjatra manjajo ek frumenta gluteno, tre proteinoza, ofte konsumata da vejetarani, vegani e makrobiotikani. Tradukuri: AFI seitan | G Seitan | H seitán | R сейтан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinalef-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di vokalo finala di vorto a vokalo komencala di la vorto sequanta, tale ke la du vokali pronuncesas en la sama eksuflo ed egardesas kom apartenanta ad un silabo en la verso. Tradukuri: A synalepha | F synalèphe | G Synaloiphe, Synaloephe | H sinalefa | I sinalefe | R синалефа Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinerez-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di du vokali normale formacanta hiato, en vorto, tale ke li egardesas kom apartenanta ad un silabo, quale se li formacus diftongo. Tradukuri: A synaeresis | F synérèse | G Kontraktion, Synärese | H sinéresis | I sineresi | R синереза Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) taip-ar Definuro: (tr.) Skribar ulo presante la klavi di taipilo, *komputoro, edc. ~ilo: Mashino, nun poke uzata, per qua on skribas sur papero presante klavi sur qui esas grabita la korespondanta literi. Tradukuri: A to type | F dactylographier | G tippen, eintippen | h mecanografiar, dactilografiar | I dattilografare, digitare | R печатать (на машинке) | E tajpi Fonto-lingui: AFGHI taipan-o Definuro: (zoologio) Komuna nomo di plura Australiana serpenti del genero Oxyuranus del familio Elapidae, longa, rapida e tre venenoza. Tradukuri: AI taipan | F taïpan | G Taipan | H taipán | R тайпан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) volan-o Definuro: Mi-sfero korka o (nun plu ofte) kauchuka, provizita an la plana parto per krono ek plumi o (nun plu ofte) plastika reto, quan on impulsas per raketo por badmintono. Tradukuri: A shuttlecock | F volant | G Federball | H volante | IE volano | R волан Fonto-lingui: FHIR (videz supere) voleibal-o Definuro: (sporto) Sporto en qua du esquadi sis-homa, plasizita amba-latere di pendanta reta bendo, esforcas igar balono transirar la reto e falar adsur l’adversa agro, impulsante ol per la manui o (min ofte) per la kapo. Tradukuri: AF volleyball | G Volleyball | H voleibol, vóleibol, balonvolea, vóley | I pallavolo, volley | R волейбол | E volejbalo, retpilko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) Historio Per preso de extere 80 yari ante nun Miklós Horthy haltigis la deportado di la Hungara Judi Ye la 6-ma julio 1944 la chefo dil Hungariana stato Miklós Horthy imperis cesar la deportado di la Hungara Judi ad Auschwitz. Til ca instanto meze di mayo per helpo di la Hungariana jendarmaro ja plu kam 430 000 Juda homi esis deportita al exterminanta kampeyi. Pos selektado di la labor-kapabla personi cirkume 80 procento di la arivinti esis asasinita en gas-chambri. Kande Horthy ye komenco di julio haltigis la transporti pro internaciona preso la lando esis preske vakua. Nur en Budapest vivis ankore cirkume poke plu kam 200 000 Judi. Adolf Eichmann e sua stabo dividabis Hungaria ante la komenco di la deportadi a sis zoni. La Judi, qui lojis en la chefurbo e sua cirkumajo, deportez kom lasta ad Auschwitz. La balda agado esis ja prontigita per to, ke la Judi esis kun-presabita en cirkume 2000 domi, qui esis markizita per flava stelo. L'urbestro ye la 16-ma junio promulgabis konvenanta lego. Por la koakto-translojo la koncernanta personi havabis nur kin dii tempo. Judi darfis restar exter sua domi sur strado nur de dek-e-un til dek-e-kin kloki. Federito dil Nacionalsocialisti Konsiderite formale Hungaria olim ne esis okupata lando, ma federito di nacionalsocialista Germania. Ye la 20-ma novembro 1940 la lando adheris al Axo-Pakto inter Germania, Italia e Japonia. Ja depos la marto 1920 Horthy stacis ye la pinto di autoritoze strukturigita stato, qua inter altro esis dominacita per forta anti-semitismo, e depos la 1930-a yari anke per legi kontre Judi segun la modelo di nacionalsocialista Germania. Dum la „Holocaust“ Hungaria distingis – quale la maxim multa guvernerii, qui esis federita o kunlaboranta - inter la propra e la stranjera Judi. En 1941 la Hungara autoritati extradis 20 000 Judi a la Germani por deporto aden l'exterminanta kampeyi, qui esis konsiderita kom exterlandani. En januaro 1942 Hungariana soldati, qui servis en parto di Yugoslavia kom garnizon-trupi, ocidis cirkume 4000 homi, ante omno Judi e Serbi. Kande Hungariana trupi partoprenis la atako kontre la Sovietuniono, li asemblis por helpo di lia militistala aktivaji 40 000 viri, maxim multe Judi, kom koaktita laboreri, de qui multi mortis od esis mortigita. Ma Horthy plur-foye refuzis l'insistado di Hitler e la prokuraciero dal imperio por Hungaria SS-brigado-duktisto Edmund Veesemayer, ke Hungara Judi abandonesez por inkluzar li en la finala solvuro di la Judo-questiono. Do Hungaria esis 1944 l'unika lando en la Germana resortiso di povo, en qua ankore centamilii de Judi – 725 000 segun konfesiono, 900 000 segun Germana defino – vivis en relativa sekureso. La situeso chanjis fundamentale, kande ye la 19-ma di marto 1944 soldati dil „Wehrmacht“ okupis Hungaria. Segun oficala versiono li ne venis kom garnizono, ma segun demando da Horthy, quan Hitler antee venigabis a Berlin. Komune kun la Germana soldati anke venis specala-detachmento a Budapest direktita da Adolf Eichmann, qua quik komencis l'organizado dil amasala deporto ad Auschwitz, per qua on volis liberigar Hungaria de Judi. La decido di Horthy koncerne refuzar la amasala ocido realeskis per exter-landana preso, inter qua la atako di 620 avioni dil US Air Force ye la 2-ma julio 1944 kontre militala importanta skopi en Budapest e la westala Hungara urbo Györ facis versimile la maxim forta impreso ad il. La Germana chefaro semblis komence aceptar l'impero da Horthy relate halto di la deportado. En agosto segun direta impero da Horthy on mem deprenis Eichmann e sua trupo ek Hungaria. Ye komenco di septembro 1944 du de sua maxim voluntanta helpisti perdis lia employo kom statala sekretario en la ministerio pri interna aferi. Le Pfeilkreuzler (Flecho-Kruceri) ye la povo Horthy ri-vivigis sua ja en 1943 preparita sekreta negocii kun la Federiti, qui pro la Germana en-marcho esis inter-ruptita. Horthy dicis dum ula brodkast-diskurso, ke il dekretis ofrar armistico a la Federiti. Ye la sequanta dio il esis arestita da SS-trupi e konforme a la rango enternita en ula kastelo en Bavaria. La Nacionalsocialisti donis la politikala povo al fashistala movemento di Pfeilkreuzler (Flecho-Kruceri). Ici praktikis rejimo di teroro, dum qua mili de Judi divenis viktimi. A to memorigas hodie monumento proxim la Danubio-rivo en la centro di Budapest. Ibe stacas sur kajo 60 pari de reale aspektanta shui, ma li esis produktita ek metalo. Le Pfeilkreuzler ye ca loko asembligis Judi, paf-ocidis li e jetis li aden la fluvio. Segun taxado di Hungariana historiisti inter 2600 e 3600 homi tal-maniere ocidesis. Ne eventis revizo di deportado, ma mili de Judi mortis dum la lasta militala semani dum la tale-dicita morto-marchi. Horthy esis liberigita ye l'unesma di mayo 1945 da Usana soldati. En 1948 il livis Hungaria ed unesme sejornis en Suisia, pos to en Portugalia, qua lore guvernesis da la fashisto António de Oliveira Salazar. Ibe Horthy mortis en 1957. En 1993 on trans-duktis lua mortiva restaji a sua nasko-loko Kenderes ed enterigis oli koram plura membri di la guvernerio. Ke Horthy che la extrema dextraro, qua dominacis en Hungaria, ed en tre konservema ekleziala cirkli esas tre estimata, esas evidente. Chef-ministro Viktor Orbán karakterizis lu kom exterordinara politikisto. Nombroza stradi e placi esas nomizita segun lu ed altra antisemiti. Mem kelki festas lu kom Judi-salvero. De la 800 000 til 900 000 Judi, segun defino, qui en 1941 lojis en Hungaria o sub Hungara regno, nur cirkume 255 000 transvivis la „Holocaust“. Plu kam 60 000 esis ocidita dum la unesma milit-yari da la Hungara armeo, plu kam duima miliono Juda homi esis ocidita dum 1944, kande Germania fakte regnis en Hungaria. Knut Mellenthin, jw (6.7.24) Voyajo Bulgaria: La piktinda parko Iskar-Panega Bulgaria richesas ye naturala belaji, qui meritas vizitesar individuale. La regiono cirkume Lukovit e Karlukovo distingas su per sua unikala rok-formi e groti, kanyoni ed ekologiala voyi. Kelke avan Lukovit, venante per choseo de Sofia (disto cirkume 120 km) trovesas la geoparko Iskar-Panega. De hike komencas la same nomizita ekologiala voyeto, un ek la maxim bela en Bulgaria. Ol sequas la tereno dil rivero Zlatna Panega havanta bluverda koloro. Me vizitis l' unesma parto dil voyo, qua fitas por promenar anke por familii kun infanti, cirkume du kilometri longa. Hike vu povas selektar du varianti: promenar pede o lokacar bateli. Me selektis promeno alonge la tereno dil rivero, ube me deskovris multenombra vidindaji: La roki, la ligna ponteti ed eskalereti, foli-arbori, uceli, diversa planti. Maxim interesiva esas la ponti apogata an la roki, juste super la rivero. Altra belega loko esas la Orea parko en la urbo Lukovit, konstruktita an la rivero Zlatna Panega. La loko impresas ne nur pro sua natural beleso, ma anke per la stonoza dometi en fablema stilo. En la lago kun aquo-lilii reflektesas la natanta dometo en formo de fungo. La tota promeno sur ici pitoreska loki donas energio e harmonio e deziro itere venor. To omnon on povas nur vidar e travivar. (Rumi Todorova) Literaturo Originala poemi da Vincente Costalago I Me skriptas en linguo mikra, ek trahizo naskita, nekonocata ed insultata, da multi odiata, tamen me ludas kun olua vorti, ol donas a me mikra komforti, e me savas ke preske nulo lektos mea poemo, to por me ne esas problemo, me poemifas, me vortifas, ludanta kun la ludo de Couturat, forsan probar skriptar in ol esas vanitat' forsan omno ja da Drake, Neves e Juste dicesas, forsan mea vorti bezonata ne esas, ma me duras skriptar, tale ica poemi me povas a l'Idistaro donacar. II Hodie la nubi ne venas vizitar me me ne vidas li tra mea fenestro, l'uceli ne venas kun lia orkestro, e to tristigas me. Me perdas mea pensi regardante la cielo, o forsan li esas nur unu, unu libera penso, yes, esar libera havas la gusto di mielo, onu vidas la vivo tra altra lenso. Me volas flugar distanta, por altra urbi e landi vizitar, mea sonji esas tanta, ke nulatempe povos realesar. III Ka la tempo flugas? Kad ol haltas? Kad ol esas ni qui kun ol ludas? Kad ol esas ni qui uzar ol ne savas? Kelkfoye me deziras ke ol esez plu rapida, kelkfoye me volus quik haltar ol, kelkfoye, kelkfoye... ...forsan on mustus nur juar ol, nam tempo esas donacajo, qua Deo donacis ad omnu, qua rapide iras, e nulatempe retroiras, onu nur povas pasar ol, nulatempe ni povas retenar ol. Ka la tempo flugas? Me ne savas, ma ni prizez ol, nam ol ne rivenos. IV Me perdis en ica okuli, oreatra kom mielo, en tua labii me atingis la cielo, parolante kun tu, me obliviis pri la tempo, tu chanjis la sezono, ek vintro a primtempo. Cienco La linguo dil delfini. Pri nomi ed altra aferi. da Jürgen Viol Preske omna homi amas delfini, pro ke delfini „ridetas“, delfini esas inteligenta, delfini esas helpisti e mem salvanti por plunjanti e natanti. Ma delfini ne esas nur amiko por multa homi, oli anke amas muziko ed precipue la sono dal orgeno o mem la kanto da homi. La antiqua Greki veneracis delfini kom protektanti por navani, e por la habitanti en la arktika domeno o Pacifiko delfini esis olim santa animali. Delfini povas distingar diversa quanti e pezi, formi e planti. Delfini perceptas la propra danjeri e la danjeri por altra animali o homi. Delfini kombatas sucesoze kontre sharki. Delfini evitas toxika substanci. Se delfino vidas sua vizajo en spegulo, lu savas quik ke la animalo en spegulo esas lu ipsa – en kontrajo a hundi e kati. Ma quo ni povas dicar pri la linguo dal delfini? Quale funcionas la komunikado? Por ni esas komplete normala, ke ni vokas nia amiki o kolegi kun sua nomo. Anke delfini posedas nomi ed uzas ica „vorti“ inter su. Ica nomi konsistas ek diversa pinta sifli, ma singla animalo posedas altra „siflo-nivelo“ e konseque do altra nomo. Ciencisti e mar-biologisti pro to parolas anke pri „signaturo-siflo“. Ica signaturo-siflo formacas la delfin-infanteti ja dum la unesma viv-monati. La gefrati lernas tale qua esas qua. Se delfini voyajas tra la vasta mari en grupi (o plu korekta: skoli) oni povas audar itere e sempre itere ica signaturi. La konversi inter delfini eventas precipue inter matri ed infanti, inter amiki e mem inter altra delfin-speci. Ma ne sempre existas harmonio. En singla familio eventas anke disputi. Lore la kontrastanti barbotas per apertita muzelo laute quale furioza gansuli e la ciencisti povas audar okazionale la nomi dil animali. Ma la linguo dil delfini eventas anke per la eleganta korpala movadi. Delfini restas generale densa en la grupo o skolo. Oli karezas su kun la floso o tushas su kun la nazo, nam oli juas la pelo-kontakto. Tale oli fermigas fido e kameradeso ed oli pruvas samtempe, ke linguo esas plu kam nur simpla pelmelo ek diversa soni. Cetere - la vorto skolo (vice grupo) posedas justeso, pro ke en la grupo de delfini la lernemeso nultempe cesas. Ek diversa jurnali e revui Ido-Saluto! TWU Editita dal Germana Ido-Societo *TWU V.I.S.D.P. Patrice Leiteritz, Saalfeld/Saale Patrice.Leiteritz@gmx.net Herausgeber / Editerio Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (Germana Ido-Societo) c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin Redaktion / Redakterio Ido-amiki Berlin c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin E-Mail: ido-saluto@idolinguo.de Redakteure / Redakteri Rudolf Gensch (rg) Rainer Höhling (rh) Günter Schlemminger (gs) Thomas Schmidt (ts) Eberhard Scholz (es) Jürgen Viol (jv) Redaktionsschluss / Redakt-fino 01.09.2024 Satz und Layout / Kompostado e formizo Patrice Leiteritz Auflage / Edituro 200 Druck / Imprimo csv-copyshop-berlin Vertrieb / Distributo Rudolf Gensch Bankverbindung / Banko-komuniko Deutsche Ido-Gesellschaft e. V. Postbank Berlin IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Edito: 2024/3 Das deutsche Jahresabonnement beträgt 25,00 Euro. Der Betrag ist an die obige Bankverbindung zu überweisen mit dem Verwendungszweck „Abo Ido-Saluto“. Der Jahresbeitrag für DIG-Mitglieder beträgt 24,00 Euro. Abonnementskosten sind im Mitgliedsbeitrag eingeschlossen. Mitgliedsbeiträge und Spenden sind steuerlich absetzbar. Die Verwendung der Texte ist nach Genehmigung des Herausgebers erlaubt. Um ein Belegexemplar wird gebeten. Zitate bedürfen der Genehmigung der Redaktion und des Herausgebers. Die Bilder, Zeichnungen sowie die grafischen Arbeiten unterliegen dem Urheberrecht und bedürfen der Freigabe durch den Urheberrechtsinhaber. Das Scannen von Seiten - für den persönlichen Bedarf – ist ohne Genehmigung des Herausgebers erlaubt.

Ido renkontro Madrid

** ENTWURF *** ENTWURF *** Edito / 2024 / 3 ISSN: 2700-600X (Print) Ido-Saluto! Editita dal Germana Ido-Societo Kontenajo Parolo da la redakterio Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro Günter Schlemminger prizentis nova libro Kurta novaji Rubriko: Linguo La grupo Linguo aceptas nova Ido-vorti Quale ni povas salvar la Basa-Sorabiana linguo? Da Lena Weisshoff Rubriko: Historio Silvestro II., la papo amiko dil diablo da Jean Martignon Rubriko: Voyajo Pri Banglasesh da Nadia Pedia Rubriko: Literaturo La malediko di la racionoza formuligo. A la profunda DDR-poetino Brigitte Reimann okazione elua 90-a naskala aniversario Kanto di la arki-anjeli ek Faust·da Johann Wolfgang von Goethe tradukita aden Ido da Heidi Neussner Rubriko: Cienco Pri la universo – Kad la Antiquajo esas moderna? Da Jürgen Viol Rubriko: Saneso La vereso pri la printempala fatigeso. La sufro e quale on vinkas ol Parolo da la redakterio Kara lekteri dil Ido-Saluto! Ni deziras a vu omna afabla lektado! Amikale Thomas Ich bitte alle Mitglieder, ihren Jahresbeitrag für 2024 von 24 Euro auf das u.a. Konto einzuzahlen. Vielen Dank! Deutsche Ido-Gesellschaft e.V., Postbank Berlin, IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF La piktinda parko Iskar-Panega. Bulgaria richesas ye naturala belaji, qui meritas vizitesar individuale. La regiono cirkume Lukovit e Karlukovo distingas su per sua unikala rokformi e groti, kanyoni ed ekologiala voyi. Kelke avan Lukovit, venante per choseo de Sofia( disto c. 120km) trovesas la geoparko Iskar-Panega. De hike komencas la same nomizita ekologiala voyeto, un ek la maxim bela en Bulgaria. Ol sequas la tereno dil rivero Zlatna Panega havanta bluverda koloro. Me vizitis la unesma parto dil voyo, qua fitas por promenar anke por familii kun infanti, longa c. 2 km. Hike vu povas selektar du varianti: promenar pede o lokacar bateli. Me selektis promeno segun la tereno dil rivero, ube me deskovris multenombra vidaji. La roki, la lignea ponteti ed eskalereti, foli-arbori, uceli, diversa planti. Maxim interesiva esas la ponti apogata an la roki, juste super la rivero. Altra belega loko esas la Orea parko en la urbo Lukovit, konstruktita an la rivero Zlatna Panega. La loko impresas ne nur pro sua natural beleso, ma anke per la stonoza dometi en fablema stilo. En la lago kun aquo-lilii reflektesas la natanta dometo en formo de fungo. La tota promeno sur ici pitoreska loki donas energio e harmonio e deziro itere venor. To omnon on povas nur vidar e travivar. Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro LA INTERNACIONA IDO-RENKONTRO 2024 EN MADRID Inter la 22ma e 24ma agosto eventis en la Hispana chefurbo Madrid la internaciona Ido-renkontro 2024. Me voyajis a Hispania kun mea spozino e mea 15 yari evanta filiulo. Me esis poke deceptita, ke la internaciona renkontro havis nur 9 partoprenanti ed on ne povas dicar ke mea samfamiliani esis Idisti. Esis nur ni kom reprezentanti di Germana e sis Hispana Idisti, do on povas dicar ke ol esis Germana-Hispana Ido-renkontro. Me tre regretas la mikra nombro dil partoprenanti, pro ke la programo dil renkontro esis tre interesanta e meritus plu partoprenanti. La loko dil konfero esis la studentino-hemo Estuhome proxima dil centro di Madrid. Kustomale ibe habitas studentini, ma dum la somerala monati Estuhome esas rezideyo anke por turisti. Ni povis habitar, konferar e manjar dejuneto ibe. Estuhome situesas en la 5ma etajo di edifico e havas anke konfereyo e bela teraso en la 6ma etajo. Dum la tota renkontro esis tre varmega en Madrid. La temperaturi esis inter 35 e 39 gradi. La konfero en Madrid esis la triesma Ido-konfero en Hispania pos Barcelona en la yaro 1963 e Valencia en la yaro 2016. Ni havis sis diskursi en Ido da kin diferanta personi. Ja ye la 22ma di agosto pos la oficala inauguro nia hosto José Maria Rodriguez apertis la renkontro per ecelanta diskuro pri la historio dil Hispana Ido-movemento. Ni saveskis multa detali e la agado dil maxim importanta Hispana Idisti quale Pedro Marcilla Ferrús (1875-1952). Il esis membro dil Akademio por Ido ed autoro dil granda Ido-Hispana vortaro. Ye la nexta matino dum nia exkurso per Madrid en turismala reda autobuso ni haltis ye templo di Debod. Ca templo esis de Egiptia, ma esis translokita a Madrid por evitar sua destrukto pro la granda projeto di Asuan-digo. Itziar explikis a ni la templo e mem povis lektar kelka hieroklifi. La prezidanto dil Germana Ido-Societo Thomas Schmidt facis diskursp vespere pri la laboro dil Germana Ido-Societo e la posiblesi dil nacionala Ido-asociuri. La maxim importanta aktivaji dil Germana Idisti esas la publikado dil jurnalo Ido-Saluto! E la partopreno en la internaciona linguo-ferio Expolingua. La maxim granda problemo esas la financi pro ke la asociuro anke mustas financar la Ido-arkivo en Berlin en qua esas multa historiala dokumenti dil Ido-movado. En la diskutado ni komparis la laboro dil Germana Ido-Societo kun la laboro dil Hispana Ido-Societo. Pos to Pilar diskursis pri feminsta temo "La vorto di laboristini". Ye la saturdio ni facis granda exkurzo El Escorial, qua situesas cirkume 50 kilometri de Madrid. El Escorial esas monarkeyo, ma samtempe la kastelo dil Hispana rejo en la autuno. Ni havis guidisto, qua parolis la Hispana e la Germana. Por la dejuno ni manjis en restorerio proxim de El Escorial saporoza Ido-paella, qua havis multa frukti di maro quale sepio e kreveti. Nia Hispana samideani fondis en la restorerio oficale la Hispana Ido-Societo. Antonio Martinez elektesis al prezidanto e José Maria Rodriguez al sekretario dil Hispana Ido-Societo. La nova fondita asociuro intencas registrar se oficale che la ministerio por interne aferi di Hispana kom nacionala asociuro. Fenomeno esis ke nia Hispana samideani renkontris su unesme personale. Li konocis su til la renkontro en Madrid nur per interreto o telefono, ma li dum la tota konfero interkomunikis nur en Ido e ne krokodilis. Me esis tre impresita per to. Ye la vespero ni havis plura du diskursi. José Maria Rodriguez naracis pri la Ido-helpo dum la interna milito di Hispania. Il raportis ke tri Idisti exekutesis per la armeo di General Franco, du arestesis en karcero e du Idisti iris ad exterlando en la exilo. Li ne persekutesis pro ke li esis Idisti, ma pro ke li esis komunisti ed anarkiisti. Plu kam 100 Idisti kolektis pekunio e sendis nutrado a familii di Hispana Idisti e mem helpis fugar Idisto Valentin Gomez de Hispania a Francia. Dum la regno dil Franco-rejimo Ido ne esis interdiktata e povis mem organizar su en asociuro. La chefo dil Ido-asociuro en Ido dum ca periodo esis funcioneri dil Franco-rejimo quale Juan Luis de Nadal. Mea spozino Antje Klatte facis diskurso pri aktuala temi en muzei, pro ke el laboras kom guidistino en diversa Berlinana muzei. Me tradukis la diskurso de la Germana aden Ido. Aktuala problemi esas la questino dil origino dil arto-verki, pro ke ofte li esis furtita o raptita da koloniala povi e la relato inter la muzeo kom loko e la interreto en qua la muzei anke prizentis sua arto-verki. Antje Klatte anke prizentis la koncepto dil Humboldt-Forumo en Berlin. En la edifico dil anciena kastelo dil Prusiana reji nun esas kelka muzei. La internaciona Ido-renkontro 2024 esis tre sucesoza. Ido esis la linguo di interkomuniko inter la partoprenanti. E quale nia hosto José Maria Rodriguez dicis Ido esas la linguo di amikeso. Idisti esas rondo di amiki, qui komunikis inter su per Ido. Ni anke havis la fenonemo ke personi qui partoprenis unesmafoye en fizikala Ido-renkontro povis perfekte komunikar en Ido quale nia samideano Alfonso Borrega e mem mea spozino komencis komunikar en Ido. La internaciona Ido-renkontro decidis ke la nexta internaciona Ido-renkontro 2025 eventos en Potsdam, qua esas proxima dil Germana chefurbo Berlin. GÜNTER SCHLEMMINGER PRIZENTAS SUA NOVA LIBRO Ye la 27ma di julio 2024 Günter Schlemminger prizentis sua nova libro en Berlin. Il tradukis la novelo "Ek la vivo di nul-valoranto" da Joseph von Eichendorff ad Ido. La libro havas 212 pagini kontenante la Germana originalo e la Ido-tradukuro. La libro kustas 23 Euro. Günter bezonis quar monati por la tradukado. Il naracis ke il havis, ma nultempe lektis la novelo en la Germana, ante tradukar ol en Ido. Günter naracis ke la ideo tradukar ca libro esis konsequantajo di vizito dil urbo Köthen. Ibe Günter Schlemminger vizitis la ja mortinta Idisto Günter Anton. Günter Anton montrigis Günter Schlemminger la urbo e montrigis la domo en Köthen en qua Joseph von Eichendorff habitis por kurta tempo. La filiino di Joseph von Eichendorff komprabis ca domo. La novelo "Ek la vivo dil nul-valoranto" publikigesis 1826 ed esis kulmino dil literaturala epoko dil tarda romantikismo en Germania. La novelo esis adaptita kom filmo plurafoye. Günter Schlemminger naracis ke il spektis la filmo-versiono dil GDR da Celino Bleiweiß ek la yaro 1973 en la cinemo. La chefa rolon dil Nul-valoranto pleis la Usona-aktoro Dean Reed. Vu povas komprar la sequanta libri da Günter Schlemminger che la Germana Ido-Societo: Me pensas ofte pri Piroshka (Hugo Hartung) 30 Euro Voyo-gardisto Thiel (Gerhart Hauptmann) 15 Euro La rakonto pri la mikra Muck/La kolda kordio (Wilhelm Hauff) 20 Euro Ek la vivo dil nul-valoranto (Joseph von Eichendorff) 23 Euro (TS) Zahlreiche Besucher am Ido-Stand auf Berliner Stadtteilfest Die Präsentation der Deutschen Ido-Gesellschaft (DIG) auf einem Stadtteilfest im Berliner Stadtbezirk Lichtenberg am 15. Juni 2024 stieß auf eine erfreuliche Resonanz beim Publikum: Während der vierstündigen Veranstaltung auf dem Münsterlandplatz besuchten nahezu pausenlos Interessenten aller Altersgruppen den Ido-Stand. Sie wurden vor allem von der von Rudolf Gensch gestalteten Auslage des vielfältigen Angebots an Lehrbüchern und literarischen Werken auf Ido angezogen. Dorothea Haberland, Eberhard Scholz und Rainer Höhling erläuterten den Ursprung und die Grundzüge der Plansprache, die den meisten Besuchern unbekannt war. Dabei konnten sie auf bewährte Lehrmittel wie eine Tafel mit der anschaulichen Ido-Wortbildung zurückgreifen. Viele Besucher bedienten sich der deutschsprachigen „Propagili“ zum Mitnehmen. Einige zeigten Interesse an der Arbeit der DIG und hinterließen ihre E-Mail-Adressen für eine Kontaktaufnahme.++RH Kurta novaji - Ido-grupo LITERATURO che Facebook (eventuell Kostprobe) (TS) Lernilo pri Ido en la Rusa da Boris Aaronov korektigita da Alexander Klinovsky Sundio 2024-08-04: Nia Rusa samideano Alexander Klinovsky korektigis lernilo pri Ido en la Rusa. L'originalo redaktita da Boris Aaronov de Kiev (Ukrainia) aparesis en yaro 1969, ma ol kentenis sat multa erori. La korektigita lernolibro trovesas kom pdf-dokumento hike http://www.ido.li/wiki-images/RusaIdolernolibro.pdf Ido Mondo (novaji pri Europa e la mondo, Wikipedial artikli, citaji ed joki en Ido) Sundio 2024-08-04: Novaji pri Europa e la mondo, Wikipedial artikli, citaji ed joki en Ido) anke trovesas che Facebook e che Instagram. https://www.facebook.com/ido.mondo https://www.instagram.com/ido_mondo/ Facebook-grupo Ido-Literaturo inaugurita ye la 3ma di julio 2024 Sundio 2024-08-04: Ye la 3ma di julio 2024 inauguresis Facebook-grupo Ido-Literaturo. Ibe til nun aparis 55 publikigaji (poemi, rakonti e diversa artikli koncernanta Ido-literaturo), 140 komenti e 209 reakti dal 43 membri e mem da extera (ne-membra) lekteri. https://www.facebook.com/groups/456797680448379 Linguo La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti Pos la Ido-renkontro 2022 en Dessau la grupo "Linguo" en la interreto fondesis kun la skopo aceptar ed oficaligar od adminime rekomendar nova vorti, qui ankore mankas en Ido. La Google-grupo "Linguo" ja laboras e decidis pri nova vorti. La vorti esas propozi e rekomendi. Hike esas la adreso di la grupo en la interreto: https://groups.google.com/g/linguo En la listo vu trovas la 14 vorti, qui aceptesis da la grupo inter 1ma septembro e 13ma novembro 2023. Hike esas detali pri ca vorti: Fonto lingui: A = Angla, F = Franca, G = Germana, H = Hispana, I = Italiana, R = Rusa, L = Latina ed E = Esperanto badminton-o Definuro: (sporto) Sporto simila a teniso, praktikata sur agro plu mikra, per raketi plu lejera e volano. Tradukuri: AFI badminton | G Badminton | H bádminton | R бадминтон Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientologi-o Definuro: Ciencala-religiala movemento fondita da L. Ron Hubbard en Usa (1952), segun qua singla persono esas ne-mortiva spiritala ento e lua transvivo dependas de lu e de lua kapableso atingar frateso kun la cetera homi e kun la universo. Tradukuri: A scientology | F scientologie | G Scientology | H cienciología | I scientology | R саентология Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientolog-o Definuro: Sequanto di cientologio, sive apartenanta al oficala Eklezio di Cientologio, sive restanta extere en la tale nomizita Libera Zono. Tradukuri: A scientologist | F scientologue | G Scientologe | H cienciólogo | I scientologo | R саентолог Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) guru-o Definuro: I. Hindua spiritala maestro. II. (figurale) Respektata ed influiva experto pri ula fako. Tradukuri: AFI guru | F gourou | G Guru | H gurú | R гуру | E guruo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) haiku-o Definuro: Speco di poemeto triversa, qua havas origino en la literaturo Japoniana, kun kontenaji deskriptanta la naturo. Tradukuri: A haiku | F haïku | G Haiku | H haiku | I haiku | R хайку Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) judo-o Definuro: (sporto) Japoniana lukto-sporto inter du personi. Tradukuri: AFHI judo | G Judo | H yudo | R дзюдо | E ĵudo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) makrobiotik-o Definuro: Specala vivo-stilo de Aziana origino, karakterizata inter altri da nutrala sistemo qua uzas precipue legumi e cereali sen kemiala adjuntaji e klasifikas la nutrivi segun la principo di «yin» e «yang». ~ano: Adepto di makrobiotiko. Exempli: Makrobiotikala nutrivo, disho, restorerio. Tradukuri: A macrobiotics | F macrobiotique | G Makrobiotik | H macrobiótica | I macrobiotica | R макробиотика | E makrobiotiko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) seitan-o Definuro: Sponjatra manjajo ek frumenta gluteno, tre proteinoza, ofte konsumata da vejetarani, vegani e makrobiotikani. Tradukuri: AFI seitan | G Seitan | H seitán | R сейтан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinalef-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di vokalo finala di vorto a vokalo komencala di la vorto sequanta, tale ke la du vokali pronuncesas en la sama eksuflo ed egardesas kom apartenanta ad un silabo en la verso. Tradukuri: A synalepha | F synalèphe | G Synaloiphe, Synaloephe | H sinalefa | I sinalefe | R синалефа Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinerez-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di du vokali normale formacanta hiato, en vorto, tale ke li egardesas kom apartenanta ad un silabo, quale se li formacus diftongo. Tradukuri: A synaeresis | F synérèse | G Kontraktion, Synärese | H sinéresis | I sineresi | R синереза Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) taip-ar Definuro: (tr.) Skribar ulo presante la klavi di taipilo, *komputoro, edc. ~ilo: Mashino, nun poke uzata, per qua on skribas sur papero presante klavi sur qui esas grabita la korespondanta literi. Tradukuri: A to type | F dactylographier | G tippen, eintippen | h mecanografiar, dactilografiar | I dattilografare, digitare | R печатать (на машинке) | E tajpi Fonto-lingui: AFGHI taipan-o Definuro: (zoologio) Komuna nomo di plura Australiana serpenti del genero Oxyuranus del familio Elapidae, longa, rapida e tre venenoza. Tradukuri: AI taipan | F taïpan | G Taipan | H taipán | R тайпан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) volan-o Definuro: Mi-sfero korka o (nun plu ofte) kauchuka, provizita an la plana parto per krono ek plumi o (nun plu ofte) plastika reto, quan on impulsas per raketo por badmintono. Tradukuri: A shuttlecock | F volant | G Federball | H volante | IE volano | R волан Fonto-lingui: FHIR (videz supere) voleibal-o Definuro: (sporto) Sporto en qua du esquadi sis-homa, plasizita amba-latere di pendanta reta bendo, esforcas igar balono transirar la reto e falar adsur l’adversa agro, impulsante ol per la manui o (min ofte) per la kapo. Tradukuri: AF volleyball | G Volleyball | H voleibol, vóleibol, balonvolea, vóley | I pallavolo, volley | R волейбол | E volejbalo, retpilko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) Historio Per preso de extere 80 yari ante nun haltigis Miklós Horthy la deportado di la Hungara Judi Ye la 6-ma di julio 1944 la statala chefo Miklós Horthy imperis cesar la deportado di la Hungara Judi ad Auschwitz. Til ca instanto meze di mayo per helpo di la Hungara jendarmaro ja plu kam 430 000 Juda homi esis deportita al exterminanta kampeyi. Pos selektado di la labor-kapabla personi cirkume 80 po cent di la arivinti esis asasinita en gas-chambri. Kande Horthy ye komenco di julio haltigis la transporti pro internaciona preso la lando esis preske vakua. Nur en Budapest vivis ankore cirkume poke multe kam 200 000 Judini e Juduri. Adolf Eichmann e sua stabo dividabis ante la komenco di la deportadi Hungaria a sis zoni. La en la chefurbo e sua cirkumajo vivanta Judi deportez kom lasta ad Auschwitz. La balda akto esis ja prontigita per to, ke la Judi kun-presabita en cirkume 2000 domi, qui esis markita per flava stelo. L'urbestro ye la 16-ma di junio promulgabis konvenanta lego. Por la koaktata trans-lojo la koncernanta personi havabis nur tempo de kin dii. La restado en libera aero esis permisita por Judi nur de dek-e-un til dek-e-kin kloki. Federito di le Naci Konsiderite formale Hungaria olim ne esis okupata lando, ma federito di Naci-Germania. Ye la 20-ma di novembro 1940 la lando adheris al Axo-Pakto inter Germania, Italia e Japonia. Ja depos marto 1920 Horthy stacis ye la pinto di autoritate strukturigita stato, qua inter altri esis estampita da forta anti-semitismo, e depos la 1930-a yari anke da Judo-enemikala legi segun Germana modelo. Dum la „Holocaust“ Hungaria diferencigis – kam la maxim multa guvernerii, qui esis federita o kunlaboranta - inter la propra e la stranjera Judi. En 1941 la Hungara autoritati extradis 20 000 Judi a la Germani por deporto aden l'exterminanta kampeyi, qui valoris kom exterlandani. En januro 1942 Hungara soldati asasinis, qui servis en parto di Yugoslavia kom garnizon-trupi, cirkume 4000 homi, dominacante Judi e Serbiani. Kande Hungara kombat-povi partoprenis la atako-milito kontre la Sovietuniono, li kun-duktis por helpo di lia militistala aktivaji 40 000 viri, maxim multe Judi, kom koaktita laboreri, de qui multi mortis od esis mortigita. Ma Horthy plur-foye refuzis l'insistado di Hitler e la prokuraciero dal imperio por Hungaria SS-brigado-duktisto Edmund Veesemayer, ke Hungara Judi abondonesez por inkluzar li en la finala solvuro di la Judo-questiono. Do Hungaria esis 1944 l'unika lando en la Germana resortiso di povo, en qua ankore centamilii de Judi – 725 000 segun konfesiono, 900 000 segun Germana defino – vivis en relativa sekureso. La situeso chanjis fundamentale, kande ye la 19-ma di marto 1944 resortisanti di la „Wehrmacht“ okupis Hungaria. Segun oficala linguala reguleso li ne venis kom garnizono, ma segun demando da Horthy, quan Hitler antee venigabis a Berlin. Komune kun la Germana soldati anke venis partikular-detachmento Budapest direktanta da Adolf Eichmann, qua quik komencis l'organizado relate la amasala departo ad Auschwitz, per qua on volis liberigar Hungaria de Judi. La decido di Horthy koncerne refuzar la amasala ocido realeskis per exter-landana preso, inter qua la atako di 620 aviacili dil US Air Force ye la 2-ma di julio 1944 kontre milit.importanta skopi en Budapest e la westala Hungara Gyôr versimile facis la maxim forta impreso, La Germana chefaro semblis komence aceptar l'impero di Horthy relate halto di la deportado. En agosto segun direta impero da Horthy on mem de-prenis Eichmann e sua trupo ek Hungaria. Ye komenco di septembro 1944 du de sua maxim voluntanta helpisti perdis lia employo kom statala sekretario en la ministerio pri interna aferi. Pfeilkreuzler (flecho-kruceri) ye la povo Horthy ri-vivigis sua ja en 1943 preparita sekreta diskuti kun la Federiti, qui pro la Germana en-marcho esis inter-ruptita. Horthy dicis dum ula brodkast-parolo, ke il dekretis ofrar armistico a la Federiti. Ye la sequanta dio il esis arestita da SS-trupi e konforme a la rango enternita en ula kastelo en Bavaria. Le Naci abandonis la afero guvernala a la tote fashistala Pfeilkreuzler. Ici praktikis rejimo di teroro, dum qua mili de Judi divenis viktimi. Da lo memorigas hodie monumento proxim la Danubio-rivo en la centro di Budapest. Ibe stacas sur la kajo 60 pari de reale aspektanta shui, ma qui ek metalo esis produktita. Pfeilkreuzler ye ca loko tambure asemblis Judi, paf-ocidis li e jetis aden la fluvio. Segun taxado di Hungara historiisti esis 2600 til 3600 homi tal-maniere ocidita. Ne eventis revizo di departado, ma mili de Judi mortis dum la lasta militala semani dum la tale-dicita morto-marchi. Horthy esis liberigita ye l'uneema di mayo 1945 da US-Amerikana soldati. En 1948 il livis Hungaria ed unesme sejornis en Suisia, pos to en Portugalia, qua lore guvernesis da la fashisto António de Oliveira Salazar. Ibe il mortis en 1957. En 1993 on trans-duktis lua mortiva restaji a sua nasko-loko Kenderes ed enterigis oli koram plura membri di la guvernerio. Ke Horthy che la extrema dextraro, qua dominacis en Hungaria, ed en arki- konservema ekleziala cirkli esas tre estimata, esas koakte. Prezidanto Viktor Orbán karakterizis lu kom exter-kustuma politikisto. Nombroza stradi e placi esas nomizita segun lu ed altra antisemiti- Mem kelki festas lu kom Judi-salvero. De la 800 000 til 900 000 Judi, segun defino, qui en 1941 vivis en Hungaria o sub Hungara regno, trans-vivis nur cirkume 255 000 la „Holocaust“. Plu kam 60 000 esis ocidita dum la unesma milit-yari da la Hungara armeo, plu kam duima milion Juda homi esis ocidita dum 1944, kande Germania fakte dominacis en Hungaria. Knut Mellenthin, jw (6.7.24) Fino di la baskul-poliitiko °Entraprezuro Margarethe“. 80 yari ante nun la Germana Wehrmacht okupis la teritorio di la federito Hungaria En la historiala politiko di la prezenta Budapestala guvernerio, qua estimas l`olima imperiala administranto Miklós Horthy, pleis la marto 1944 specala rolo. Olta – tale on dicas – esas la departo-punto di periodo, dum qua Hungaria esis okupata, do ne plus suverena. Ca periodo duris dum 46 yari, til mayo 1990. Ca historiala interpreton la regnanta Fidesz-partiso enskribis aden la preamblo di lua nove formulizita konstituco (2011). Tale la periodo di la demokrata departo 1945, di la sulo-reformo, di la sekuraligo, di la develop-chanci por laborist- e kultivist-filii, di la sucesoza ri-konstrukto di la chefurbo valoras kom periodo di totala stranjera dominaco e ne kom parto di la nacionala historio, metodo del exorcismo extingez omna pozitiva memoro dal alternativa sociala modelo. Quale aspektis Huugaria fakte en la yaro 1920 dum la regnanta imperiala administranto? Hungaria inter la amba mondmiliti esis autoritata, mi-feudalista stato konforme a la rango, kun kelka konservativ-liberala sucesi relate ekonomio e cienco. En Hungaria dominacis la anciena nobela magnataro (granda poprieteri rurala), sempre plu multe implikita kun richeskita familii ek industrio ed alta financii. Restriktiva elekto-yuro exkluzis des-nobla klasi de la politikala partopreno. Tri milioni valoris kom povrega. Moderata socialdemokrata partiso esis permisita, sub la kondiciono, ke ol renuncas la agito inter la rurala laboristi, la major,itato di la rurala habitantaro. La rejimo ne esis fashistala, tamen simpatiis sempre plu multe kun la fashistala axo-povi. Motivo pro to esis la teritoriala reviziismo, nome la deziro a la premilitala frontieri. „Rumpo-Hungaria ne esas imperio, Grand-Hungaria esas rejio di la cieli“, on skandis. Federuro kun Hitler A la statala chefo admiralo Horthy on devas kalkular favore lo, ke il impedis la retro-veno di la Habsburger a la trono. Prro la preso di la vinkinta povi il permisis minimo di civitala demokrata normi. Cetere il lasis dop su pos regno de cento-quarimo – amasope fragmenti maxim multe posible. Ma kurte antee , dum la yari 1938 til 1941 Horthy ganis pos quar teritoriala extensi la kulmin-punto di sua populareso kom „Gyarapító“, augmentantó di la teritorio per helpo da Italia e Germania. La kompensa servo esis, ke Hungaria adheris al Axo Berlin-Rom-Tokio, e partoprenis la atakema milito kontre Yugoslavia e la Sovietuniono La lastajo per ne-bona sentimento, quo verifikis. Maxim tarde pos la exterminanta des-vinko di la 2 Hungara armeo ye la Don-genuo komence 1943, la duktisti di Hungaria klareskis, ke li pariis pri la ne-justa kavalo. Li komencis duopla ludo, la baskul-politiko. Che la West-federiti li serchis sekrete la posibleso por desertar, regretinde ne tante sekrete, ke lo restis celite avan la Germani, e promisis quik reduktar la militado. La Reda Armeo ja stacis 200 kilometri avan la Hungara est-frontiero. La anti-Hitler-koaliso manifestis, ke l'unika ekireyo esas la sen-kondiciona kapitulaco. Malgre to en Budapest on ankore vivis segun iluzioni. Horthy opinionis naive: Nia retreto ek la milito devas eventar konkorde kun la Germani.“ Ma li tote ne pensis a to esar konkordanta. Meze marto 1944 la projeti relate okupado di la ne-fidinda federato esis prezenta. Horthy esis invitata a Hitler en Salzburg.e kovrita per blami pro trahizo: Hungaria impedus la kombato kontre la bolshevismo. La imperiala administranto simulis la insultita honor-viro. Fine il konsentis okupado di Hungaria e la trans-formo di sua guvernerio. Nominale il darfis restar stala chefo e supra komandisto, Voluntanta helpisti Ye la 19-ma di marto ye 4 kloki komencis l'entraprezuro „Margarethe, tale la pseudonimo por la okupado di Hungaria. La sequantaro esis Germana divizionied Adolf Eichmann, la Judo-raportanto di la Berlina Gestapo-chef-quartero, e komencis quik pri la raptala expropriado e l'ocidala deportado di la Juda Hungari- Tale on facis la mineyi dil entraprezanto Ferenc Chorin libera de Judi e la stalo- e metalo-fabrikeyi di Manfred Weiss de Csepel favore a Germania. La bauxit-erci valoris kom milit-importanta. Lua armizo-sektoro, laboristi e devizo-efektivi esis mobilizita por la milito, la sindikati egaligita, la jurnali di la liberala partisi interdiktita. Ula rezisto-grupo de cirkume kelka cent komunisti , , qua portis la nomo „Paco-partiso“, duktite da la mekanikisto János Csermanek alias Kádár laboris en la sub-sulo e pluse distributis prospekti. La jendarmaro manifestis che omna violaci di juro kom zeloza helpisti dil okupanti. La restajo esas rapide raportata. La Horthy-grupo nove extensis lia anteni vers la Westo, ma ultre to anke a Moskva. En oktobro, kande la Soviet-trupi stacis ja proxim Debrecen, la imperiala adminstranto e chef-komandanto proklamis per brodkasto la „salto“, la armistico por sua armeo, quo esis mizeroze projetita (il supozis la loyaleso di omna sua militistaro ed opinionis nulo pri la armizado di la laboristi). Dum poka hori SS-trupi asumis la dominaco pri Budapest e la kastel-palaco. Horthy esis arestita ed extorsita, ke il abandonas sua restajo de povo a la chefo di la fashistala Pfeilkreuzler-partiso, Ferenc Szálasi. Ilta establisis en la restanta teritorio des-racionoza dum kin monati duranta terorismala regno, ye qua fino Budapest esis eskombro-amaso. Lo esis posibla, pro ke la sekondanti di la deputataro Hungaria parte pro febleso, parte pro fanatika konvinkeso divenis voluntanta helpisti di Grand-Germania. Pre-sorgeme le „Pfeilkreuzler“ aranjis en marto 1945 varo-treno kun 46 vagoni, la legendatra oro-treno, charjita per raptita juvelaro, tapisi, ornivaro, pekunio, sakral- e valor- kozi. Inter li anke la santa Hungara Stephan-krono. Tandem la treno atingis, dum la voyo-iro min-gravigite per kelka objekti., la Amerikana garnizon-zono. Christian Stappenbeck, jw (16.3.24) (gs) (gs) Voyajo Literaturo Cienco Pri nomi ed altra aferi da Jürgen Viol Preske omna homi amas delfini, pro ke delfini „ridetas“, delfini esas inteligenta, delfini esas helpisti e mem salvanti por plujanti e natanti. Ma delfini ne esas nur amiko por multa homi, oli anke amas muziko ed precipue la sono dal orgeno o mem la kanto da homi. La antiqua Greki veneracis delfini kam protektanti por navani, e por la habitanti en la artika domeno o Pacifika Oceano delfini esis olim santa animali. Delfini povas distingar diversa quanti e pezi, formi e planti. Delfini perceptas la propra danjeri e la danjeri por altra animali o homi. Delfini kombatas sucesoze kontre sharki. Delfini evitas toxika substanci. Se Delfino vidas sua vizajo en spegulo, lu savas quik ke la animalo en spegulo esas luipsa – en kontrajo a hundi e kati. Ma quo ni povas dicar pri la linguo dal delfini? Quale funcionas la komunikado? Por niesas komplete reguloze, ke ni vokas nia amiki o kolegi kun la nomo. Anke delfini posedas nomi ed uzas ica „vorti“ inter su. Ica nomi konsistas ek diversa pinta sifli, ma singla animalo posedas altra „siflo-nivelo“ ekonseque do altra nomo. Ciencisti e mar-biologisti pro to parolas anke pri „signaturo-siflo“.Ica signaturo-siflo formacas la delfin-infanteti ja dum la unesma viv-monati. La gefrati lernas tale: qua esas qua. Se delfini voyajas tra la vasta mari en grupi (o plu korekta: skoli)oni povas audar itere e sempre itere ica signaturi. La konversi inter delfini eventas precipue inter matri ed infanti, inter amiki e mem inter altra delfin-speci. Ma ne sempre existas harmonio. En singla familio eventas anke disputi.Lore la kontratanti barbotas per apertita muzelo laute quale furioza gansuli e la ciencisti povas audar okazionale la nomi del animali. Ma la linguo dal delfini eventas anke per la eleganta korpala movadi. Delfini restas generale densa en la grupo o skolo. Oli karezas su kun la floso o tushas su kun la nazo, nom oli juas la pelo-kontakto. Tale oli fermigas fido e kameradeso ed oli pruvas samtempe, ke linguo esas plu kam nur simpla pelmelo ek diversa soni. Cetere - la vorto skolo (vice grupo) posedas justeso, pro ke en la grupo de delfini la lernemeso nultempe cesas. Ek diversa jurnali e magazini Saneso Ido-Saluto! TWU Editita dal Germana Ido-Societo *TWU V.I.S.D.P. Patrice Leiteritz, Saalfeld/Saale Patrice.Leiteritz@gmx.net Herausgeber / Editerio Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (Germana Ido-Societo) c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin Redaktion / Redakterio Ido-amiki Berlin c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin E-Mail: ido-saluto@idolinguo.de Redakteure / Redakteri Rudolf Gensch (rg) Rainer Höhling (rh) Günter Schlemminger (gs) Thomas Schmidt (ts) Eberhard Scholz (es) Jürgen Viol (jv) Redaktionsschluss / Redakt-fino 01.09.2024 Satz und Layout / Kompostado e formizo Patrice Leiteritz Auflage / Edituro 200 Druck / Imprimo csv-copyshop-berlin Vertrieb / Distributo Rudolf Gensch Bankverbindung / Banko-komuniko Deutsche Ido-Gesellschaft e. V. Postbank Berlin IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Edito: 2024/3 Das deutsche Jahresabonnement beträgt 25,00 Euro. Der Betrag ist an die obige Bankverbindung zu überweisen mit dem Verwendungszweck „Abo Ido-Saluto“. Der Jahresbeitrag für DIG-Mitglieder beträgt 24,00 Euro. Abonnementskosten sind im Mitgliedsbeitrag eingeschlossen. Mitgliedsbeiträge und Spenden sind steuerlich absetzbar. Die Verwendung der Texte ist nach Genehmigung des Herausgebers erlaubt. Um ein Belegexemplar wird gebeten. Zitate bedürfen der Genehmigung der Redaktion und des Herausgebers. Die Bilder, Zeichnungen sowie die grafischen Arbeiten unterliegen dem Urheberrecht und bedürfen der Freigabe durch den Urheberrechtsinhaber. Das Scannen von Seiten - für den persönlichen Bedarf – ist ohne Genehmigung des Herausgebers erlaubt.

Vortrag Madrid

La laboro dil Germana Ido-Societo e la posiblesi d nacionala Ido-asociuri hodie restas segun mea savo nur du aktiva nacionala Ido-asociuri: La Hispan Ido-Societo e la Germana Ido-Societo La Germana Ido-Societo esis fondita ye la yaro 1960 da Alfred Neussner Hodie la GIS havas cirkume 40 membri, ma multa membri ne esas aktiva e mem ne pagas la membro-kontributo La GIS esas registrita klubo che la tribunalo e havas la stando "generale utila", to signifikas ke la asociuro ne havas financala motivi, ma laboras por idealistala skopi por la prospero dil socio La stando signifikas multa birokratio, se esas chanji en la direktantaro o la statuto ni mustas informar la tribunalo per notario e to kustas pekunio, la avantajo esas ke ni ne pagas imposti, ma ni ne darfas havar tro multa pekunio sur nia banko-konto, limito 10.000 Euri Membreso kustas 24 Euro omna-yare, ma on ricevas nia revuo Ido-Saluto!, qua publikesas 3-4 foyi po yaro Direktantaro: Prezidanto, Vice-prezidanto, trezorero e sekretario e un til tri membri sen ofico, nuna direktantaro prezidanto TS depos 2020, Vice-prezidanto ES, trezorero: vakua, sekretario: Rudolf Gensch, sen ofici: Rainer Höhlung (jurnalaro), Patrice Leiteritz (Ido-Saluto), Dro. Ricarda Rieck AKTIVAJI Multa aktivaji per la lokala Ido-grupo Ido-Amiki Berlin, renkontri en Berlin omna venerdio Ido-Saluto revuo Interreto-pagino da Frank Kaspar You-Tube kanalo da Thomas Schmidt Whats-App grupo Facebook grupo: Ido-Germania Expolingua: internaciona linguo-ferio en Berlin, Ido-Amiki Berlin partoprenas depos cirkume 15 yari, ma esas kustoza, avantajo: nia skopo-grupi Ido-arkivo Berlin: tre anciena Idaji, jurnali, libri, heredajo mortina Idisti Inform-estaleyi Laboro en jurnalaro Video-konfero: omna jovdio kloki 18 GIS financas, suportas e vendas libri, vortari GIS aranjis multa internaciona Ido-renkontri PROBLEMI Financi Röhnisch-Fonduero financas nur akademiala projeti, mankas pekunio e ni havas fixa kusti quale la Ido-arkivo e la Expolingua Strukturo dil membri: mankas yuna membri, mulieri esas en la minoritato Ido-savo di membri: kelka aktiva membri ne parolas Ido e ne volas lernar Ido, Futuro: Ido-Saluto dijitala POSIBLESI NACIONALA ASOCIURI regulara renkontri posibleso Ido en direta kontakto publikajo di Idaji quale lernolibri, vortari ed interretala pagini en nacionala lingui plu facila reklamigar Ido e ganiar nova Idisti ULI fakte ne funcionas, nacionala asociuri alternativo Partopreno en nacionala eventi quale libro-ferii Nacionala informi pri Ido en la jurnalaro

Ido-Saluto 2/2024

** ENTWURF *** ENTWURF *** Edito / 2024 / 2 ISSN: 2700-600X (Print) Ido-Saluto! Editita dal Germana Ido-Societo Kontenajo Parolo da la redakterio Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro Günter Schlemminger prizentis nova libro Kurta novaji Rubriko: Linguo La grupo Linguo aceptas nova Ido-vorti Rubriko: Voyajo Pri Banglasesh da Nadia Pedia Rubriko: Literaturo La malediko di la racionoza formuligo. A la profunda DDR-poetino Brigitte Reimann okazione elua 90-a naskala aniversario Rubriko: Cienco Pri la universo – Kad la Antiquajo esas moderna? Da Jürgen Viol Rubriko: Saneso La vereso pri la printempala fatigeso. La sufro e quale on vinkas ol Parolo da la redakterio Kara lekteri dil Ido-Saluto! La yaro 2024 esas granda yaro dil internaciona sporto. En la junio 2024 komencos en Germana la Europana Futbalo Championeso ed en julio 2024 sequas la Olimpiala Ludi en la Franciana chefurbo Paris. Ma anke la Ido-movado havas imporanta eventi en la nexta monati! En la Hispana chefurbo Madrid eventos inter la 22ma e 25ma di agosto la internaciona Ido-renkontro 2024. La Germana Ido-Societo partoprenos itere ye la 15ma/16ma novembro 2024 la internaciono linguo-ferio EXPOLINGUA en Berlin. La yarchefkunveno 2024 dil Germana Ido-Societo eventos dum la semano dil EXPOLINGUA en la Germana chefurbo. Ca-yare ni ne havas elekti dum la yarchefkunveno dil Germana Ido-Societo. Kontree la internaciona Ido-organizuro ULI (Uniono por la Linguo Internaciona) elektos nova Direktanto Komitato. Til la 1ma di septembro 2024 on povas anuncar sua kandidatigo Anke la Ido-literaturo kreskas. Ja en januaro 2024 la nefatigebla Idisto Günter Schlemminger prizentis sua tradukturo di du rakonti di Wilhelm Hauff kom bela libro. La Berlinana Idisto ja laboras pri nova libro. Pri omna mencionata eventi vu trovas plusa informi en ca numero dil Ido-Saluto! Ni deziras a vu omna afabla lektado! Amikale Thomas Ich bitte alle Mitglieder, ihren Jahresbeitrag für 2024 von 24 Euro auf das u.a. Konto einzuzahlen. Vielen Dank! Deutsche Ido-Gesellschaft e.V., Postbank Berlin, IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro Günter Schlemminger prizentis nova libro La nefatigebla Idsto Günter Schlemminger prizentis ye la 26ma januaro 2024 sua nova libro en Berlin dum la renkontro di la Berlinana Ido-Amiki. Pos la romano „Me pensas ofte pri Piroshka“ da Hugo Hartung e la novelo „Voyo-gardisto Thiel“ da Gerhart Hauptmann nia samideano tradukis du texti da Germana autoro Wilhem Hauff (1802-1827). La nova libro kontenas la originala texti e la Ido-versioni dil arto-fabli „La rakonto pri la mikra Muck“ (publikigita en la yaro 1826) e „La kolda kordio“ (publikigita en la yaro 1827). La libro kontenante la du rakonti da Hauff havas 140 pagini e kustas ?? Euro. Wilhelm Hauff esis Germana autoro dil romantika epoko e divenis famoza pro sua arto-farita fabli. Til hodie la rakonti da Hauff esas ofte skolo-lektajo en Germania. Me memoras ke mea juniona filiulo lektis ante du yari en la 8ma klaso dil gimnazio „La kolda kordio“. Amba rakonti esis adaptita kom filmi plur-foye. La filmo „La rakonto dil mikra Muck“ direktita da Wolfgang Staudte en la yaro 1953 en la Germana Demokrata Republiko esis tre sucesoza. DIG gratuliert Heidi Neußner zum 95. Geburtstag Das älteste Mitglied mit der zugleich längsten Zugehörigkeit zur Deutschen Ido-Gesellschaft (DIG), Heidi Neußner, beging am 7. März 2024 ihren 95. Geburtstag. Der DIG-Vorstand überbrachte ihr aus diesem Anlass die herzlichen Glückwünsche der Gesellschaft in ihrer Seniorenresidenz am Weinbergsweg im Berliner Zentrum. Heidi Neußner freute sich sehr über diese Gratulation bei Kaffee und Kuchen und bedankte sich dafür auf Ido. Die Jubilarin hatte den Gründer der Deutschen Ido-Gesellschaft, Alfred Neußner (1927-2023), ihren späteren Ehemann, im Juli 1948 in einer Esperanto-Gruppe in Berlin-Neukölln kennen gelernt. Ihre Eltern waren begeisterte Esperantisten, sodass sie und ihre beiden Schwestern schon als Kinder mit dieser Plansprache vertraut wurden. Alfred, den sie im November 1950 heiratete, beherrschte auch Esperanto, bevorzugte aber das Ido. Wie sie sich erinnerte, besuchte er 1960 einen Ido-Kongress, bei dem möglicherweise die Idee entstand, die Deutsche Ido-Gesellschaft zu gründen. Erstmals begleitete Heidi Neußner ihren Ehemann 1962 zu einem Ido-Kongress am Thuner See in der Schweiz. Danach folgten viele Reisen zu Ido- und Esperanto-Kongressen, bei denen sie „viele nette Menschen aus aller Welt kennen lernte“. Als die beiden Söhne größer waren, versäumte das Ehepaar „kaum mehr eine Konferenz“. Die meisten Ido-Konferenzen fanden nach ihrer Erinnerung in Mitteleuropa statt: in England, Schweden, Frankreich, Belgien und den Niederlanden, aber einmal auch in der Ukraine. Oft übernachteten Alfred und sie im Zelt, bis dies 1974 bei einem Ido-Kongress in der Schweiz abbrannte. Sonst wohnten sie bei den Ido-Kongressen meist in Gemeinschaftsunterkünften. Heidi Neußner hat außer dem Reisen, das sie neben vielen europäischen Ländern vor allem nach Asien und Nordafrika führte, und der Plansprache Ido noch ein weiteres Hobby: die Ölmalerei. Es bereitet ihr große Freude, Bilder berühmter oder auch weniger berühmter Maler zu kopieren. Sie widmete sich in vielen Bildern aber auch ihrer näheren Umgebung, als sie rund drei Jahrzehnte in Burghofen südöstlich von Kassel lebte. Darüber hinaus fand sie Gefallen an den chinesischen Schriftzeichen, denen sie täglich eine Stunde widmete. Kurta novaji Deutsche Ido-Gesellschaft nimmt an der Expolingua 2024 teil Auch in diesem Jahr wird die Deutsche Ido-Gesellschaft für Ido auf der internationalen Sprachenmesse EXPOLINGUA. Die EXPOLINGUA findet am 15./16 November 2024 in Berlin im Tagungswerk in der Lindenstraße 85 (Nähe Friedrichstraße) statt. Die Deutsche Ido-Gesellschaft wird wieder mit einem Infostand und einem Vortrag auf der Expolingua 2024 vertreten sein. Novelekto por la Direktanta Komitato di ULI La internaciona Ido-organizuro Uniono por Linguo Internaciona (ULI) elektas nova Direktanta Komito en la yaro 2024. Omna membro dil ULI povas kandidar. On mustas anuncar sua kandidateso che la ret-situo di ULI. La klozo-dato di kandidatigo esas la 1ma di septembro 2024. On elektas nur la kandidati por la komitato, ma ne por specala funcioni. Pos la elekto la elektita komitatani distributas inter su la diversa funcioni quale prezidero, trezorero, sekretario, linguala sekretario. Hike esas la ligilo por anucar la kandidateso: https://www.uli-ido.ovh/index.php?page=kontakto 200ma Ido videokonfero ye la 18ma di mayo 2024 Ye la 18ma mayo 2024 eventis la 200ma internaciona videokonfero di Ido. Por la jubileo nia hosto Partaka povis salutar 10 Idisti de sep landi: Partaka e Pilar de Hispania, Robert e Sioro Martignon de Francia, Thomas de Germania, Alex Q. de Arjentinia, Kristian de Venezuela, Goncalo de Portugal e Mikaelo de Brazilia kun sua amiko de Anglia. Ni interkomunikis quale sempre la tota tempo en Ido. Mikaelo naracis ni pri la terorigiva inundi en sua hem-urbo Brazilia. Ni interchanjis novaji de la Ido-movado e futura projeti. La internaciona videokonfero esas la maxim bona loko por uzar Ido. Pro mea partopreno en la video-konfero depos kelka yari mea Ido multe plubonigis. Danko ad omna partoprenanti, qui divenis por me vera amikaro. La internaciona video-konfero eventas omna satudio ye 17 kloki. Hike esas la ligilo: https://meet.jit.si/KonferoporIdistaro Partaka publikigas nova libro da Khalil Gibran en Ido Nia Hispaniana samideano Partaka publikigis en la marto 2024 Ido-tradukuro dil verko „Sablo e Spumo“ da Khalil Gibran. Ol ja esas la triesma libro dal Libanana-Usana skriptisto quan esas traduktita en Ido. Ja en la yaro 2015 Brian Drake publikigis „La dementulo“ ed Partaka tradukis en la yaro 2023 „La profeto“. Khalil Gibran. La nova tradukita libero „Sablo e Spumo“ havas 72 pagini. On povas deskargar la libro hike en la pdf-formato: http://www.ido.li/SabloedSpumo_3.pdf Nova ret-situo dil Hispana Ido-Societo La Hispana Ido-Societo havas nun nova e plu moderna ret-situo. La situo kontenas multa informi pri Ido ed en Ido e multa ligili. Ibe on trovas anke gratuite omna numeri dil Hispana Ido-revuo „Ad-avane!“ inter 2004 e hodie e mem kelka anciena numeri inter 1927 e 1936. La Hispana Ido-Societo esas kune kun la Germana Ido-Societo la maxim aktiva nacionala asociuro. Nia Hispana samideani esas anke la hosto dil internaciona Ido-renkontro 2024 en Madrid. Ad-avane Ido en Hispania! Hike vu trovas la nova ret-situi dil Hispana Ido-Societo: https://idosocietohispana.wixsite.com/my-site-1 Linguo La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti Pos la Ido-renkontro 2022 en Dessau la grupo "Linguo" en la interreto fondesis kun la skopo aceptar ed oficaligar od adminime rekomendar nova vorti, qui ankore mankas en Ido. La Google-grupo "Linguo" ja laboras e decidis pri nova vorti. La vorti esas propozi e rekomendi. Hike esas la adreso di la grupo en la interreto: https://groups.google.com/g/linguo En la listo vu trovas la 13 vorti, qui aceptesis da la grupo inter 12ma mayo 2023 e 31ma julio 2023. Hike esas detali pri ca vorti: Fonto lingui: A = Angla, F = Franca, G = Germana, H = Hispana, I = Italiana, R = Rusa, L = Latina ed E = Esperanto auditori-o Definuro: Chambrego destinita a diskursi, lecioni, seminari, koncerti, edc. Tradukuri: AFI auditorium | G Auditorium | HI auditorio, H auditórium | R аудитория | E aŭditorio Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) bio- Definuro: Prefixo ciencal indikanta elemento biologial. Exempli: Agro-bio-teknologio, bio-analizar, bio-fiziko, bio-demografio, bio-diverseso, bio-geografio. Tradukuri: AFGHIE bio- | R био- fruktos-o Definuro: (kemio) Sukro trovata en multa frukti ed en mielo (C6H12O6). Tradukuri: AF fructose | G Fruchtzucker, Fruktose | H fructosa | I fruttosio, levulosio | R фруктоза | E fruktozo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) komput-ar Definuro: (tr.) Kalkular per algoritmo od exekutar programo, precipue per automata moyeno. Tradukuri: A to compute | F calculer | G berechnen | H computar | I computare | R вычислить | E komputi Fonto-lingui: AHI (videz supere) legu-o Definuro: Anciena mezur-unajo di longeso, diversa-valora segun la landi (4 km cirkume). Tradukuri: A league | F lieue | G Wegstunde | H legua | I lega | R лье, лига | E leŭgo Fonto-lingui: A league | H legua lift-o Definuro: Aparato qua movas vertikale personi o kozi inter etaji di edifico. ~isto: Persono di qua la tasko esas manovrar lifto. Tradukuri: A lift, (Usa) elevator | F ascenseur | G Aufzug, Lift | H ascensor | I ascensore | R лифт | E lifto Fonto-lingui: AGR (videz supere) makro- Definuro: Prefixo ciencala indikanta grandeso, kontraste a mikro-. Exempli: Makromolekulo, makronukleo, makrofiziko, makroekonomiko. Tradukuri: AFHI macro- | G Makro- | R макро- | E makro- Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) mikro- Definuro: Prefixo ciencala indikanta mikreso, kontraste a makro-. Exempli: Mikrokosmo, mikroekonomiko. Tradukuri: AFGHI micro- | G Mikro- | R микро- | E mikro- Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) opcion-o Definuro: I. Singla de plura selektebla elementi, projeti, ag-manieri, edc. — II. (financo) Darfo komprar o vendar ulo segun certena kondicioni en certena tempo-spaco. Exemplo: Exekutar opciono. Tradukuri: AF option | G (1) Wahl; (2) Option | H opción | I opzione | R (1) выбор; (2) опцион | E opcio Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) rond—ir-ey-o Definuro: Ronda voyo ad-ube abutas plura voyi ed ube vehili mustas vehar un-sinse cirkum centra „insulo“ por trans-irar de un voyo ad altra. Tradukuri: A roundabout | F (carrefour) giratoire | G Kreisverkehr, Kreisverkehrsplatz, Kreisel | H rotonda | I rotatoria | R кольцевая развязка, кольцо | E trafikcirklo sakaros-o Definuro: (kemio) Ordinara sukro (C12H22O11), extraktata de sukro-kano o de betravo. Tradukuri: AF sucrose, saccharose | G Saccharose, Sucrose | H sacarosa | I saccarosio, saccaroso | R сахароза | E sakarozo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sit-o Definuro: Loko material o virtuala ube situesas kozi od eventaji. Exemplo: Ret-sito. Tradukuri: AF site | G Ort, Standort, Baustelle, Stelle, Gelände, Stätte, Schauplatz, Website | H sitio | I sito | R место размещения, сайт Fonto-lingui: AFHI (videz supere) vizon-o Definuro: (zoologio) Nord-Amerikana karnivora mamifero del familio Mustelidae, di qua la felo esas multe prizata (Mustela vison). Tradukuri: A American mink, AF vison | G Amerikanischer Nerz | H visón | I visone | R американская норка | E vizono Fonto-lingui: AFHI (videz supere) Quale ni povas salvas la Basa-Sorabiana Linguo? En sua blogo "Vorto-Linguo-Mondo" la autorino Lena Weisshoff diskutas la aktuala dil Basa-Sorabiana linguo, quan esas parolata en kelka regioni di Brandenburgia. La nombro dil Basa-Sorabiana parolanti diminutas su plu e plu. Germania promisas su engajar por la protektado di "mikra lingui". La mezuri por promocar ca lingui diferas, se li esas la teritorio dil tota stato e nur por singla federala landi. To dependas se esas linguo di nacionala minoritato o regionala linguo. En la kazo dil Basa-Sorabiana la mezuri relatas nur pri Brandenburgia, en qua la nacionala minoritato dI Basa-Sorabiani lojas. La protekto dil Basa-Sorabiana linguo esas regulizita en la konstituco di Brandenburgia per propra seciono ed edas Konsilio por Sorabiana aferi, qua reprezentas la interesi dil Sorabiani en la parlamento di Brandenburgia, Depos la introdukto dil protekto-mezuri la nombro di parolanti preske ne kreskas. Nun on povas argumentar ke on ne povis expektar augmento dum la pasinta 25 yaro, nam la nova parolanti mustas erste adultijar. La projekto "Witaj" dedikas su exakte a ca domeno per etablisar bi-lingua sistemo de infant-gardeno til la fino dil skolo. On nominas ca sistemo anke penso di totala imerso. La mankanta instrukto/edukando di instruktisti por skoli en Brandenburgia esas granda problemo. Studianti mustas livar la Basa Lausitz por studiar en Leipzig. Antee la Universitato Potsdam garantiis la qualifikigo di specala instruktisti, to signifikas ke la instruktisti sen savante Basa-Sorabiana absolvas suplementala studio, por esar kapabla instruktur sua fako en Basa-Sorabiana. Nun nur la Universito Leipzig povas donar to. Pro quo Brandenburgia ne sucesas transformar sua universitati por la edukado di instruktisti por la Basa-Sorbiana? On povas juste questionar su, pro quo on bezonas tanta chera aranji, nam omna Sorabiani parolas la Germana? Segun la ciencala perspektivo to esas tote korekta. Ma Germania ed Europana Uniono komprenas su ipsa kom multopla komuneso. Finfine on ne darfas selektar minoritato segun grandeso e prestijo. To kontredicus la principo dil egalyureso. Altra kauzo esas la historiala heradajo dil supreso di minoritati. Die Zahl der Niedersorbischsprechenden geht immer weiter zurück. Dtl. hat sich dem Schutz der ‚kleinen‘ Sprachen verschrieben. Je nach Minderheiten- oder Regionalsprache sind die Maßnahmen bundesweit oder auf einzelne Bundesländer beschränkt, beim Niedersorbischen auf Brandenburg, dem Siedlungsgebiet der Niedersorben. In der Brandenburgischen Verfassung ist der Schutz des Niedersorbischen mit einem eigenen Abschnitt geregelt und es gibt den Rat für sorbische Angelegenheiten, der die Interessen der Sorben im brandenburgischen Parlament vertritt. Seit der Einführung der Schutzmaßnahmen hat sich die Zahl der Sprecher*innen kaum erhöht. Jetzt kann man argumentieren, dass in den letzten 25 Jahren noch keine Steigerung zu erwarten sei, denn die neuen Sprecher*innen müssen ja erst heranwachsen. Genau diesem Bereich widmet sich das Witaj-Projekt, ein bilinguales System von der Kita (Ansatz der vollständigen Immersion) bis zum Abitur. Die fehlende Ausbildung von Sorbisch-Lehrkräften in Brandenburg ist ein großes Problem. Studierende müssen die Niederlausitz verlassen und in Leipzig studieren. Die sprachliche Qualifikation von Fachlehrern wurde früher von der Uni Potsdam gewährleistet, d.h. dass die Lehrkräfte ohne Niedersorbischkenntnisse ein Aufbaustudium absolvieren, um ihre Fächer in Niedersorbisch unterrichten zu können. Auch dafür kommt jetzt nur noch die Uni in Leipzig in Frage. Warum schafft es Brandenburg nicht ihrer Universitäten für die Ausbildung der Niedersorbischlehrkräfte umzurüsten? Man kann sich zu Recht fragen, warum solch teure Maßnahmen ergriffen werden, wo doch alle Sorben auch deutsch sprechen? Aus wirtschaftlicher Sicht ist das absolut richtig. Doch Dtl. und die EU verstehen sich als vielfältige Gemeinschaft. Schließlich kann man nicht einfach nach Größe oder Prestige einer Minderheit selektieren, das widerspreche dem Gleichberechtigungsgrundsatz. Ein anderer Grund ist das historische Erbe der Unterdrückung von Minderheiten. SILVESTRO II., LA PAPO AMIKO DIL DIABLO da Jean Martignon Il naskis inter 935 e 940 en tre povra familio di Arvernia e nomesis Gerbert. On raportas ke dum lua puereso il gardis mutoni ed observis la steli kande nokteskis, per speco di serbatano facita ek kavigita sambuko-brancho. Or, uladie, dum ke il regardis talmaniere la cielo, monaki preterpasis e remarkis lua konduto. Li questionis lu e konstatis lua granda inteligenteso, konseque li adoptis ilu kom studento en lia monakerio por divenor plu tarde suafoye monakulo. Ma, dum 967, komto de Barcelona vizitis la monakerio. Pro ke il esis la maxim brilanta dicipulo dil monakerio, la komto demandis forduktar lu kun il a Katalunia. La monaki aceptis e Gerbert durigis sua studiado probable per lernar la cienci dil Arabi, qui lore posedis preske tota Hispania, ed havis kulturo- e cienco-niveli tre supera ad olti dil westala Kristani. Pos sua sejorno en Hispania, Gerbert iris a Roma ube papo Ioannes III. komisis lu docar muziko ed astronomio. Un ek la dicipuli esis Otto, evanta dek-e-sis yari, filiulo dil imperiestro di Germania en Italia. Samatempe, Gerbert duris studiar e laborar ciencale.Il inventis, inter altri, hidrolika* orgeno en qua la vento kompresesis per la preso dal aquo. Koncerne la horloji, il kreis la mekanikala sonigado e la kloki, qui esis silencoza ante ke il agis carelate, komencis kantar. Ico ne impedis il redaktar verki pri filozofio ed alta teologio. Ma dum ita nesavo-tempo, kande segun eroroza intelekto dil Santa Skriburi, on ne darfis studiar cienci e progresigar oli, on konceptis lua lerno-avideso kom diablajo. Precipue che sacerdoto. Ica viro dotita per « superhoma inteligenteso » rapide akuzesis signatir kontrato kun la diablo. Lua infernala reputeso debesas a kelka biografiisti, precipue al Angla monako William of Malmesbury, autoro da historio, en la Latina, pri la Angla reji.Ica monakulo savigas a ni ke, en Hispania, Araba magiisto docis sua cienco al yuna Gerbert, ma refuzis donacar a lu precoza verko qua kontenis la reguli di sua savo. La Arverniano seduktis lore la filiino di sua instruktisto, ebriigis lu e furtis la libro. Il (Gerbert) signatis protekto-kontrato kun la diablo qua garantiis a lu vivar sendanjere, tam longatempe kam il ne oficios la meso en Ierusalem. Satano rezumabis lua destino per atribuar a lu tri faira literi : R…R…R… Pos ica sejorno en Roma, il sendesis ad urbo Reims, Francia, kom chefo dil monakeriala skolo. Dum ok yari (972-980), il docis filozofio e gramatiko, samtempe il esis sekretario di episkopo Adalberon e, tale, implikesis en divers aferi quin l’episkopo mustis negociar. Talmaniere, il komencis okupar su pri politiko. E Reims justifikis lua unesma R. En 981 Adalberon venigas lu kun su en Italia e nominigas il kom chefo dil abadeyo di Bobbio, apud Pavia, ma la vivo-kondicioni ibe esas tante mala ke lu balde preferas retroirar a Reims. Dum ita iterita sejorno, komto de Paris Hugo Capet konfidas a lu la edukado di sua filiulo Robert, qua plu tarde qualifikesos kom « Pia ». Or, dum 987 la trono di Francia divenis vakanta ed Hugo elektesis kom rejo. Gerbert lore donis a la nova suvereno saja konsilo, nome elektigar e sakrigar, dum sua vivo-tempo, sua filiulo kom sua sucedonto.Tale komencis la dinastio di le Capet qua esis havonta dek-e-quar suvereni. Gerbert ne okupesas nur pri la aferi di Francia. Danke lua mediaco, lua anciena dicipulo Otto divenis mastro di Saxonia. Ultre lo, il impozas a la kombatema potenti di sua tempo la « milito-halto di Deo » e koaktas li obediar la unesma milito-legi. Dum januaro 989, lua mastro e protektero Adalberon mortas. Lu remplasesos da Arnoul filiulo di duko de Lotringia e Gerbert esas lua sekretario. Ma lu revokesis pro politikala intrigi e Gerbert sucedas ilu kom episkopo. En 996 Otto, mastro di Saxonia, proklamesis Imperiestro di Germania e Rejo di Italia kun la titulo Otto III. Un ek la unesma agi dil nova mastro di Roma esis obtenar de Papo Gregorius V. la arkiepiskopio di Ravenna, lore duesma urbo di Italia, por Gerbert. Tale justifikesas la promiso dil duesma R. Or, ye la 18ma di februaro 999, quankam il evis nur duadek-e-non yari, papo Gregorius V. mortis subite. Forsan lu asasinesis. Otto III., qua pilgrimis che la monto Gargan, retrovenis rapidege a Roma por evitar l’elekto di enemika papo. Il havis nula desfacilaji por elektigar sua anciena docisto kom heredanto dil trono di Santa Petrus (t.e. la trono dil papo). Otto konsilis a lu adoptar la nomo Silvestro II. pro ke l’unesma Silvestro baptabis Konstantinus, t.e. la unesma Kristana imperiestro. Tale il atingis la triesma R. Gerbert guvernis quiete l’urbo Roma, tamen lua Angla biografiisto, William of Malmesbury, raportas : « Esis proxim Roma, che la Marso-Agro, statuo ek bronzo o fero di qua la indik-fingro di la dextra manuo esis tensata, ed on lektis sur lua kapo : Frapez adhike. Homuli, qui persuadesis ke ica vorti indikas la existo di trezoro, mutilabis per hakilostroki la senkulpa statuo. Gerbert donis a la enskriburo altra senco. Ye dimezo, kande la suno esas en la mezo di sua jornirado, lu examenis til ube la ombro dil fingro prolongesas e lu retrovenis dum la sequanta nokto akompanata da servisto portanta lanterno e da plur altri. Li exkavis la tero per ordinara utensili. Larja enireyo apertesis avan ili. Li perceptis vasta palaco, ora muri, ora plafono, ora soldati kun ora kurasi, ora rejulo e rejino an tablo. Li anke vidis servita dishi e stacanta servisti. En angulo esis admirinda karbunklo qua desaparigis la tenebro. Ye l’opozit angulo esis stacanta infantulo armizita per arko. Tale, omnaloke marveloza arto plezurigis la okuli, omnon on vidis, ma nulon on darfis tushar. Quik kande ulu volis agar per sua manui, omna statui tresayis ed esis pronta atakar la audacozo. Gerbert, pavorigita, retenis sua deziri. Ma un ek la servisti ne povis impedesar furtar admirinde laborita kultelo. Ye l’instanto ipsa, omna personi staceskas, la infantulo lansas sua flecho kontre la karbunklo qua extingesas, omno rifalas en tenebro… » Gerbert guvernis Roma e la Kristanaro tre saje. Segun la kontrato quan ilu signatabis kun la diablo, il ne devis mortar ante dicar meso en Ierusalem. Lu, do, esis tote quieta e ne hastis irar a la Santa Lando. Ma dum sundio dil yaro 1003, kande il celebris meso en Roma, ye la frazo « Ite missa est » lu subite standis male, lore lu konstatis ke lu esas en kirko nomizita « kirko di Ierusalem » e ke la korista puero extingas la ceri. Il falas, quale frapita per fulmino. Lua sucedonto, Sergius, grabigis sur lua tombo longa epitafo ube on povas lektar yena texto per mayuskula latina literi : ICA LOKO UBE ENTERIGESAS LA RESTAJI DI GERBERT RIVIVOS KANDE LA SONI DIL TRUMPETI DIL MONDOKRULO ANUNCOS LA VENO DAL SINIORO DEO. LA SANTA VIRGINO QUA FAVORAS LA ARTARO E ROMA, URBO QUA ESAS LA KAPO DIL MONDO, IGIS LU FAMOZA EN LA TOTA UNIVERSO. LU ESIS QUAZE LA PORDISTO DIL CIELO POS CHANJIR TRIFOYE LUA OFICO. IL OKUPIS DEPOS YARKINO LA OFICO DI PETRUS KANDE LA MORTO FRAPIS LU, LA TOTA MONDO EXTREME PAVORIS. DESAPARIS LA PACO E LA TRIUMFANTA EKLEZIO SHANCELIS. OLU OBLIVIIS LA REPOZO. IRGEQUA TU ESAS, TU QUA REGARDAS ICA TOMBO DICEZ : OMNOPOTENTA SINIORO DEO KOMPATEZ LU. ILU MORTIS DUM LA YARO DIL SINIORO-INKARNACO MIII (1003) YE LA XIIma (12ma) DIO DIL MONATO MAYO . (Segun libro : Rakonti, Legendi ed Historio di Arvernia, 1862) Voyajo Pri Bangladesh da Nadia Pedia Me livis Germania e vivas en Bangladesh depos la mezo di pasinta yaro. Bangladesh havas frontiero kun India en westo e kun Myanmar en esto. Me laboras en la sudo di Bangladesh, apud Myanmar. Li homi, qui eskapis de persekuto en Myanmar esas hodie multe konocata kom „Rohingya“. En 2017 la soldati di Myanmar masakris multa Rohingya brutale igante multa refujanti inundar a Bangladesh. Ofte Rohinga esas definita kom „islamana habitanti en Myanmar“, ma fakte li inkluzas anke hinduisti. La maxim granda refujeyo di la mondo esas situita en la sudo di Bangladesh, havante cirkume un miliono de homi, e la nombro di habitanti kreskas rapide. Omna necesa kozi exemple tualeteyo, balneyo, medikamenti e manjaji mankas a la refujanti. La lojeyi di la refujanti esas tro mikra, mem por me, quankam me esas nur 149 centimetri alta. Ibe ne esas instaluri por recevar eduko o trovar laboro, e tempo nur pasas. Tero-kruli eventas dum la pluv-sezono, e masiva fairo ofte eventas dum la sika sezono, ma on povas eskapar nul-loke. Kompreneble, on ne pluse havas espero retro-irar a Myanmar, nam on anke ne povas adaptar su ipsa a la socio di Bangladesh. Kelka refujanti probas irar sudestala Azia, ma li esas desaprobinta Ultre to pro la granda nombro di personi, qui venis a Bangladesh dum kurta tempo-periodo, la vivo dil indijena homi anke divenas nestabila. Rapida augmento di la habitantaro efektigas nesuficanta quanti de nutrivo, e refujanti aceptis labori, pro ke on ne mustas pagar li multe, e la indijena laboristi restas senlabora. Pro to la relato inter refujanti e lokala homi plumaladeskis. Multa Ne-Guverneria Organizuri olim laboris hike por helpar refujanti, ma pos ke la milito en Ukrainia komencis, li livis Bangladesh ed ica loko esas obliviita. On pensas pri homi plorante en exterlando, kande li vidas novaji pri milito, ma li rapide retroiras ad omnadia vivo. Mem kande la jurnalaro ne raportas plu ed omnu oblivias, ke ula-loke homi ploras e mortas sen-sence. La autorino di ca texto lojas en Bangladesh por helpar refujanti de Myanmar. Literaturo La malediko di la racionoza formuligo A la profunda DDR-poetino Brigitte Reimann okazione elua 90-a naskala aniversario El mortis pasable yune, quankam el nultempe vere esis yuna. Brigitte Reimann esis la granda previderino, la perpetua obskuranino, la esperoza faliantino inter la poetini en la DDR. Ye la 21-a di julio 1933 el naskis en Burg proxim Magdeburg, e kande el ye la 20-a di februaro 1973 en Berlin, chefurbo di la DDR, mortis, el havis dop su ula deziroza, ma anke doloroza vivo. La filiino di bankisto kom yunino sufris de poliomielito, e ja ca-tempe rezolvis divenar autorino. Skribar kom voyo di fugo sen livar la lito – anke on darfas hike rangizar la Austriana kolego Thomas Bernhard. E quale Bernhard nultempe Reimann apartenis ad ili, qui skribas komediistatre frivole e sen dopa pensi. Omni du intense explikis la relato di la socio a la „Drittes Reich“ (Triesma Imperio).“Die Frau am Pranger“ (La muliero pilori-agita), unesma granda suceso (1956) di Reimann raportis pri feminala fato ye la fino di la Duesma Mondmilito e plu tarde. Por la rakonto „Die Geschwister“ (La gefrati) Reimann grantesis en 1965 la Heinrich-Mann-premio. Ula en la produktado laboranta artistino en to deturnis lua fratulo de la republik-fugo per minaco de trahizo. La intelektozino, qua laboras en la lignito-kombinato, ne esas nur la fiktiva chef-persono, ma anke Reimann ipsa. En la „Schwarze Pumpe“ , la fabrikeyo por karbon-extraktado ed -uzado labore en Spremberg, el ipsa laboris dum un yaro e duktis la „Zirkel schreibender Arbeiter“ (La cirklo di skribanta laboristi). La tale dicita „Bitterfelder Weg“ , qua favorizis la proximeso inter kultur.produkteri e la laborist-klaso, esis anke la voyo di Reimann. Hike el trovis lua triesma spozulo, ensemble esis quar, apud nombroza aferi ed amor-relati. Pro to plu tarde la Westo objecionis a lu „granda hungro a vivo“ per film-biografio kun Martina Gedeck. Ma ante omno esis la timo ne havor multa tempo, qua avancigis Brigitte Reimann. En 1968 on diagnozis che lu mamo-kancero. Ma ja en novembro 1963 el notis en lua diario: „Ad-ube esas fine la pasionoza projeti di la yuneso? On ne elevis la mondo ek la gondi. Pluse el deploras:“E pavoriganta penso: Ube esas la flamifanta amoro?“ La diarii divenis por lu postume vinko e destino. Tante impresive el formulizis lua racionoza pensi, ke la posa mondo deklaris quik oli kom chef.verko, apud la postuma roman-fragmenti „Franziska Linkerhand“. Dum dek yari Reimann skribis pri to. Hike esas arkitekino altra ego en des-konkordo inter social-politikala ideali e la tra-vivanta realajo. Por la kritikerala papo Marcel Reich-Ranicki la afero esas simpla. Reimann formuligis bonege la „dezirego ad amoro“, il opinionis. Ma dop la sufro di Reimann pro la mondo celis plu multe: La vitro-klara analizo, obliganta a la sociala savo, fundizas la emocanta ombro-mondo dil individui. „Ankunft im Alltag“ nomizesas ula novelo de 1961, qua traktas la vivo-voyi di tri yuna homi kom exemplo. La afabla titulo sonas preske febligante. Gisela Sonnenburg, jw (21.7.23) (gs) ( Cienco Pri la universo – Kad la Antiquajo esas moderna? Segun la Kosmologio da Plinius la plu olda, 24 pk – 79 pk, Naturalis Historia, Reclam 2005. Tradukita da Jürgen Viol. La universo e to, quo ni nomas kun altra nomo „cielo“, ube omna vivo existas sub la vulto-formo, esas advere deala ento. Ol esas eterna, nemezurebla, sen komenco e sen fino. Se la homo exploras al la extera spaco de ica mondo, il havos nula utilo, nam il ne povas kaptar la kolosala signifiko per sua raciono. Santa esas ica mondo, eterna, nemezurebla, omno en omno, absoluta. Ol esas senfina, quankam ol aspektas kam la objekto kun fino, sondebla en omna parti, ma tamen nedeterminebla. Segun la interna ed externa aspekto, ol esas la verko dal naturo e la naturo ipsa. Esas idiotajo se kelka personi riskis idei pri la grando dil universo e prizentis ica idei. Anke la tezo pri la konjekto de sennombra universi esas stultajo. Nam lore devus existar en ica altra universi same multa suni, luni e steli, quin on povas kontar ja apene en nia universo. Quale on povas volar mezurar irga nekonocata spaco, se ankore ne existas mezuro por la konocata spaco? La mondo esas kompleta globo, orbis, ed ica formo movas su en omna parti, sen apogilo, sen komenco e fino kun nekredebla rapideso cirkum su ipsa. La aparo dil suno e la subiro dil la suno pruvas to. Remarko da me: Fizikisto klarigis en Scientific American: „Ni devas perceptar, ke ni ne posedas irga simpla teorio pri la nasko dal universo, tale quale ol existas hodie.“ (t: JV) Saneso La vereso pri la printempala fatigeso La sufro e quale on vinkas ol Kande la printempo vekis, l'uceli kantas e plu varma sun-radii garnisar la naturo per flori e fresha verdo, kelka homi sentis su fatigita e sen impulso: Fenomeno printempala fatigeso. Pro quo parto di la habitantaro sufras pro to e quon on povas facar kontre to. La „Debeka Krankenversicherung“ instruktas e savas konsilo. Long-tempe on kredis, ke precipue manko di vitamini e nutrivi esas responsiva por la printempala fatigeso. Tamen dume mediki konjektas, ke la ne stabila equilibro inter du hormoni genitas la fatigeso. Precipue la quoto inter lumo e obskureso pleas rolo. Se la korpo ne recevas sat multa lumo, lore ol produktas la dorm-hormono melatonino, dum ke naturala lumo favoras la produktado di la fortuno-hormono serotonino ed elevas la humoro e vekigas. Talmaniere la ne-stabila equilibro inter melotonino e serotonino povas genitar fatigeso. Nur parto di la homi esas atingita da la printempala fatigeso, Li esas dum la jorno fatigita e sen spontana impulsado, e nokte li povas ofte ne dormar. Kelka personi esas suplemente iritebla, havas cirkulo-perturbi, kap-doloro e humorala nutaco. Printempala fatigeso atingas precipue homi kun basa sango-preso, nam vintre pro la koldeso kontraktas prefere la sangala vaskuli e larjeskas dum varmeso. Lo sinkigis rapide la sango-preso, quo povas produktar cirkulo-problemi e fatigeso. Anke seniori e personi, qui ne-komplete e harmon-povre manjas, esas plu forte atingata da printempala fatigeso. Ek-irez a la fresha aero ed amasigez multa lumo, lo helpas kontre printempala fatigeso. Tamen plu longa extera restadi esas necesa por pos l'obskura vintro abundante kargar. Sporto e movado mobilizas la korpo e jokas plu multe sub libera cielo. Ultre to por vekar: Pos la levo quik tirar alte la jaluzio ed alternanta balni impulsas la cirkulo. Sana nutrado protektas la vitaleso.. Ek „Berliner Woche“ (gs) Ido-Saluto! TWU Editita dal Germana Ido-Societo *TWU V.I.S.D.P. Patrice Leiteritz, Saalfeld/Saale Patrice.Leiteritz@gmx.net Herausgeber / Editerio Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (Germana Ido-Societo) c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin Redaktion / Redakterio Ido-amiki Berlin c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin E-Mail: ido-saluto@idolinguo.de Redakteure / Redakteri Rudolf Gensch (rg) Rainer Höhling (rh) Günter Schlemminger (gs) Thomas Schmidt (ts) Eberhard Scholz (es) Jürgen Viol (jv) Redaktionsschluss / Redakt-fino 30.04.2024 Satz und Layout / Kompostado e formizo Patrice Leiteritz Auflage / Edituro 200 Druck / Imprimo csv-copyshop-berlin Vertrieb / Distributo Rudolf Gensch Bankverbindung / Banko-komuniko Deutsche Ido-Gesellschaft e. V. Postbank Berlin IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Edito: 2024/1 Das deutsche Jahresabonnement beträgt 25,00 Euro. Der Betrag ist an die obige Bankverbindung zu überweisen mit dem Verwendungszweck „Abo Ido-Saluto“. Der Jahresbeitrag für DIG-Mitglieder beträgt 24,00 Euro. Abonnementskosten sind im Mitgliedsbeitrag eingeschlossen. Mitgliedsbeiträge und Spenden sind steuerlich absetzbar. Die Verwendung der Texte ist nach Genehmigung des Herausgebers erlaubt. Um ein Belegexemplar wird gebeten. Zitate bedürfen der Genehmigung der Redaktion und des Herausgebers. Die Bilder, Zeichnungen sowie die grafischen Arbeiten unterliegen dem Urheberrecht und bedürfen der Freigabe durch den Urheberrechtsinhaber. Das Scannen von Seiten - für den persönlichen Bedarf – ist ohne Genehmigung des Herausgebers erlaubt.