Folien EXPOLINGUA 2024

Ido – Willkommen in der Welt der Plansprache Ido Innenansichten einer lebendigen Plansprache 2024 Gliederung des Vortrages 1. Einleitung: Was ist Ido? 2. Kurze Geschichte des Ido 3. Grundzüge des Ido 4. Ido und die Idobewegung heute 5. Sprachbeispiele: Wir sprechen Ido! 1. Einleitung - Was ist Ido? Ido ist eine Plansprache Ido ist eine Welthilfssprache. Ziel einer Welthilfssprache ist es die menschliche Kommunikation unter Sprechern verschiedener Sprachen zu vereinfachen Ido ist als einfach zu erlernende Zweitsprache gedacht für alle Ido ist eine „a posteriori“ Sprache, d.h. die Wörter wurden aus existierenden Quellsprachen (D, ENG, FRA, ITA, SPA, RUS) entnommen. 2. Kurze Geschichte des Ido 1900 Weltausstellung in Paris resultiert 1901 ein Einsetzung der Delegation für die Annahme einer internationalen Hilfssprache 1907 Die Delegation schlägt ein reformiertes Esperanto nach den Ideen des anonymen Projekts „Ido“ vor. Schöpfer des Ido sind der französische Mathematiker Louis Couturat und der Gelehrte Louis De Beaufront. Ido bedeutet in Esperanto „Abkomme, Nachkomme“, Ido heißt auch „Idiomi di omni“ („Sprache aller“) Ab 1921 jährliche Weltkongresse, 2024 in Madrid, 2025 in Potsdam Im Nationalsozialismus wurde Ido verboten. In der DDR durfte sich Ido nicht organisieren Ab circa 2000 neuer Aufschwung durch das Internet. 3.3. Grundzüge des Ido 3.1 Alphabet, Aussprache und Betonung Alphabet: lateinische Schrift ohne Sonderbuchstaben. Phonetische Aussprache Aussprache: 9 Abweichungen zum Deutschen c = deutsches z Bsp cirko (Zirkus), cent (hundert), certa (sicher, gewiss) ch = tsch Chekia (Tschechien), chokolado (Schokolade), chera (teuer) sh = hartes sch, shako (Schach), shuo (Schuh), shamar (sich schämen) j = weiches sch wie FRZ Journal, jurnalo (Zeitschrift), jupo (Rock), joyar (sich freuen) s = ß, santa (heilig), sporto (Sport), studiar (studieren) z = weiches s wie in Rose; zebro (Zebra), hazardo (Zufall) v = w: varma (warm), vazo (Vase), vidar (sahen) y = deutsches j, kein Vokal; yaro (Jahr), yuna (jung), w = englisches w; wiskio (Whiskey), werar (tragen, anhaben) Betonung: vorletzte Silbe, nur bei Infinitiven -ar auf letzter Silbe, i und u vor Vokalen zählen nicht als Silben für die Betonung 3.2 Grundzüge der Grammatik Artikel: „la“, la viro, la muliero, la lampo; kein Pluralartikel: la viri, la mulieri, la lampi, keinen unbestimmten Artikel. Wenn kein anderes Wort die Mehrzahl bezeichnet “le”. Le Schmidt Substantiv: endet in der Einzahl auf -o, im Plural auf -i; la tablo la tabli, la homo, la homi. Keine Fallendung, fakultativ -n bei AKK wenn ich das Objekt vorziehe. La monton me vidas! Subtantive an sich geschlechtsneutral puero, aber puerino/ puerulo Adjektiv: endet auf -a, wird weder nach Geschlecht noch bei SGL oder PLU verändert, la granda domo, la granda domi. Adverb: Adjektiv -e statt -a. Tu parolas bone Ido! Il kuras rapide. Personalpronomen; me (ich), tu, (du) 3.person, il(u) m. el(u) w, ol(u) Sache, geschlechtsneutral (1907 nur von Männern geschaffen lu, Ido seiner Zeit weit voraus, Vu Höflichkeitsform, ni (wir), vi (ihr), li = sie für alle drei Geschlechter, eli, ili, oli, Rückbezüglich su, Neutral man “on(u)” Possessivpronomen: Personalpronomen + Adjektivendung -a mea domo, tua libro, elua robo,nia blanka stulo Demonstrativpronomen: ica dieser, ita jener kann spezifiziert werden ilca, ilta elca elta, lo = es, das Fragenpronomen; ka(d) bei Entscheidungsfragen, Relativpronomen und Fragenpronomen: qua wer, welcher, qui Pl wer welche, quo was Qua venas? Wer kommt? Wortbildung:I do verfügt zudem über ein System von Vor- und Nachsilben zur Wortbildung wie ex- ehemalig ex-spozino, ne- nicht, neutila Suffixe: -in weiblich reyino, -ismo Lehre System, socialismo, -isto Beruf: dentisto, auch Idisto, -et Verkleinerung monteto (Hügel) -eg Vergrößerung: domego großes Haus, Anwesen. Verben im Ido Infinitiv -ar, amar (zu lieben) - Präsens -as, nicht nach Personen gebeugt, me amas tu, tu amas, vi amas - Vergangenheit: -is me vidis, tu vidis, elu venis, ni venis - Futur: -os me ludos, tu ludos, li ludos - Konditional (Bedigungsform) -us, me dicus, tu dicus, li dicus - Partizip: Aktiv -ant, -int, -ont, Passiv -at, -it,- ot parolanta, parolata. Aus Partizip können weitere Zeitformen wie Perfekt, Plusquamperfekt, Futur 2 gebildet werden, die genannten vier Zeitformen sind jedoch für die gesprochene Sprache ausreichend - Das Hilfszeitwort esar zu sein wird für die Passivformen und der Bildung der zusammengesetzten Formen genutzt: me esas amata oder me amesas (ich werde gebliebt) - Zusammengesetzte Zeiten des Aktivs mit -ab oder der Partizipien; me amabis oder me esis aminta - Imperativ- ez! Alle Personen, Parolez Ido! 4. Ido heute – FAQ Wie viele Sprecher hat Ido? Unklar, es gibt Facebookgruppen mit fünfhundert Mitgliedern, Esperantisten verstehen Ido. Wo wird Ido verwendet? Es gab und gibt Bücher und Zeitschriften in Ido, auf Idotreffen wie dem Weltjahrestreffen, der Jahreshauptversammlung, der DIG bei den Ido-Amiki Berlin, wöchentlich finden zwei Videokonferenzen auf Ido statt. Welche Zeitschriften gibt es auf Ido? Ido-Saluto! Aus Deutschland, Progreso Zeitschrift des Weltbandes ULI, Adavane! Aus Spanien. Gibt es Literatur auf Ido? Es gibt eine breite Literatur auf Ido, sowohl Übersetzungen als auch Originalliteratur, berühmte Autoren Andre Juste, Brian Drake, Goncalo Neves. Jedes Jahr neue Bücher, viele aber nur im Internet, es gibt Shakespeare Übersetzung, Aus dem Leben eines Taugenichts von Eichendorffl von G.S. Originalkrimis von Brian Drake, breites Spektrum, Wie ist Ido heute organisiert? Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. ULI (Uniono por la linguo internaciona): Weltverband Ist Ido im Internet vertreten? Ido-Wikipedia mit circa 51.000 Artikeln (10.11.2024), zahlreiche Facebookgruppen, Telegramgruppen, WhatsApp Gruppen, YouTube Videos Deutsche Ido-Gesellschaft, Google Gruppen, Musikvideos FAZIT: Ido ist heute eine voll ausgebildete Sprache, die mündlich und schriftlich verwendet wird und zur internationalen Zweitsprache geeignet ist. AUSBLICK: Ido ist als Weltsprache sehr geeignet, der politische Wille ist jedoch angesichts der Dominanz des Englischen nicht vorhanden.. IDO MACHT SPASS! 5. Sprachbeispiele - 5.1 Wichtige Phrasen Saluto! - Hallo! Bona jorno! - Guten Tag! Quale tu standas? - Wie geht es dir? Me standas bone. - Mir geht es gut Mea nomo esas Thomas. - Ich heiße Thomas Danko, Me pregas. - Danke. Bitte (um etwas bitten) Til rivido! - Auf Wiedersehen! Ido esas bela e facila linguo. - Ido ist eine schöne und leichte Sprache. Ka tu parolas Ido? - Sprichst du Ido? Yes, me parolas Ido. - Ja, ich spreche Ido No, ma me volas lernar Ido. - Nein, aber ich möchte Ido lernen. 5.2 Beispieltext – Mea domo Me lojas en bela domo. Bela gardeno esas avan la domo. La pordo esas klozita, ma me havas la klefo. La eskalero esas streta. La fluro esas larja. En la salono esas tablo, sofao e horlojo. Tapiso jacas sur la sulo. La plafono esas blanka. An la muro pendas pikturi. Me havas multa libri. En la dormo-chambro esas du liti, armoro, stuli e spegulo. Me dormas en la lito. 5.2 Beispieltext – Der Kleine Prinz La princeto trairis* la dezerto e li nur trovis tripetala* floro, sen-importa floro... - Bona matino! - dicis la princeto. - Bona matino! - respondis la floro. - Ube* esas la personi? - questionis polite la princeto. La floro uldie* vidabis pasar karavano. - Ka la personi? Me supozas ke existas cirkum sis o sep personi. Me vidis li ula* yari ante nun, ma nultempe onu savas ube trovar li. Li vento portas li, nam* li ne havas radiki. E ne havar radiki jenar li. - Adio! - dicis la princeto. - Adio! - respondis la floro. Wörter: trairar – tra (durch), irar (gehen); tripetala – dreiblättrig, ube – wo, uldie – an einem Tag, ula – ein gewisser, nam - denn Wichtige Links Homepage der Deutschen Ido-Gesellschaft http://idolinguo.de YouTube Kanal der Deutschen Ido-Gesellschaft https://www.youtube.com/channel/UCvoP4EvIGoGZE7j2BSnDTZQ Ido-Wikipdia mit über 51.000 Artikeln http://io.wikipedia.org Homepage http//ido.li : Newsseite mit vielen Links und Neuigkeiten aus der Idobewegung Online Bibliothek Ido: http://ido-vivo.info/ Poemo – La semero da Andreas Juste La Semaro Der Säher Tu ne savas, ho semero Du weißt nicht, oh Säher, Laboranta lor vespero, arbeitend zum Abend Ka tu vidos la rekolto. Ob du die Ernte sehen wirst, Tu parfinas, kun fervoro Du beendest, mit Eifer Tua bel e bon laboro. Deine schöne und gute Arbeit. Ni l’ Idisti, esas tala: Wir die Idisten, sind so: Sen diskuti shikanala, Ohne schikanöse Diskussionen Kun espero, kun plezuro, Mit Hoffnung, mit Vergnügen, Ni ya semas por futuro. Wir säen doch für die Zukunft. Warum lerne ich Ido? Ido macht Spaß! Die Verständigung in einer neutralen, einfach zu lernenden Sprache mit Menschen aus verschiedenen Ländern ist spannend. Ich lerne interessante Menschen und verschiedenen Ländern kennen und fühle durch die gemeinsame Zweitsprache eine Verbundenheit. Ich bekommen einen besseren Einblick in den Aufbau von Sprachen und lerne Fremdsprachen dadurch leichter, insbesondere bei romanischen Sprachen. Ich lese Bücher auf Ido, die ich sonst nie kennengelernt hätte. Ich kann mich aktiv einbringen indem ich Artikel schreibe für Zeitschriften und Wikipedia und mich kreativ als Autor betätigen. Ich lerne neue Menschen, Städte und Länder kennen.

DIG Rechenschaftsbericht 2024

Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. - Rechenschaftsbericht für das Jahr 2024 - - Am 01.12.2024 unser Schatzmeister Dieter Schmidtchen verstarb überraschend. Eberhard Scholz übernahm den Posten kommissarisch, wir brauchen richtigen Schatzmeister und zweiten Bevollmächtigten für das Konto. Durch den Austritt von Thomas Heberlein im November 2024 liegt die Mitgliederzahl jetzt bei 44. - Unser Vorstandsmitglied Rudolf Gensch nahm als Vertreter der Deutschen Ido-Gesellschaft an der Jahrestagung der Gesellschaft für Interlinguistik vom 24.-26.11.2023 in Berlin teil. - Am 2. Dezember 2023 um 12.00 Uhr hielt Dr. Thomas Schmidt vor 25 Zuhörerinnen und Zuhörern einen Vortrag auf der internationalen Sprachenmesse EXPOLINGUA 2023 mit dem Titel "Willkommen in der Welt der Plansprache Ido! - Innenansichten einer lebendigen Plansprache." Die DIG war mit einem Infostand auf der Expolingua am 1./2. Dezember 2023 vertreten. - Die Vereinszeitung Ido-Saluto erschien 2024 bisher dreimal. Seit Ausgabe 3/2024 macht Thomas Schmidt das Layout mit seinen Söhnen. - Am 26. Januar 2024 präsentierte Günter Schlemminger sein neues zweisprachiges Buch, welches die beiden Erzählungen „Der Kleine Muck“ und „Das kalte Herz“ von Wilhelm Hauff enthält im Rusche43 in Berlin. - Am 7. März 2024 die Berliner Idisten besuchten und gratulierten der Ido-Dichterin Heidi Neussner zum 95. Geburtstag und organisierten eine kleine Feier für unser verdientes Mitglied. - Die Ido-Amiki Berlin nahmen am Berliner Stadtteilfest am 15.06.2024 in Lichtenberg mit einem Infostand auf dem Münsterlandplatz teil. - Am 27. Juli 2024 präsentierte Günter Schlemminger sein neues zweisprachiges Buch „Aus dem Leben eines Taugenichts (Ek la vivo di nul-valoranto) von Joseph von Eichendorff Wilhelm Hauff in der Gaststätte Prager Hopfenstube in Berlin. - Der Präsident der Deutschen Ido-Gesellschaft Thomas Schmidt nahm mit seiner Familie am internationalen Ido-Treffen vom 22.-24.08.2024 in Madrid teil. Thomas hielt einen Vortrag über die Tätigkeit der DIG auf dem internationalen Ido-Treffen und veröffentlichte auf dem YouTube-Kanal der DIG über das internationale Ido-Treffen 2024. - Ende August/Anfang September 2024 sandte die Deutsche Ido-Gesellschaft per E-Mail Glückwünsche an die 96 gewählten deutschen Abgeordneten des Europaparlaments und wies auf die Plansprache Ido als Lösung für das Sprachenproblem der Europäischen Union hin. - Am 26.09.2024 (Donnerstag) hielt der Präsident der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. Thomas Schmidt einen kostenlosen Onlinevortrag zum Thema "Plansprachen Europas: Ido vs. Esperanto!?" zum Europäischen Tag der Sprachen für die VHS Jena. Daran haben etwas mehr als 10 Personen teilgenommen. - Es finden weiterhin jeden um Donnerstag 18 Uhr wöchentliche Videokonferenzen statt mit dem Programm JITSI statt. - Die Ortsgruppe der Berliner Ido-Amiki traf sich jeden Freitag um 15 Uhr an verschiedenen Orten in Lichtenberg (Rusche43, Gaststätte Prager Hopfenstube und das griechische Restaurant „Kos“). Pressearbeit: Rainer Höhling setzte die Pressearbeit fort und verfasste Pressemitteilungen. - Webseite der Deutschen Ido-Gesellschaft: Frank Kaspar aktualisierte und verwaltete die Webseite. - Facebookgruppe und YouTube-Kanal der DIG wurden regelmäßig von Thomas Schmidt aktualisiert und betreut. - Dr. Detlef Groth veröffentlichte auch im Jahr 2024 den gedruckten Ido-Kalender und Gerhild Drogi stellte einen Ido-Kalender zum Download im Internet zur Verfügung. - Rudolf Gensch verwaltete auch im Jahr 2024 das Ido-Archiv, Eberhard Scholz, Rainer Höhling und Dorothea Haberland arbeiteten regelmäßig im Ido-Archiv. - Dorothea Haberland versandte regelmäßig per E-Mail Geburtstagsgrüße an die Mitglieder.

Michael Kohlhaas

Michael Kohlhaas (segun anciena kroniko) An la rivi di la Havel vivis, ye meze di la sisadeka yarcento, kaval-komercisto, nomata Michael Kohlhaas, filiulo di skolestro, ula di la maxim honesta e samtempe hororinda homo di lua tempo. - ica exterordina viro povabus valorar til lua evo de triadek yari kom la modelo di bona civito. Il posedis en ula vilajo, qua ankore portas la nomo da lu, mi-farmajo, per qua komerco il mantenis bone sua vivo; la filii, quin sua spozino donacis a lu, il edukis segun timo avan deo, laboremeso e fideleso; nulu di sua vicini, qua ne joyis pri lua yusteso kurte, la mondo devabus benedikar lua memoro, se il ne violacabis un di la vertui, La interpreto di la legaleso nominis lu kom raptero ed ocidero. Uldie il kavalkis, kun kuplita yuna kavali, omna bone nutrita e brilanta, al exterlandano, e kalkulis jus, quale il la profito, quan il expektis ganar per to sur la merkati, volis kolokar, parte, segun modo di bona hosti, parte por nova profito, ma parte por la juado di la prezenteso: kande il atinis la Elbe, che impozanta nobelala kastelo, ye Saxona teriorio, renkontris barilo, quan il altre ne trovabis ye ca voyo. Il instante pauzis kun la kavali, pro ke forte pluvis, e vokis la baril-guardisto, qua balde pos to vidis per mal-humuroza vizajo tra la fenestro. La kaval-komercisto dicis, ke il apertez la barilo. „Quo nova esas hike?“ il questionis la doganisto pos kelka tempo, kande il livis la domo. „Suverenesala privileji“, ilta respondis avertante, „dotita a la rurala nobelacho Wenzel von Tronka.“ - Do“, dicis Kohlhaas, „ka Wenzel esas la nobelacho?“ ed il regardis la kastelo, qua per brilanta kolmi radiis trans la ruro. „Ka l'olda mastrulo esas mortinta?“ - mortinta pro apoplexio“, respondis la doganisto, pos ke il apertis la barilo. „Hm! Esas domajo!“ dicis Kohlhaas. „Ula digna olda mastrulo, qua esis joyoza pri lua kun-homi, pri komerco e chanjo, ube irge il povis, il helpis, e konstruktigis petro-digo, pro ke un di mea kavalino extere, ube la voyo duktas a la vilajo, ruptis la gambo. Nu! Quon me restas debanta?“ il questionis ed ek-tiris la moneti, quin demandis la doganisto, penigive pro la mantelo, qua fluktuis en la vento. „Yes, oldo“, il adjuntis, quoniam ilta murmuris: „Hastez! Hastez!“ ed imprekis la vetero, „se la arboro en la foresto restis stacanta, esabus plu bona por me e vu“; e tale il donis a lu la pekunio e volas kavalkar. Il esis veninta preske sub la barilo, kande ja nova voco resonis: „Haltez ibe, la krinaro (kaval-komercisto)“! dop lu de la turmo, ed il vidis, ke la kastel-administristo klozis frape la fenestro e decensis a lu. Nun, quo nova esas hike? Kohlhaas questionis su ipsa, e haltigis la kavali. La kastel-administristo venis ankore nodigante la jileto super sua korpulenta korpo, e demandis kurve stacante pro la vetero, la pas-bilieto. - Kohlhas questionis: „La pas.bilieto?“ Il dicis kelkete konfuze, ke il, quante il savas, havas nulo, ke on deskriptez a lu, quala objekto esus ca kozo da la sinioro: Forsan hazarde il havos tala objekto. La kastel-administristo regardante lu de la latero, dicis, ke sen guvernala permiso-karto nula kaval-komercisto kun kavali darfas trans-pasar la frontiero. La kaval-komercisto asertis, ke il sepadek-foye en sua vivo sen tala karto trans-pasis la frontiero, ke il konocas exakte omna guvernala dekreti, qui relatas sua komerco, ke co versimile esus nur eroro, pro quo il demandis reflektar la tota afero, ke on reflektez la afero, nam sua jorno-voyajo esas longa ed il ne volus haltigita plu longe sen neceseso. Tamen la administristo responsis, ke il ne darfus tra-glitar ye la okadekesma foyo, ke pro to la dekreto recente aparis, e ke il ed povas komprar la permiso karto hike od mustas retro-irar de ube il venabis. La kaval-komercisto, quan ca ne-legala extorso-probo komencis chagrenar, pos kurta koncio decensis de la kavalo, donis ol a sua servisto e dicis, ke il deziras parolar ipse pri ca afero kun la Junker von Tronka. Il iris anke a la kastelo; la administristo sequis lu murmurante pri avara pekunio-raptemeri e lia profitoza sango-tiri, e la du per lia regardi mezurante aden la salono. Hazarde la Junker renkontris kelka gaya amiki drinkadante, e pro ula joko resonis sen-fina ridado inter li, kande Kohlhaas proximigis por depozar lua plendo. La Junker questionis: quon il deziras; la kavalieri, pos ke li des-kovris la stranjera viro, kalmeskis, tamen preske il komencabis lua afero koncerne la kavali, quik la tota eskortacho vokis: „Kavali? Ube li esas? E hastis a la fenestri por observar li. Li flugis, pro ke li vidis la brilanta kuplilo, segun la propozo di la Junker a la korto; la pluvo cesabis; kastel-pordisto ed administranto e servisti venis cirkum li, ed omni examenis la animali. La unu laudis la sudor-foxo kun la front-makulo, ad altru plezis la kastan-bruno, la triesmo karezis la blanko kun makuli; ed omni opinionis, ke la kavali esus kam cervi, ed en la lando ne existas plu bona. Kohlhaas replikis gaye, ke la kavali ne esus plu bona kam la kavalieri, qui kavalkos sur li; e demandis komprar. La Junker, quan la impozanta foxo tre seduktis, anke demandis la preco; la administranto propozis komprar par de nigra kavali, quin il pro la manko di kavali kredis bezonar en la agro-kultivado; tamen pos ke la kaval-komercisto informigis lu, la kavalieri judikis li tro chera, e la Junker dicis, ke il pos la ronda tablo kavalkante volas vizitar rejo Arthur, se il tale evaluas la kavali., Kohlhaas, qua la kastel-intendanton e la administriston, dum ke li parolanta regardin jetis a la nigra kavalo- vidis susurar le amba, ne lasis mankar irgo pro obskura prevido por vendar la kavali. Il dicis a la Junker: „Sioro, me kompris la nigra kavali sis monati ante nun po 25 ora peci; donez a me 30, do vu havez li.“Du kavalieri, qui stacis apud la Junker, dicis pasable klare, ke la kavali valoras la preco, ma la Junker opinionis, ke il volus komprar la sudor-foxo po ca preco, ma il ne volus pagar po la nigra kavalo, e preparis su departar; a quo Kohlhaas dicis, ke il forsan ye sequanta foyo, kande il itere tra-iros kun lua kavalachi, il komencos kun lu; prenis konjedo de la Junker, sizis la reino di sua kavalo por departar. Ca-instante la kastel-intendanto iris ek la turbo, e dicis, ke il audus, ke il sen pas-bilieto ne darfas voyajar. Kohlhaas turnis su e questionis la Junker, ka ca formalajo esas vere konforma la justeso, pro ke ol ruinas lua tota komerco. La Junker respondis per embarasata vizajo dicante: „Yes. Kohlhaas, tu devas komprar la pas-bilieto, parolez kun kastel-intendanto ed irez heme.“ Kohlhaas asertis lu, ke il ne intencus eludar la dekreti, qui existas pro exportaco di kavali, il promisis dum lua veho tra Dresden komprar la pas-bilieto en la sekreta kontoro, e pregis, nur ca-foye lasar pasar lu, pro ke il ne savis irgo pri la demando. „Nun!“ dicis la Junker, pro ke jus itere la vetero komencis maleskar e lua membri tra-iris bruisante: lasez irar la glutemo. Venez!“ il dicis a la kavalieri, turnis e volis irar a la kastelo. La kastel-intendanto dicis turnite a la Junker, ke il adminime devis deponar gajo kom garantio, por ke il komprez la bilieto. La Junker itere haltis sub la kastel-pordo. Kohlhas questionis, quanta valoro de pekunio od objekti il lasez dop su kom gajo pro la nigra kavali? La administristo opinionis, murmurante en la barbo, il povus ya ipse lasar dop su la nigra kavali. „Komprenende“, dicis la kastel-intendanto, „co esas lo maxim oportuna; kande la bilieto esas komprita, il povas itere querigar la animali ye omna tempo.“ Kohlhaas, despiteskite pro ca insolenta demando, dicis a la Junker, qua frostante tenis la vamso-baski kontre la korpo, ke il ya vendar la nigra kavali, tamen ilca, pro ke jus ca-instante vento-shoko chasis granda kargo de pluvo e grelo tra la pordego, il, por finar la afero: „Se il ne volas liberigar la kavali, lore retro-pulsez lu super la barilo“, ie disaparis. La kaval-komercisto, qua ya vidis, ke il hike mustis evitar la , mizeroviolentemeso, decidis satisfacar la demando, pro ke il havis nula altra alternativo; il des-jungis la nigra kavali e guidis li a kavaleyo, quan la kastel-intendanto indikis. Il lasis dop su servisto ch la kavali, donis pekunio ad il, exhortis lu, ke il gardez la kavali til lua retro-veno, e durigis sua voyajo kun la restajo di kuplilo a Leipzig a la ferio, mi-certe, ka forsan pro kreskanta edukerio di kavali do povabus aparar tala dekreto en Saxonia. En Dresden, ube il, en ula di pre-urbi posedis domo kun kelka kavaleyi, pro ke il de hike praktikis lua komerco sur la min granda merkati di la lando, eventis, jus pos lua arivo, ye la sekreta kontoro, ube il da la konsilisti, de qui il konocis kelki, saveskis, quon advere lua unesma kredo ja dicis, ke la afero pri la pas-bilieto esis fablo. Kohlhaas, a qua la mal-humuroza konsilisti, segun lua demando donis dokumento pri la sen-motiveso pri to, ridetis pri la joko di la magra Junker, quankam il ne esis certa, quon il tendencis per to; e la kuplilo de la kavali, quan il duktis che lu kelka semani plu tarde komprabis kontente, sen plusa mala sentimento, ecepte lo pri la generala mizero en la mondo, il retro-iris a la Tronkenburg. La kastel-intendanto, a qua il montria la dokumento, ne dicis irgo pri to, e dicis, a la questiono di kavalo-komercisto, kad il povus retro-recevar la kavali; il irez ad-ifre e querez li. Ma Kohlhaas ja saveskis, kande il iris tra la korto, la des-agreabla evento, ke sua servisto, pro barilo en la Tonkenburg, Il questionis la puero, qua donis a lu la mesajo, quon lore ilta facis e qua dum ke flegis la kavali, pos quo ilta respondis, il ne savas to, e pos to por la kaval-komercisto apertis la kavaleyo, a qua la kordio esis ja inflita pro mala presento, en qua li stacis. Ma quale granda esis lua astoneso, kande il vice sua du glata e bone nutrita nigra kavali vidis paro de magra deperisita kavalachi. Osti, ye qua on povabus akrochar vesto-peci, krinari e pili, sen sorgado e flegado, kun-glutinita: la vera imajo di la mizero en la animal-regno! Kohlhaas, vers qua la kavali bramis per febla movo, esis extreme indignita e questionis, quo eventis kontre sua kavali? La puerulo, qua stacis apud lu, respondis, ke nula acidento eventis kontre li, ke li anke recevabus la necesa forejo, ma ke, pro ke jus esis rekolto-tempo, pro manko di tir-animali, poke bezon-esis sur la agri. Kohlhaas maledikis pro ca infama e komplota violentemeso, tamen konciante lua esvano il retenis lua iracego, e preparis su livar la raptala nesto kun la kavali, kande la kastel-intendanto da diskuto esis advokita, aparis e questionis, quo esus nova hike? „Quo esas nova? Kohlhaas respondis. „Qua permisis Junker von Tronka e lua viri uzar mea dope restanta nigra kavali relate la agrala laboro?“ Il adjuntis, ka lo esus aceptebla? probis la exhaustita kavalin ecitar per vergo-stroko, e montris a lu, ke li ne esis movebla. La kastel-intendanto, pos ke il dum kurta tempo arogeme regardis, replikis: „Videz la grosiero! Ka l'impertinanto prefere dankez deo, ke la kavalachi en-to kavali la forejon, quan donesis a li, ganabus, sur la ruri? Il finis, il ne facez irga stultaji, od il vokis la hundi por tale krear repozo ye la korto. - A la kaval-komercisto batis la kodio kontre la vamso. Il deziregis jacar la sen-valoro aden fango e sua pedon pozar adsur lua kupatra vizajo. Ma lua venjemeso , qua similesis oro-balanco, ankore shancelis, il esis avan la barilo di sua propra pektoro, ankore ne certa, ka ula debo abasis lua adverso; e dum ke, l'insultadon glutante, iris a la kavali, ed a li, konsiderante la cirkonstanci, prontigar la krinari, il questionis per abasata voco: pro quala eroro la servisto esis relegita? La kastel-intendanto respondis: „Pro ke la kerlo esis arogema en la korto! Pro ke il rezistis su kontre la necesa chanjo di la kavaleyo, e demandis, ke la kavali di du celibi, qui venis a la Tronkenburg, pro lua kavalachi mustabus pasar la nokto en la strado!“ - Kohlhaas donabus la valoro di la kavali, se la servisto esabus prezenta ed il povabus komparar la deklaro di qua edas u gros-labia kastel-intendanto. Il ankore stacis, e glatigis la tufoza kapo e reflektis, quon il agez en sua stando, kande subite chanjis la situeso, e la Junker Wenzel von Tronka, kun turbo de kavalieri, servisti e hundi venante de la leporo-chasoarivis rapidege.a la kastel-korto. La kastel indendanto, kande il questionis, quo eventabus, facis quik la parolo., e dum ke la hundi, dum la regardo di la stranjero, de un latero li intonis ocidala ululado, e la kavalieri de la altra imperis a li tacar, il montris a lu, ye la maxim odioza deformuro dil afero, quon ca kaval komercisto, pro ke lua nigra kavali poke uzesis, quala revolton reprezentas. Il dicis, kun ridado mokema, ke il refuzas agnoskar la kavali kom le sua. Kohlhaas vokis: „Li ne esas mea kavali, severa mastro! Li ne ess la kavali, qui valoras triadek or-peci Me retro-demandas mea bon-nutrita e sana kavali!“ La Junker, en qua vizajo aparis rapida paleso, decensis de la kavalo, e dicis: „Se la H … A … ne volas prenar kune la kavali, lore il neglijez, Venez, Günther!“ il vokis – Hans! Venez!“ batante la polvo per manuo ek la pantalono; e: „Ad-portez vino“ il ankore vokis, kande il kun la kavalieri stacis sub la pordo; ed eniris la domo. Kohlhaas dicis, ke il prefere igas querar la sen-peligisto e la kavali for-jetigas adsur la reziduo-amaso, kam li tam kam li esas duktar a lua kavaleyo en Kohlhaasenbrück. Il lasis stacar la kavali indiferente, acensis sua bruno, dum ke il certigis, ke il savas facar yusteso a su, e for-kavalkis. Rapidege sur la voyo vers Dresden il ja esis, kande il, ye la penso a sua servisto, e la plendo, qua on duktis kontre lu sur la kastelo, komencis pazope kavalkar sua kavalo, ante ke preske mil pazin facabis, sua kavalo, itere turnis, ed a la preiranta questionado di la servisto, quale semblis a lu racionoza e justa, kurvigis vers Kohlhaasendrück. Nam ula justa, kun la kaduka aranjuro di la mondo ja konocata sentimento facis lu, malgre la suportita ofensado, bon-volanta, se fakte nur a la servisto, quale la kastel-intendanto asertis, esus imputar speco de debo, la perdo di la kavali, kom justa sequo di lo, rezignar. Kontre to altra bonega sentimento dicis a lu, e ca sentimento forteskis dum la plusa kavalko, ed omna-loke, ube il lojeskis, audis pri la ne-yustaji, qui omna-die facesis kontre voyajisti sur la Tronkenburg: ke, se la tota evento, quale semblas, nur komplotita esas, il devas per tuta di sua povi prokurar yusteso a su ipsa pro la suportita ofenso e por la sekureso di futura sam-civitani. Tam balde, ke il arivis en Kohlhaasenbrück, Lisbeth, sua fidela spozinon, embracis, e sua filii, qui cirkum sua genui joyegis, kisabis, questionis quik pri Herse, la grand-servisto: e kad on nulon audis pri lu? Lisbeth dicis: „Yes, maxim kara Michael, ca Herse! Imaginez, ke ca des-fortunoza homo, cirkum dek-e-quar dii ante nun, kompatinde abatanta, hike aparis; no, tante abatanta, ke il ne povas libere respirar. Ni kushis lu, ube il forte sputis sango, ed audis, pos nia iterita questioni, ula naraco, quan nulu komprenis. Quale il da tu kun kavali , quin on ne permisis pasar la tra-ireyo, restis dope sur la Tronkenburg; quale on per male traktadi koaktis lu livar la kastelo ; e quale il ne povabus prenar kun su la kavali.“ - „Do“ dicis Kohlhaas dume des-metante la mantelo. „Ka il esas ja ri-saneskis?“ - Eceptite la sango-sputajo“ - el respondis, „mi-voye. Me volis quik sendar servisto a la Tronkenburg por sorgigar la flego di la kavali til tua arivo Lore la Herse sempre vere manifestis, ke il esas loyala avan ni, fakte kam nula altru, tale ke me ne havis irga motivo pozar en dubito to e kredar, ke la kavali pro altra kauzi esis perdita. Ma il juris avan me, ke nulu irez a ca rapto-nesto, e la animalin konsiderear kom perdita, se me ne volas sakrifikar irga homo por to.“ - „Ka il ankore jacas en lito?“ Kohlhaas questionis liberiginte su de la kravato. - „il iris“, el respondis, „depos kelka dii il ja promenas sur la korto, kurte, tu vidos“, el duris, „ke omno esas justa, e ke ca evento esas un di la malicaji, quin on permisis a su de kurta tempo sur la Tronkenburg kontre la stranjeri.“ - Lo me devas unesma-foye verifikar“, respondis Kohlhaas. „Vokez lu a me, Lisbeth, se il bone standas!“ Per ca vorti il sideskis aden la stulego e la spozino, qua tre joyis pri lua kalmeso, iris e queris la servisto. „Quon tu facis en la Tronkenburg?“ questionis Kohlhaas, kande Lisbeth kun ilu eniris la chambro. „Me jus ne esas kontenta kun tu.“ - La servisto, ye qua fala vizajo dum ca vorti montris makulizita redeso, tacis dum kurta tempo, ed:“ Vu esas justa, mastro! „il respondis: nam un sulfo-filo, quan me per submiseso a la volo di deo portis ku me, por la raptema nesto, de qua me esis chasita, bruligar, me jetis, kande me audis ploranta infanto, aden la Elbe-aquo, e pensis: fulmino da deo cindrigez olu, me ne volas lo!“ - Kohlhaas dicis perplexe: „Ma pro quo tu efektigis tua for-pulso ek la Tronkenburg?“ - Pos to Herse: „Per ula mala stroko, mastro“ , e sikigis la sudoro de sua fronto: Ma eventinto esas ne-alterebla. Me volis, ke la kavali ne ruinesis per la agro-laboro, e dicis, li esus ankore yuna e nul-tempe tirabus.“ - Kohlhaas respondis probante celar lua konfuzeso, ke tu hike ne dicis la tota vereso, nam la kavali esas ja ye komenco di la pasinta printempo poke en harneso. „Tu povabus sur la kastelo“, il duris , „ube tu esis ulu spezo de gasto un- o plur-foye, kande jus, pro urjanta rekolto esis necesa,, tu devabus esar servema.“ - „Ton me akurate agis, mastro“, Herne dicis: Me pensis, pro ke li facis mal-humuroza vizaji, quante nocos, se la nigra kavali nun laborar. Ye la triesma matino me jungis li, e transportis tri veturedo frumento“ - Kohlhaas, di qua kordio elevis, abasis l'okuli a la suloe dicis: „Pri to nulu dicis irgo a me, Herse!“ - Herse certigis lu, ke to esas tale. „Mea ne-afableso“, il dicis, „esis, ke me la kavalin, kande li ye dimezo apene manjabis, ne volis itere jungar; e ke me a la kastel-intendantoe ed al administranto, kande li propozis a me, pro to gratuite recevar forejo, e sparar la pekunio po forejo, quon vu lasis dop su, respondis – me agus irgo altra, me turnis e for-iris.“ . „Ma pro ca ne-komplezemeso“, dicis Kohlhaas, „ on ne for-pulsis tu ek la Tronkenburg.“ - „Deo impedez“ , vokis la servisto, „pro ula sen-dea mala ago! Nam ye vespero on duktis la kavali di du kavalieri, qui venis a la Tronkenburg, aden la kavaleyo, e le mea ligesis fixe an la stablo-pordo. E kande me questionis la kastel-intendanto, qua li ibe duktis, la nigra kavali prenis sur me, ube la animali nun restos, il ofris a me porko-stablo. :

Ido Saluto 3/2024

** ENTWURF *** ENTWURF *** Edito / 2024 / 3 ISSN: 2700-600X (Print) Ido-Saluto! Editita dal Germana Ido-Societo Kontenajo Parolo da la redakterio Einladung zur Jahreshauptversammlung 2024 und Antrag des Vorstandes der DIG Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro La internaciona Ido-renkontro 2024 en Madrid Günter Schlemminger prizentis nova libro Kurta novaji Rubriko: Linguo La grupo Linguo aceptas nova Ido-vorti Rubriko: Historio Per preso de extere. 80 yari ante nun haltigis Miklós Horthy la deportado di la Hungara Judi. Rubriko: Voyajo Bulgaria: La piktinda parko Iskar-Panega da Rumo Todorova Rubriko: Literaturo Originala poemi da Vincente Costalago Rubriko: Cienco La linguo dil delfini. Pri nomi ed altra aferi da Jürgen Viol Parolo da la redakterio Liebe Leser und Leserinnen des Ido-Saluto! Das internationale Ido-Treffen in Madrid hat mir einmal mehr bewiesen, dass Ido als gesprochene Sprache funktioniert. Wie es der Organisator José Maria Rodriguez treffend ausdrückte: Ido ist die Sprache der Freundschaft. So konnte ich auf diesem Treffen neue Freunde gewinnen und es war wieder einmal faszinierend zu sehen, wie Personen, die zum ersten Mal Ido sprechen, sich schnell mit erfahrenen Idisten verständigen können. Die spanischen Idisten kommunizierten untereinander stets auf Ido. Das nächste internationale Idotreffen 2025 wird in Potsdam stattfinden und sollte für jeden deutschen Idisten ein zusätzlicher Anreiz sein, die persönlichen Sprachfähigkeiten so zu verbessern, dass er oder sie mit den ausländischen Idisten auf Ido kommunizieren kann. Am 15./16. November 2024 werden die Berliner Idisten wieder mit einem Infostand und einem Vortrag auf der internationalen Sprachenmesse EXPOLINGUA vertreten sein. Leider kostet diese Teilnahme Geld und die Deutsche Ido-Gesellschaft hat deutlich mehr Ausgaben als Einnahmen. Daher werden wir auf der Jahreshauptversammlung am 14.11.2024 in Berlin darüber abstimmen, ob der "Ido-Saluto!" ab dem Jahr 2025 nur noch digital verschickt wird. Eine Papierausgabe würde es nur noch für diejenigen geben, die zusätzlich bereit sind, 25 Euro zu bezahlen. Der Bezug der Papierausgabe ist im Mitgliedsbeitrag dann nicht mehr enthalten. Ohne diese Maßnahme können wir mittelfristig die Miete des Ido-Archivs in Berlin nicht mehr bezahlen und auch eine Teilnahme an der EXPOLINGUA wäre nicht mehr möglich. Diese Nummer des "Ido-Saluto!" zeigt wieder einmal wie vielfältig die Aktivitäten unserer Ido-Gemeinschaft, der Idistaro, sind. Ich wünsche eine angenehme Lektüre! Dr. Thomas Schmidt Präsident der Deutschen Ido-Gesellschaft Ich bitte alle Mitglieder, ihren Jahresbeitrag für 2024 von 24 Euro auf das u.a. Konto einzuzahlen. Vielen Dank! Deutsche Ido-Gesellschaft e.V., Postbank Berlin, IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Einladung zur Jahreshauptversammlung der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. (DIG) 2024 am 14.11.2024 in Berlin Liebe Mitglieder und Freunde der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V.! Die diesjährige Jahreshauptversammlung der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. findet am Donnerstag, dem 14. November 2024, in der Kommunalen Begegnungsstätte Rusche 43, Ruschestraße 43, 10367 Berlin um 18 Uhr statt - einen Tag vor der diesjährigen EXPOLINGUA. Alle Mitglieder und Interessenten sind herzlich eingeladen, daran teilzunehmen. 1. Begrüßung der Teilnehmer und Gäste durch den Vorstand der DIG 2. Wahl eines Versammlungsleiters / einer Versammlungsleiterin 3. Wahl eines Protokollführers / einer Protokollführerin 4. Beschluss über das Rederecht der Gäste und Feststellung der Beschlussfähigkeit 5. Beschluss über die Tagesordnung 6. Bericht des Vorstandes der DIG 7. Kassenbericht 8. Bericht der Kassenprüferin 9. Diskussion zu den TOP 6-8 10. Diskussion über die Vakanz der Funktion des Schatzmeisters / gegebenenfalls Wahl eines Schatzmeisters / einer Schatzmeisterin 11. Entlastung des Vorstandes und der Kassenprüferin 12. Anträge und Verschiedenes 13. Schlusswort Alle Mitglieder können schriftlich vorab Anträge an die Versammlung stellen oder mündlich während der Veranstaltung, die auf der Jahreshauptversammlung diskutiert und abgestimmt werden. Die Versammlung findet auf Deutsch statt. Für den Vorstand Dr. Thomas Schmidt, Präsident der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. Antrag des Vorstandes der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. an die Jahreshauptversammlung der DIG 2024 zum zukünftigen Versand der Mitgliederzeitschrift „Ido-Saluto!“ Antrag: Aufgrund der angespannten Finanzlage der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. beantragt der Vorstand, dass die Mitgliederzeitschrift „Ido-Saluto!“ zukünftig nur noch digital als PDF-Datei an die Mitglieder der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. verschickt wird. Eine papierne Version des „Ido-Saluto!“ kann gegen einen kostendeckenden Aufpreis von 25 Euro (innerhalb Deutschlands) pro Jahr bestellt werden. Der Bezug der Papierversion ist jedoch nicht im Mitgliedsbeitrag enthalten. Begründung: Nachdem die in Schweden ansässige Ido-Stiftung nur noch akademische Projekte finanziert und keine Ido-Vereinigungen mehr unterstützt, ist uns eine wichtige Finanzquelle weggebrochen. Die Einnahme aus Mitgliedsbeiträgen und Spenden decken die laufenden Kosten des Vereins wie die Miete des Ido-Archivs in Berlin, die Teilnahme an der Sprachenmesse EXPOLINGUA, Druck und Versand des „Ido-Saluto!“, die Kosten der Internetpräsenz des Vereins usw. nicht einmal ansatzweise. Damit der Verein handlungsfähig bleibt und seine Aktivitäten fortsetzen kann, sieht sich der Vorstand zu diesem bedauerlichen Schritt gezwungen. Gez. Der Vorstand der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro La internaciona Ido-renkontro 2024 en Madrid Inter la 22ma e 24ma agosto eventis en la Hispana chefurbo Madrid la internaciona Ido-renkontro 2024. Me voyajis a Hispania kun mea spozino e mea 15 yari evanta filiulo. Me esis poke deceptita, ke la renkontro havis nur 9 partoprenanti ed on ne povas dicar ke mea samfamiliani esas vera Idisti. Esis nur ni tri kom reprezentanti di Germania e sis Hispana Idisti, do on mustas konstatar ke ol esis Germana-Hispana Ido-renkontro. Me tre regretas la mikra nombro dil partoprenanti, pro ke la programo dil renkontro esis tre interesanta e meritus plu Idisti. La loko dil konfero esis la studentino-hemo Estuhome proxim la centro di Madrid. Kustomale ibe habitas studentini, ma dum la somerala monati Estuhome esas rezideyo anke por turisti. Ni povis habitar, konferar e manjar dejuneto ibe. Estuhome situesas en la 5ma etajo di edifico e havas anke konfereyo e bela teraso en la 6ma etajo. Dum la tota renkontro esis tre varmega en Madrid. La temperaturi esis inter 35 e 39 gradi. La konfero en Madrid esis la triesma Ido-konfero en Hispania pos Barcelona en la yaro 1963 e Valencia en la yaro 2016. Ni havis sis diskursi en Ido da kin diferanta personi. Ja ye la 22ma di agosto pos la oficala inauguro nia hosto José Maria Rodriguez apertigis la renkontro per ecelanta diskurso pri la historio dil Hispana Ido-movemento. Ni saveskis multa detali e la agado dil maxim importanta Hispana Idisti quale Pedro Marcilla Ferrús (1875-1952), qua esis membro dil Akademio di Ido ed autoro dil granda Ido-Hispana vortaro. Ye la nexta matino dum nia exkurso tra Madrid per turismala reda autobuso ni haltis ye templo di Debod. Ca templo esas de Egiptia, ma esis translokita a Madrid por evitar sua destrukto pro la granda konstrukturo-projeto dil Asuan-digo inter 1960 e 1971. Itziar Gartzia explikis a ni la templo e mem povis lektar kelka hieroklifi. La prezidanto dil Germana Ido-Societo (GIS) Thomas Schmidt facis diskurso vespere pri la laboro dil Germana Ido-Societo e la posiblesi dil nacionala Ido-asociuri. La maxim importanta aktivaji dil Germana Idisti esas la publikado dil jurnalo "Ido-Saluto!" e partoprenar la internaciona linguo-ferio EXPOLINGUA. La maxim granda problemo dil GIS esas la financi pro ke la asociuro anke mustas financar la Ido-arkivo en Berlin en qua esas multa historiala dokumenti dil Ido-movado. En la diskutado ni komparis la laboro dil Germana Ido-Societo kun la laboro dil Hispana Ido-Societo. Pos to Pilar Gómez Movellán diskursis pri feminista temo "La vorto di laboristini". Ye la saturdio ni facis granda exkurzo ad El Escorial, qua situesas cirkume 50 kilometri de Madrid. El Escorial esas monarkeyo, ma samtempe la kastelo dil Hispana rejo en la autuno. Ni havis guidisto, qua parolis e la Hispana e la Germana bone. Por la dejuno ni manjis en restorerio proxim de El Escorial saporoza Ido-paella, qua havis multa frukti di maro quale sepii e kreveti. Nia Hispana samideani fondis en la restorerio oficale la Hispana Ido-Societo. Antonio Martinez elektesis kom prezidanto e José Maria Rodriguez kom sekretario dil Hispana Ido-Societo e Itziar Gartzia la kasero. La nova fondita asociuro intencas registrar su oficale che la ministerio por interna aferi di Hispana kom nacionala asociuro. Fenomeno esis ke nia Hispana samideani renkontris su unesme personale. Li konocis su til la renkontro en Madrid nur per interreto o telefono, ma li dum la tota konfero interkomunikis inter su nur en Ido e ne krokodilis. Me esis tre impresita per to. Ye la vespero ni havis plusa du diskursi. José Maria Rodriguez naracis pri la Ido-helpo retaro dum la interna milito di Hispania. Il raportis ke tri Idisti exekutesis per la armeo di General Franco, du arestesis en karcero e du Idisti iris ad exterlando en la exilo por salvar su. La samideani ne persekutesis pro ke li esis Idisti, ma pro ke li esis komunisti ed anarkiisti. Plu kam 100 Idisti en la tota mondo kolektis pekunio e sendis nutrado a familii di Hispana Idisti e mem helpis fugar Idisto Valentin Gomez de Hispania a Francia. Dum la regno dil Franco-rejimo Ido ne esis interdiktata e mem povis organizar su en asociuro. La chefo dil Ido-asociuro en Ido dum ca periodo esis funcioneri dil Franco-rejimo quale Juan Luis de Nadal. Mea spozino Antje Klatte facis diskurso pri aktuala temi en muzei, pro ke el laboras kom guidistino en diversa Berlinana muzei. Me tradukis la diskurso de la Germana aden Ido. Aktuala problemi di muzei esas la questiono dil origino dil arto-verki, pro ke ofte li esis furtita o raptita da koloniala povi. La relato inter la muzeo kom loko e la interreto en qua la muzei anke prizentis sua arto-verki esas altra aktuala problemo. Antje Klatte anke prizentis la koncepto dil Humboldt-Forumo en Berlin. En la edifico dil anciena kastelo dil Prusiana reji nun esas diversa muzei. La internaciona Ido-renkontro 2024 esis tre sucesoza. Ido esis la linguo di interkomuniko inter la partoprenanti. E quale nia hosto José Maria Rodriguez dicis Ido esas la linguo di amikeso. Idisti esas rondo di amiki, qui komunikis inter su per Ido. Ni anke havis la fenonemo ke personi qui partoprenis unesmafoye en fizikala Ido-renkontro povis perfekte komunikar en Ido quale nia samideano Alfonso Borrega e mem mea spozino komencis komunikar en Ido. La internaciona Ido-renkontro decidis ke la nexta internaciona Ido-renkontro 2025 eventos en Potsdam, qua esas proxima dil Germana chefurbo Berlin. La Germana Ido-Societo invitos omna Idisti al chefurbo di Brandenburgia. Günter Schlemminger prizentis sua nova libro Ye la 27ma julio 2024 Günter Schlemminger prizentis sua nova libro en Berlin. Il tradukis la novelo "Ek la vivo di nul-valoranto" da Joseph von Eichendorff ad Ido. La libro havas 212 pagini kontenante e Germana originalo e la Ido-tradukuro. La libro kustas 23 Euro. Günter bezonis quar monati por la tradukado. Il naracis ke il posedas ca libro, ma nultempe lektis la novelo en la Germana, ante tradukar ol en Ido. Günter naracis ke la ideo tradukar ca libro esis konsequantajo di vizito dil urbo Köthen. Ibe Günter Schlemminger vizitis la ja mortinta Idisto Günter Anton. Günter Anton montris a Günter Schlemminger la urbo ed en Köthen esas anke ita domo en qua Joseph von Eichendorff habitis por kurta tempo. La filiino di Joseph von Eichendorff komprabis ca domo. La novelo "Ek la vivo di nul-valoranto" publikigesis 1826 ed esis kulmino dil literaturala epoko dil tarda romantikismo en Germania. La novelo esis adaptita kom filmo plurfoye. Günter Schlemminger naracis ke il spektis la filmo-versiono dil GDR da Celino Bleiweiß ek la yaro 1973 en la cinemo. La chefa rolon dil Nul-valoranto pleis la Usona-aktoro Dean Reed, qua esis tre populara en GDR. Vu povas komprar la sequanta libri da Günter Schlemminger che la Germana Ido-Societo: Me pensas ofte pri Piroshka (Hugo Hartung) 30 Euro Voyo-gardisto Thiel (Gerhart Hauptmann) 15 Euro La rakonto pri la mikra Muck/La kolda kordio (Wilhelm Hauff) 20 Euro Ek la vivo di nul-valoranto (Joseph von Eichendorff) 23 Euro (TS) Kurta novaji Germana Ido-Societo sendis informi pri Ido al Germana membri dil Europana Parlamento Dum la komenco dil junio 2024 elektesis la Europana Parlamento en la membro-stati dil Europana Uniono. La elekto dil 96 Germana membri dil Europana Parlamento eventis ye 9ma junio 2024. La Germana Ido-Societo skribis ad omna 96 nov-elektita Germana deputati dil Europana Parlamento personala elektronikala letro por gratular li pro la elekto e por informar li pri Ido. Nia komuna idiomo esis propozita kom solvuro dil linguo-problemo dil Europana Union. La 27 membri dil Europana Uniono havas 24 oficala lingui. Ido povus esar helpilo por faciligar la interkomunikado inter la 27 membro-stati. Le letro esis sendita a la personala e-posto adresi di omna 96 deputati. La unesma respondi da deputati ja arivis. Zahlreiche Besucher am Ido-Stand auf Berliner Stadtteilfest Die Präsentation der Deutschen Ido-Gesellschaft (DIG) auf einem Stadtteilfest im Berliner Stadtbezirk Lichtenberg am 15. Juni 2024 stieß auf eine erfreuliche Resonanz beim Publikum: Während der vierstündigen Veranstaltung auf dem Münsterlandplatz besuchten nahezu pausenlos Interessenten aller Altersgruppen den Ido-Stand. Sie wurden vor allem von der von Rudolf Gensch gestalteten Auslage des vielfältigen Angebots an Lehrbüchern und literarischen Werken auf Ido angezogen. Dorothea Haberland, Eberhard Scholz und Rainer Höhling erläuterten den Ursprung und die Grundzüge der Plansprache, die den meisten Besuchern unbekannt war. Dabei konnten sie auf bewährte Lehrmittel wie eine Tafel mit der anschaulichen Ido-Wortbildung zurückgreifen. Viele Besucher bedienten sich der deutschsprachigen Werbebroschüre „Propagili“ zum Mitnehmen. Einige zeigten Interesse an der Arbeit der DIG und hinterließen ihre E-Mail-Adressen für eine Kontaktaufnahme.++RH Lernolibro da Boris Aaronov ripublikigita Boris Aaronov (1907-1987) esis eminenta Idisto de Ukraina dum la tempo dil Soviet-Uniono. Il pleis la guidanta rolo en la Ido-klubo "Amikeso" en la Ukrainiana chefurbo Kiev. En la yaro 1969 Boris Aaronov publikigis lernolibro por Ido en la Rusa linguo. En la agosto 2024 la Rusa Idisto Alexandar Klinovski korektigis ca lernolibro e ripublikigigis ol en la interreto. La libro havas 64 pagini e kontenas expliko dil Ido gramatiko en la Rusa e mikra Ido-Rusa e Rusa-Ido vortaro. Kom texto-exempli ni trovas en la libro da Aaronov mikra texto pri Lenin e la texto dil kanto "La Internacionalo). Vu trovas la libro hike por lektar e deskargar: http://www.ido.li/wiki-images/RusaIdolernolibro.pdf Du libri da Vincente Costalago en Ido La Hispana autoro Vincente Costalago, qua ja publikigis plura libri en Interlingue (Occidental), Lingua Franca Nova (Elefen) e multa altra internaciona helpolingui, publikigis en la agosto 2024 sua unesma du verki en Ido. La libreto "Poemeti" havas 12 pagini e kontenas originala poemi en Ido. La duesma verko "La predicajo di Hakum" esas fantazio-rakonto pri la rejio Hakum. Ol havas 28 pagini e la autoro mem kreis propra linguo por la habitanti di sua inventita lando. En ca numero dil "Ido-Saluto!" vu provas kelka orignala poemi da Vincente Costalago, quin il skribis mem nur por nia revuo. On povas lektar e deskargar amba libri che la ret-situo archive.org hike: https://archive.org/details/Poemeti https://archive.org/details/la-predicajo-di-hakum-final-2 Nova Ido-Facebook grupo "Ido-Literaturo" sucesas Che la sociala retaro Facebook esas multa Ido-grupi. La Portugalana Ido-autoro Goncales Neves kreis ye la 3ma julio 2024 la nova grupo "Ido-Literaturo". La grupo divenis rapide la maxim aktiva Ido-grupo che Facebook. Ibe publikigesas preske omna dio poemi, rakonti e diversa artiklo koncernanta Ido-literaturo. En la grupo on anke diskutas e komentas la singla kontributi. Ye la 17ma septembro 2024 la grupo ja havis 54 membri. Hike esas la ligilo al grupo "Ido-Literaturo": https://www.facebook.com/groups/456797680448379 Linguo La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti Pos la Ido-renkontro 2022 en Dessau la grupo "Linguo" en la interreto fondesis kun la skopo aceptar ed oficaligar od adminime rekomendar nova vorti, qui ankore mankas en Ido. La Google-grupo "Linguo" ja laboras e decidis pri nova vorti. La vorti esas propozi e rekomendi. Hike esas la adreso di la grupo en la interreto: https://groups.google.com/g/linguo En la listo vu trovas la 14 vorti, qui aceptesis da la grupo inter 1ma septembro e 13ma novembro 2023. Hike esas detali pri ca vorti: Fonto lingui: A = Angla, F = Franca, G = Germana, H = Hispana, I = Italiana, R = Rusa, L = Latina ed E = Esperanto badminton-o Definuro: (sporto) Sporto simila a teniso, praktikata sur agro plu mikra, per raketi plu lejera e volano. Tradukuri: AFI badminton | G Badminton | H bádminton | R бадминтон Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientologi-o Definuro: Ciencala-religiala movemento fondita da L. Ron Hubbard en Usa (1952), segun qua singla persono esas ne-mortiva spiritala ento e lua transvivo dependas de lu e de lua kapableso atingar frateso kun la cetera homi e kun la universo. Tradukuri: A scientology | F scientologie | G Scientology | H cienciología | I scientology | R саентология Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientolog-o Definuro: Sequanto di cientologio, sive apartenanta al oficala Eklezio di Cientologio, sive restanta extere en la tale nomizita Libera Zono. Tradukuri: A scientologist | F scientologue | G Scientologe | H cienciólogo | I scientologo | R саентолог Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) guru-o Definuro: I. Hindua spiritala maestro. II. (figurale) Respektata ed influiva experto pri ula fako. Tradukuri: AFI guru | F gourou | G Guru | H gurú | R гуру | E guruo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) haiku-o Definuro: Speco di poemeto triversa, qua havas origino en la literaturo Japoniana, kun kontenaji deskriptanta la naturo. Tradukuri: A haiku | F haïku | G Haiku | H haiku | I haiku | R хайку Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) judo-o Definuro: (sporto) Japoniana lukto-sporto inter du personi. Tradukuri: AFHI judo | G Judo | H yudo | R дзюдо | E ĵudo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) makrobiotik-o Definuro: Specala vivo-stilo de Aziana origino, karakterizata inter altri da nutrala sistemo qua uzas precipue legumi e cereali sen kemiala adjuntaji e klasifikas la nutrivi segun la principo di "yin" e "yang". ~ano: Adepto di makrobiotiko. Exempli: Makrobiotikala nutrivo, disho, restorerio. Tradukuri: A macrobiotics | F macrobiotique | G Makrobiotik | H macrobiótica | I macrobiotica | R макробиотика | E makrobiotiko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) seitan-o Definuro: Sponjatra manjajo ek frumenta gluteno, tre proteinoza, ofte konsumata da vejetarani, vegani e makrobiotikani. Tradukuri: AFI seitan | G Seitan | H seitán | R сейтан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinalef-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di vokalo finala di vorto a vokalo komencala di la vorto sequanta, tale ke la du vokali pronuncesas en la sama eksuflo ed egardesas kom apartenanta ad un silabo en la verso. Tradukuri: A synalepha | F synalèphe | G Synaloiphe, Synaloephe | H sinalefa | I sinalefe | R синалефа Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinerez-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di du vokali normale formacanta hiato, en vorto, tale ke li egardesas kom apartenanta ad un silabo, quale se li formacus diftongo. Tradukuri: A synaeresis | F synérèse | G Kontraktion, Synärese | H sinéresis | I sineresi | R синереза Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) taip-ar Definuro: (tr.) Skribar ulo presante la klavi di taipilo, *komputoro, edc. ~ilo: Mashino, nun poke uzata, per qua on skribas sur papero presante klavi sur qui esas grabita la korespondanta literi. Tradukuri: A to type | F dactylographier | G tippen, eintippen | h mecanografiar, dactilografiar | I dattilografare, digitare | R печатать (на машинке) | E tajpi Fonto-lingui: AFGHI taipan-o Definuro: (zoologio) Komuna nomo di plura Australiana serpenti del genero Oxyuranus del familio Elapidae, longa, rapida e tre venenoza. Tradukuri: AI taipan | F taïpan | G Taipan | H taipán | R тайпан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) volan-o Definuro: Mi-sfero korka o (nun plu ofte) kauchuka, provizita an la plana parto per krono ek plumi o (nun plu ofte) plastika reto, quan on impulsas per raketo por badmintono. Tradukuri: A shuttlecock | F volant | G Federball | H volante | IE volano | R волан Fonto-lingui: FHIR (videz supere) voleibal-o Definuro: (sporto) Sporto en qua du esquadi sis-homa, plasizita amba-latere di pendanta reta bendo, esforcas igar balono transirar la reto e falar adsur l’adversa agro, impulsante ol per la manui o (min ofte) per la kapo. Tradukuri: AF volleyball | G Volleyball | H voleibol, vóleibol, balonvolea, vóley | I pallavolo, volley | R волейбол | E volejbalo, retpilko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) Historio Per preso de extere 80 yari ante nun Miklós Horthy haltigis la deportado di la Hungara Judi Ye la 6-ma julio 1944 la chefo dil Hungariana stato Miklós Horthy imperis cesar la deportado di la Hungara Judi ad Auschwitz. Til ca instanto meze di mayo per helpo di la Hungariana jendarmaro ja plu kam 430 000 Juda homi esis deportita al exterminanta kampeyi. Pos selektado di la labor-kapabla personi cirkume 80 procento di la arivinti esis asasinita en gas-chambri. Kande Horthy ye komenco di julio haltigis la transporti pro internaciona preso la lando esis preske vakua. Nur en Budapest vivis ankore cirkume poke plu kam 200 000 Judi. Adolf Eichmann e sua stabo dividabis Hungaria ante la komenco di la deportadi a sis zoni. La Judi, qui lojis en la chefurbo e sua cirkumajo, deportez kom lasta ad Auschwitz. La balda agado esis ja prontigita per to, ke la Judi esis kun-presabita en cirkume 2000 domi, qui esis markizita per flava stelo. L'urbestro ye la 16-ma junio promulgabis konvenanta lego. Por la koakto-translojo la koncernanta personi havabis nur kin dii tempo. Judi darfis restar exter sua domi sur strado nur de dek-e-un til dek-e-kin kloki. Federito dil Nacionalsocialisti Konsiderite formale Hungaria olim ne esis okupata lando, ma federito di nacionalsocialista Germania. Ye la 20-ma novembro 1940 la lando adheris al Axo-Pakto inter Germania, Italia e Japonia. Ja depos la marto 1920 Horthy stacis ye la pinto di autoritoze strukturigita stato, qua inter altro esis dominacita per forta anti-semitismo, e depos la 1930-a yari anke per legi kontre Judi segun la modelo di nacionalsocialista Germania. Dum la „Holocaust“ Hungaria distingis – quale la maxim multa guvernerii, qui esis federita o kunlaboranta - inter la propra e la stranjera Judi. En 1941 la Hungara autoritati extradis 20 000 Judi a la Germani por deporto aden l'exterminanta kampeyi, qui esis konsiderita kom exterlandani. En januaro 1942 Hungariana soldati, qui servis en parto di Yugoslavia kom garnizon-trupi, ocidis cirkume 4000 homi, ante omno Judi e Serbi. Kande Hungariana trupi partoprenis la atako kontre la Sovietuniono, li asemblis por helpo di lia militistala aktivaji 40 000 viri, maxim multe Judi, kom koaktita laboreri, de qui multi mortis od esis mortigita. Ma Horthy plur-foye refuzis l'insistado di Hitler e la prokuraciero dal imperio por Hungaria SS-brigado-duktisto Edmund Veesemayer, ke Hungara Judi abandonesez por inkluzar li en la finala solvuro di la Judo-questiono. Do Hungaria esis 1944 l'unika lando en la Germana resortiso di povo, en qua ankore centamilii de Judi – 725 000 segun konfesiono, 900 000 segun Germana defino – vivis en relativa sekureso. La situeso chanjis fundamentale, kande ye la 19-ma di marto 1944 soldati dil „Wehrmacht“ okupis Hungaria. Segun oficala versiono li ne venis kom garnizono, ma segun demando da Horthy, quan Hitler antee venigabis a Berlin. Komune kun la Germana soldati anke venis specala-detachmento a Budapest direktita da Adolf Eichmann, qua quik komencis l'organizado dil amasala deporto ad Auschwitz, per qua on volis liberigar Hungaria de Judi. La decido di Horthy koncerne refuzar la amasala ocido realeskis per exter-landana preso, inter qua la atako di 620 avioni dil US Air Force ye la 2-ma julio 1944 kontre militala importanta skopi en Budapest e la westala Hungara urbo Györ facis versimile la maxim forta impreso ad il. La Germana chefaro semblis komence aceptar l'impero da Horthy relate halto di la deportado. En agosto segun direta impero da Horthy on mem deprenis Eichmann e sua trupo ek Hungaria. Ye komenco di septembro 1944 du de sua maxim voluntanta helpisti perdis lia employo kom statala sekretario en la ministerio pri interna aferi. Le Pfeilkreuzler (Flecho-Kruceri) ye la povo Horthy ri-vivigis sua ja en 1943 preparita sekreta negocii kun la Federiti, qui pro la Germana en-marcho esis inter-ruptita. Horthy dicis dum ula brodkast-diskurso, ke il dekretis ofrar armistico a la Federiti. Ye la sequanta dio il esis arestita da SS-trupi e konforme a la rango enternita en ula kastelo en Bavaria. La Nacionalsocialisti donis la politikala povo al fashistala movemento di Pfeilkreuzler (Flecho-Kruceri). Ici praktikis rejimo di teroro, dum qua mili de Judi divenis viktimi. A to memorigas hodie monumento proxim la Danubio-rivo en la centro di Budapest. Ibe stacas sur kajo 60 pari de reale aspektanta shui, ma li esis produktita ek metalo. Le Pfeilkreuzler ye ca loko asembligis Judi, paf-ocidis li e jetis li aden la fluvio. Segun taxado di Hungariana historiisti inter 2600 e 3600 homi tal-maniere ocidesis. Ne eventis revizo di deportado, ma mili de Judi mortis dum la lasta militala semani dum la tale-dicita morto-marchi. Horthy esis liberigita ye l'unesma di mayo 1945 da Usana soldati. En 1948 il livis Hungaria ed unesme sejornis en Suisia, pos to en Portugalia, qua lore guvernesis da la fashisto António de Oliveira Salazar. Ibe Horthy mortis en 1957. En 1993 on trans-duktis lua mortiva restaji a sua nasko-loko Kenderes ed enterigis oli koram plura membri di la guvernerio. Ke Horthy che la extrema dextraro, qua dominacis en Hungaria, ed en tre konservema ekleziala cirkli esas tre estimata, esas evidente. Chef-ministro Viktor Orbán karakterizis lu kom exterordinara politikisto. Nombroza stradi e placi esas nomizita segun lu ed altra antisemiti. Mem kelki festas lu kom Judi-salvero. De la 800 000 til 900 000 Judi, segun defino, qui en 1941 lojis en Hungaria o sub Hungara regno, nur cirkume 255 000 transvivis la „Holocaust“. Plu kam 60 000 esis ocidita dum la unesma milit-yari da la Hungara armeo, plu kam duima miliono Juda homi esis ocidita dum 1944, kande Germania fakte regnis en Hungaria. Knut Mellenthin, jw (6.7.24) Voyajo Bulgaria: La piktinda parko Iskar-Panega Bulgaria richesas ye naturala belaji, qui meritas vizitesar individuale. La regiono cirkume Lukovit e Karlukovo distingas su per sua unikala rok-formi e groti, kanyoni ed ekologiala voyi. Kelke avan Lukovit, venante per choseo de Sofia (disto cirkume 120 km) trovesas la geoparko Iskar-Panega. De hike komencas la same nomizita ekologiala voyeto, un ek la maxim bela en Bulgaria. Ol sequas la tereno dil rivero Zlatna Panega havanta bluverda koloro. Me vizitis l' unesma parto dil voyo, qua fitas por promenar anke por familii kun infanti, cirkume du kilometri longa. Hike vu povas selektar du varianti: promenar pede o lokacar bateli. Me selektis promeno alonge la tereno dil rivero, ube me deskovris multenombra vidindaji: La roki, la ligna ponteti ed eskalereti, foli-arbori, uceli, diversa planti. Maxim interesiva esas la ponti apogata an la roki, juste super la rivero. Altra belega loko esas la Orea parko en la urbo Lukovit, konstruktita an la rivero Zlatna Panega. La loko impresas ne nur pro sua natural beleso, ma anke per la stonoza dometi en fablema stilo. En la lago kun aquo-lilii reflektesas la natanta dometo en formo de fungo. La tota promeno sur ici pitoreska loki donas energio e harmonio e deziro itere venor. To omnon on povas nur vidar e travivar. (Rumi Todorova) Literaturo Originala poemi da Vincente Costalago I Me skriptas en linguo mikra, ek trahizo naskita, nekonocata ed insultata, da multi odiata, tamen me ludas kun olua vorti, ol donas a me mikra komforti, e me savas ke preske nulo lektos mea poemo, to por me ne esas problemo, me poemifas, me vortifas, ludanta kun la ludo de Couturat, forsan probar skriptar in ol esas vanitat' forsan omno ja da Drake, Neves e Juste dicesas, forsan mea vorti bezonata ne esas, ma me duras skriptar, tale ica poemi me povas a l'Idistaro donacar. II Hodie la nubi ne venas vizitar me me ne vidas li tra mea fenestro, l'uceli ne venas kun lia orkestro, e to tristigas me. Me perdas mea pensi regardante la cielo, o forsan li esas nur unu, unu libera penso, yes, esar libera havas la gusto di mielo, onu vidas la vivo tra altra lenso. Me volas flugar distanta, por altra urbi e landi vizitar, mea sonji esas tanta, ke nulatempe povos realesar. III Ka la tempo flugas? Kad ol haltas? Kad ol esas ni qui kun ol ludas? Kad ol esas ni qui uzar ol ne savas? Kelkfoye me deziras ke ol esez plu rapida, kelkfoye me volus quik haltar ol, kelkfoye, kelkfoye... ...forsan on mustus nur juar ol, nam tempo esas donacajo, qua Deo donacis ad omnu, qua rapide iras, e nulatempe retroiras, onu nur povas pasar ol, nulatempe ni povas retenar ol. Ka la tempo flugas? Me ne savas, ma ni prizez ol, nam ol ne rivenos. IV Me perdis en ica okuli, oreatra kom mielo, en tua labii me atingis la cielo, parolante kun tu, me obliviis pri la tempo, tu chanjis la sezono, ek vintro a primtempo. Cienco La linguo dil delfini. Pri nomi ed altra aferi. da Jürgen Viol Preske omna homi amas delfini, pro ke delfini „ridetas“, delfini esas inteligenta, delfini esas helpisti e mem salvanti por plunjanti e natanti. Ma delfini ne esas nur amiko por multa homi, oli anke amas muziko ed precipue la sono dal orgeno o mem la kanto da homi. La antiqua Greki veneracis delfini kom protektanti por navani, e por la habitanti en la arktika domeno o Pacifiko delfini esis olim santa animali. Delfini povas distingar diversa quanti e pezi, formi e planti. Delfini perceptas la propra danjeri e la danjeri por altra animali o homi. Delfini kombatas sucesoze kontre sharki. Delfini evitas toxika substanci. Se delfino vidas sua vizajo en spegulo, lu savas quik ke la animalo en spegulo esas lu ipsa – en kontrajo a hundi e kati. Ma quo ni povas dicar pri la linguo dal delfini? Quale funcionas la komunikado? Por ni esas komplete normala, ke ni vokas nia amiki o kolegi kun sua nomo. Anke delfini posedas nomi ed uzas ica „vorti“ inter su. Ica nomi konsistas ek diversa pinta sifli, ma singla animalo posedas altra „siflo-nivelo“ e konseque do altra nomo. Ciencisti e mar-biologisti pro to parolas anke pri „signaturo-siflo“. Ica signaturo-siflo formacas la delfin-infanteti ja dum la unesma viv-monati. La gefrati lernas tale qua esas qua. Se delfini voyajas tra la vasta mari en grupi (o plu korekta: skoli) oni povas audar itere e sempre itere ica signaturi. La konversi inter delfini eventas precipue inter matri ed infanti, inter amiki e mem inter altra delfin-speci. Ma ne sempre existas harmonio. En singla familio eventas anke disputi. Lore la kontrastanti barbotas per apertita muzelo laute quale furioza gansuli e la ciencisti povas audar okazionale la nomi dil animali. Ma la linguo dil delfini eventas anke per la eleganta korpala movadi. Delfini restas generale densa en la grupo o skolo. Oli karezas su kun la floso o tushas su kun la nazo, nam oli juas la pelo-kontakto. Tale oli fermigas fido e kameradeso ed oli pruvas samtempe, ke linguo esas plu kam nur simpla pelmelo ek diversa soni. Cetere - la vorto skolo (vice grupo) posedas justeso, pro ke en la grupo de delfini la lernemeso nultempe cesas. Ek diversa jurnali e revui Ido-Saluto! TWU Editita dal Germana Ido-Societo *TWU V.I.S.D.P. Patrice Leiteritz, Saalfeld/Saale Patrice.Leiteritz@gmx.net Herausgeber / Editerio Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (Germana Ido-Societo) c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin Redaktion / Redakterio Ido-amiki Berlin c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin E-Mail: ido-saluto@idolinguo.de Redakteure / Redakteri Rudolf Gensch (rg) Rainer Höhling (rh) Günter Schlemminger (gs) Thomas Schmidt (ts) Eberhard Scholz (es) Jürgen Viol (jv) Redaktionsschluss / Redakt-fino 01.09.2024 Satz und Layout / Kompostado e formizo Patrice Leiteritz Auflage / Edituro 200 Druck / Imprimo csv-copyshop-berlin Vertrieb / Distributo Rudolf Gensch Bankverbindung / Banko-komuniko Deutsche Ido-Gesellschaft e. V. Postbank Berlin IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Edito: 2024/3 Das deutsche Jahresabonnement beträgt 25,00 Euro. Der Betrag ist an die obige Bankverbindung zu überweisen mit dem Verwendungszweck „Abo Ido-Saluto“. Der Jahresbeitrag für DIG-Mitglieder beträgt 24,00 Euro. Abonnementskosten sind im Mitgliedsbeitrag eingeschlossen. Mitgliedsbeiträge und Spenden sind steuerlich absetzbar. Die Verwendung der Texte ist nach Genehmigung des Herausgebers erlaubt. Um ein Belegexemplar wird gebeten. Zitate bedürfen der Genehmigung der Redaktion und des Herausgebers. Die Bilder, Zeichnungen sowie die grafischen Arbeiten unterliegen dem Urheberrecht und bedürfen der Freigabe durch den Urheberrechtsinhaber. Das Scannen von Seiten - für den persönlichen Bedarf – ist ohne Genehmigung des Herausgebers erlaubt.

Ido renkontro Madrid

** ENTWURF *** ENTWURF *** Edito / 2024 / 3 ISSN: 2700-600X (Print) Ido-Saluto! Editita dal Germana Ido-Societo Kontenajo Parolo da la redakterio Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro Günter Schlemminger prizentis nova libro Kurta novaji Rubriko: Linguo La grupo Linguo aceptas nova Ido-vorti Quale ni povas salvar la Basa-Sorabiana linguo? Da Lena Weisshoff Rubriko: Historio Silvestro II., la papo amiko dil diablo da Jean Martignon Rubriko: Voyajo Pri Banglasesh da Nadia Pedia Rubriko: Literaturo La malediko di la racionoza formuligo. A la profunda DDR-poetino Brigitte Reimann okazione elua 90-a naskala aniversario Kanto di la arki-anjeli ek Faust·da Johann Wolfgang von Goethe tradukita aden Ido da Heidi Neussner Rubriko: Cienco Pri la universo – Kad la Antiquajo esas moderna? Da Jürgen Viol Rubriko: Saneso La vereso pri la printempala fatigeso. La sufro e quale on vinkas ol Parolo da la redakterio Kara lekteri dil Ido-Saluto! Ni deziras a vu omna afabla lektado! Amikale Thomas Ich bitte alle Mitglieder, ihren Jahresbeitrag für 2024 von 24 Euro auf das u.a. Konto einzuzahlen. Vielen Dank! Deutsche Ido-Gesellschaft e.V., Postbank Berlin, IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF La piktinda parko Iskar-Panega. Bulgaria richesas ye naturala belaji, qui meritas vizitesar individuale. La regiono cirkume Lukovit e Karlukovo distingas su per sua unikala rokformi e groti, kanyoni ed ekologiala voyi. Kelke avan Lukovit, venante per choseo de Sofia( disto c. 120km) trovesas la geoparko Iskar-Panega. De hike komencas la same nomizita ekologiala voyeto, un ek la maxim bela en Bulgaria. Ol sequas la tereno dil rivero Zlatna Panega havanta bluverda koloro. Me vizitis la unesma parto dil voyo, qua fitas por promenar anke por familii kun infanti, longa c. 2 km. Hike vu povas selektar du varianti: promenar pede o lokacar bateli. Me selektis promeno segun la tereno dil rivero, ube me deskovris multenombra vidaji. La roki, la lignea ponteti ed eskalereti, foli-arbori, uceli, diversa planti. Maxim interesiva esas la ponti apogata an la roki, juste super la rivero. Altra belega loko esas la Orea parko en la urbo Lukovit, konstruktita an la rivero Zlatna Panega. La loko impresas ne nur pro sua natural beleso, ma anke per la stonoza dometi en fablema stilo. En la lago kun aquo-lilii reflektesas la natanta dometo en formo de fungo. La tota promeno sur ici pitoreska loki donas energio e harmonio e deziro itere venor. To omnon on povas nur vidar e travivar. Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro LA INTERNACIONA IDO-RENKONTRO 2024 EN MADRID Inter la 22ma e 24ma agosto eventis en la Hispana chefurbo Madrid la internaciona Ido-renkontro 2024. Me voyajis a Hispania kun mea spozino e mea 15 yari evanta filiulo. Me esis poke deceptita, ke la internaciona renkontro havis nur 9 partoprenanti ed on ne povas dicar ke mea samfamiliani esis Idisti. Esis nur ni kom reprezentanti di Germana e sis Hispana Idisti, do on povas dicar ke ol esis Germana-Hispana Ido-renkontro. Me tre regretas la mikra nombro dil partoprenanti, pro ke la programo dil renkontro esis tre interesanta e meritus plu partoprenanti. La loko dil konfero esis la studentino-hemo Estuhome proxima dil centro di Madrid. Kustomale ibe habitas studentini, ma dum la somerala monati Estuhome esas rezideyo anke por turisti. Ni povis habitar, konferar e manjar dejuneto ibe. Estuhome situesas en la 5ma etajo di edifico e havas anke konfereyo e bela teraso en la 6ma etajo. Dum la tota renkontro esis tre varmega en Madrid. La temperaturi esis inter 35 e 39 gradi. La konfero en Madrid esis la triesma Ido-konfero en Hispania pos Barcelona en la yaro 1963 e Valencia en la yaro 2016. Ni havis sis diskursi en Ido da kin diferanta personi. Ja ye la 22ma di agosto pos la oficala inauguro nia hosto José Maria Rodriguez apertis la renkontro per ecelanta diskuro pri la historio dil Hispana Ido-movemento. Ni saveskis multa detali e la agado dil maxim importanta Hispana Idisti quale Pedro Marcilla Ferrús (1875-1952). Il esis membro dil Akademio por Ido ed autoro dil granda Ido-Hispana vortaro. Ye la nexta matino dum nia exkurso per Madrid en turismala reda autobuso ni haltis ye templo di Debod. Ca templo esis de Egiptia, ma esis translokita a Madrid por evitar sua destrukto pro la granda projeto di Asuan-digo. Itziar explikis a ni la templo e mem povis lektar kelka hieroklifi. La prezidanto dil Germana Ido-Societo Thomas Schmidt facis diskursp vespere pri la laboro dil Germana Ido-Societo e la posiblesi dil nacionala Ido-asociuri. La maxim importanta aktivaji dil Germana Idisti esas la publikado dil jurnalo Ido-Saluto! E la partopreno en la internaciona linguo-ferio Expolingua. La maxim granda problemo esas la financi pro ke la asociuro anke mustas financar la Ido-arkivo en Berlin en qua esas multa historiala dokumenti dil Ido-movado. En la diskutado ni komparis la laboro dil Germana Ido-Societo kun la laboro dil Hispana Ido-Societo. Pos to Pilar diskursis pri feminsta temo "La vorto di laboristini". Ye la saturdio ni facis granda exkurzo El Escorial, qua situesas cirkume 50 kilometri de Madrid. El Escorial esas monarkeyo, ma samtempe la kastelo dil Hispana rejo en la autuno. Ni havis guidisto, qua parolis la Hispana e la Germana. Por la dejuno ni manjis en restorerio proxim de El Escorial saporoza Ido-paella, qua havis multa frukti di maro quale sepio e kreveti. Nia Hispana samideani fondis en la restorerio oficale la Hispana Ido-Societo. Antonio Martinez elektesis al prezidanto e José Maria Rodriguez al sekretario dil Hispana Ido-Societo. La nova fondita asociuro intencas registrar se oficale che la ministerio por interne aferi di Hispana kom nacionala asociuro. Fenomeno esis ke nia Hispana samideani renkontris su unesme personale. Li konocis su til la renkontro en Madrid nur per interreto o telefono, ma li dum la tota konfero interkomunikis nur en Ido e ne krokodilis. Me esis tre impresita per to. Ye la vespero ni havis plura du diskursi. José Maria Rodriguez naracis pri la Ido-helpo dum la interna milito di Hispania. Il raportis ke tri Idisti exekutesis per la armeo di General Franco, du arestesis en karcero e du Idisti iris ad exterlando en la exilo. Li ne persekutesis pro ke li esis Idisti, ma pro ke li esis komunisti ed anarkiisti. Plu kam 100 Idisti kolektis pekunio e sendis nutrado a familii di Hispana Idisti e mem helpis fugar Idisto Valentin Gomez de Hispania a Francia. Dum la regno dil Franco-rejimo Ido ne esis interdiktata e povis mem organizar su en asociuro. La chefo dil Ido-asociuro en Ido dum ca periodo esis funcioneri dil Franco-rejimo quale Juan Luis de Nadal. Mea spozino Antje Klatte facis diskurso pri aktuala temi en muzei, pro ke el laboras kom guidistino en diversa Berlinana muzei. Me tradukis la diskurso de la Germana aden Ido. Aktuala problemi esas la questino dil origino dil arto-verki, pro ke ofte li esis furtita o raptita da koloniala povi e la relato inter la muzeo kom loko e la interreto en qua la muzei anke prizentis sua arto-verki. Antje Klatte anke prizentis la koncepto dil Humboldt-Forumo en Berlin. En la edifico dil anciena kastelo dil Prusiana reji nun esas kelka muzei. La internaciona Ido-renkontro 2024 esis tre sucesoza. Ido esis la linguo di interkomuniko inter la partoprenanti. E quale nia hosto José Maria Rodriguez dicis Ido esas la linguo di amikeso. Idisti esas rondo di amiki, qui komunikis inter su per Ido. Ni anke havis la fenonemo ke personi qui partoprenis unesmafoye en fizikala Ido-renkontro povis perfekte komunikar en Ido quale nia samideano Alfonso Borrega e mem mea spozino komencis komunikar en Ido. La internaciona Ido-renkontro decidis ke la nexta internaciona Ido-renkontro 2025 eventos en Potsdam, qua esas proxima dil Germana chefurbo Berlin. GÜNTER SCHLEMMINGER PRIZENTAS SUA NOVA LIBRO Ye la 27ma di julio 2024 Günter Schlemminger prizentis sua nova libro en Berlin. Il tradukis la novelo "Ek la vivo di nul-valoranto" da Joseph von Eichendorff ad Ido. La libro havas 212 pagini kontenante la Germana originalo e la Ido-tradukuro. La libro kustas 23 Euro. Günter bezonis quar monati por la tradukado. Il naracis ke il havis, ma nultempe lektis la novelo en la Germana, ante tradukar ol en Ido. Günter naracis ke la ideo tradukar ca libro esis konsequantajo di vizito dil urbo Köthen. Ibe Günter Schlemminger vizitis la ja mortinta Idisto Günter Anton. Günter Anton montrigis Günter Schlemminger la urbo e montrigis la domo en Köthen en qua Joseph von Eichendorff habitis por kurta tempo. La filiino di Joseph von Eichendorff komprabis ca domo. La novelo "Ek la vivo dil nul-valoranto" publikigesis 1826 ed esis kulmino dil literaturala epoko dil tarda romantikismo en Germania. La novelo esis adaptita kom filmo plurafoye. Günter Schlemminger naracis ke il spektis la filmo-versiono dil GDR da Celino Bleiweiß ek la yaro 1973 en la cinemo. La chefa rolon dil Nul-valoranto pleis la Usona-aktoro Dean Reed. Vu povas komprar la sequanta libri da Günter Schlemminger che la Germana Ido-Societo: Me pensas ofte pri Piroshka (Hugo Hartung) 30 Euro Voyo-gardisto Thiel (Gerhart Hauptmann) 15 Euro La rakonto pri la mikra Muck/La kolda kordio (Wilhelm Hauff) 20 Euro Ek la vivo dil nul-valoranto (Joseph von Eichendorff) 23 Euro (TS) Zahlreiche Besucher am Ido-Stand auf Berliner Stadtteilfest Die Präsentation der Deutschen Ido-Gesellschaft (DIG) auf einem Stadtteilfest im Berliner Stadtbezirk Lichtenberg am 15. Juni 2024 stieß auf eine erfreuliche Resonanz beim Publikum: Während der vierstündigen Veranstaltung auf dem Münsterlandplatz besuchten nahezu pausenlos Interessenten aller Altersgruppen den Ido-Stand. Sie wurden vor allem von der von Rudolf Gensch gestalteten Auslage des vielfältigen Angebots an Lehrbüchern und literarischen Werken auf Ido angezogen. Dorothea Haberland, Eberhard Scholz und Rainer Höhling erläuterten den Ursprung und die Grundzüge der Plansprache, die den meisten Besuchern unbekannt war. Dabei konnten sie auf bewährte Lehrmittel wie eine Tafel mit der anschaulichen Ido-Wortbildung zurückgreifen. Viele Besucher bedienten sich der deutschsprachigen „Propagili“ zum Mitnehmen. Einige zeigten Interesse an der Arbeit der DIG und hinterließen ihre E-Mail-Adressen für eine Kontaktaufnahme.++RH Kurta novaji - Ido-grupo LITERATURO che Facebook (eventuell Kostprobe) (TS) Lernilo pri Ido en la Rusa da Boris Aaronov korektigita da Alexander Klinovsky Sundio 2024-08-04: Nia Rusa samideano Alexander Klinovsky korektigis lernilo pri Ido en la Rusa. L'originalo redaktita da Boris Aaronov de Kiev (Ukrainia) aparesis en yaro 1969, ma ol kentenis sat multa erori. La korektigita lernolibro trovesas kom pdf-dokumento hike http://www.ido.li/wiki-images/RusaIdolernolibro.pdf Ido Mondo (novaji pri Europa e la mondo, Wikipedial artikli, citaji ed joki en Ido) Sundio 2024-08-04: Novaji pri Europa e la mondo, Wikipedial artikli, citaji ed joki en Ido) anke trovesas che Facebook e che Instagram. https://www.facebook.com/ido.mondo https://www.instagram.com/ido_mondo/ Facebook-grupo Ido-Literaturo inaugurita ye la 3ma di julio 2024 Sundio 2024-08-04: Ye la 3ma di julio 2024 inauguresis Facebook-grupo Ido-Literaturo. Ibe til nun aparis 55 publikigaji (poemi, rakonti e diversa artikli koncernanta Ido-literaturo), 140 komenti e 209 reakti dal 43 membri e mem da extera (ne-membra) lekteri. https://www.facebook.com/groups/456797680448379 Linguo La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti Pos la Ido-renkontro 2022 en Dessau la grupo "Linguo" en la interreto fondesis kun la skopo aceptar ed oficaligar od adminime rekomendar nova vorti, qui ankore mankas en Ido. La Google-grupo "Linguo" ja laboras e decidis pri nova vorti. La vorti esas propozi e rekomendi. Hike esas la adreso di la grupo en la interreto: https://groups.google.com/g/linguo En la listo vu trovas la 14 vorti, qui aceptesis da la grupo inter 1ma septembro e 13ma novembro 2023. Hike esas detali pri ca vorti: Fonto lingui: A = Angla, F = Franca, G = Germana, H = Hispana, I = Italiana, R = Rusa, L = Latina ed E = Esperanto badminton-o Definuro: (sporto) Sporto simila a teniso, praktikata sur agro plu mikra, per raketi plu lejera e volano. Tradukuri: AFI badminton | G Badminton | H bádminton | R бадминтон Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientologi-o Definuro: Ciencala-religiala movemento fondita da L. Ron Hubbard en Usa (1952), segun qua singla persono esas ne-mortiva spiritala ento e lua transvivo dependas de lu e de lua kapableso atingar frateso kun la cetera homi e kun la universo. Tradukuri: A scientology | F scientologie | G Scientology | H cienciología | I scientology | R саентология Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) cientolog-o Definuro: Sequanto di cientologio, sive apartenanta al oficala Eklezio di Cientologio, sive restanta extere en la tale nomizita Libera Zono. Tradukuri: A scientologist | F scientologue | G Scientologe | H cienciólogo | I scientologo | R саентолог Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) guru-o Definuro: I. Hindua spiritala maestro. II. (figurale) Respektata ed influiva experto pri ula fako. Tradukuri: AFI guru | F gourou | G Guru | H gurú | R гуру | E guruo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) haiku-o Definuro: Speco di poemeto triversa, qua havas origino en la literaturo Japoniana, kun kontenaji deskriptanta la naturo. Tradukuri: A haiku | F haïku | G Haiku | H haiku | I haiku | R хайку Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) judo-o Definuro: (sporto) Japoniana lukto-sporto inter du personi. Tradukuri: AFHI judo | G Judo | H yudo | R дзюдо | E ĵudo Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) makrobiotik-o Definuro: Specala vivo-stilo de Aziana origino, karakterizata inter altri da nutrala sistemo qua uzas precipue legumi e cereali sen kemiala adjuntaji e klasifikas la nutrivi segun la principo di «yin» e «yang». ~ano: Adepto di makrobiotiko. Exempli: Makrobiotikala nutrivo, disho, restorerio. Tradukuri: A macrobiotics | F macrobiotique | G Makrobiotik | H macrobiótica | I macrobiotica | R макробиотика | E makrobiotiko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) seitan-o Definuro: Sponjatra manjajo ek frumenta gluteno, tre proteinoza, ofte konsumata da vejetarani, vegani e makrobiotikani. Tradukuri: AFI seitan | G Seitan | H seitán | R сейтан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinalef-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di vokalo finala di vorto a vokalo komencala di la vorto sequanta, tale ke la du vokali pronuncesas en la sama eksuflo ed egardesas kom apartenanta ad un silabo en la verso. Tradukuri: A synalepha | F synalèphe | G Synaloiphe, Synaloephe | H sinalefa | I sinalefe | R синалефа Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) sinerez-o Definuro: (linguistiko) Uniono pronuncala e metrikala di du vokali normale formacanta hiato, en vorto, tale ke li egardesas kom apartenanta ad un silabo, quale se li formacus diftongo. Tradukuri: A synaeresis | F synérèse | G Kontraktion, Synärese | H sinéresis | I sineresi | R синереза Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) taip-ar Definuro: (tr.) Skribar ulo presante la klavi di taipilo, *komputoro, edc. ~ilo: Mashino, nun poke uzata, per qua on skribas sur papero presante klavi sur qui esas grabita la korespondanta literi. Tradukuri: A to type | F dactylographier | G tippen, eintippen | h mecanografiar, dactilografiar | I dattilografare, digitare | R печатать (на машинке) | E tajpi Fonto-lingui: AFGHI taipan-o Definuro: (zoologio) Komuna nomo di plura Australiana serpenti del genero Oxyuranus del familio Elapidae, longa, rapida e tre venenoza. Tradukuri: AI taipan | F taïpan | G Taipan | H taipán | R тайпан Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) volan-o Definuro: Mi-sfero korka o (nun plu ofte) kauchuka, provizita an la plana parto per krono ek plumi o (nun plu ofte) plastika reto, quan on impulsas per raketo por badmintono. Tradukuri: A shuttlecock | F volant | G Federball | H volante | IE volano | R волан Fonto-lingui: FHIR (videz supere) voleibal-o Definuro: (sporto) Sporto en qua du esquadi sis-homa, plasizita amba-latere di pendanta reta bendo, esforcas igar balono transirar la reto e falar adsur l’adversa agro, impulsante ol per la manui o (min ofte) per la kapo. Tradukuri: AF volleyball | G Volleyball | H voleibol, vóleibol, balonvolea, vóley | I pallavolo, volley | R волейбол | E volejbalo, retpilko Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere) Historio Per preso de extere 80 yari ante nun haltigis Miklós Horthy la deportado di la Hungara Judi Ye la 6-ma di julio 1944 la statala chefo Miklós Horthy imperis cesar la deportado di la Hungara Judi ad Auschwitz. Til ca instanto meze di mayo per helpo di la Hungara jendarmaro ja plu kam 430 000 Juda homi esis deportita al exterminanta kampeyi. Pos selektado di la labor-kapabla personi cirkume 80 po cent di la arivinti esis asasinita en gas-chambri. Kande Horthy ye komenco di julio haltigis la transporti pro internaciona preso la lando esis preske vakua. Nur en Budapest vivis ankore cirkume poke multe kam 200 000 Judini e Juduri. Adolf Eichmann e sua stabo dividabis ante la komenco di la deportadi Hungaria a sis zoni. La en la chefurbo e sua cirkumajo vivanta Judi deportez kom lasta ad Auschwitz. La balda akto esis ja prontigita per to, ke la Judi kun-presabita en cirkume 2000 domi, qui esis markita per flava stelo. L'urbestro ye la 16-ma di junio promulgabis konvenanta lego. Por la koaktata trans-lojo la koncernanta personi havabis nur tempo de kin dii. La restado en libera aero esis permisita por Judi nur de dek-e-un til dek-e-kin kloki. Federito di le Naci Konsiderite formale Hungaria olim ne esis okupata lando, ma federito di Naci-Germania. Ye la 20-ma di novembro 1940 la lando adheris al Axo-Pakto inter Germania, Italia e Japonia. Ja depos marto 1920 Horthy stacis ye la pinto di autoritate strukturigita stato, qua inter altri esis estampita da forta anti-semitismo, e depos la 1930-a yari anke da Judo-enemikala legi segun Germana modelo. Dum la „Holocaust“ Hungaria diferencigis – kam la maxim multa guvernerii, qui esis federita o kunlaboranta - inter la propra e la stranjera Judi. En 1941 la Hungara autoritati extradis 20 000 Judi a la Germani por deporto aden l'exterminanta kampeyi, qui valoris kom exterlandani. En januro 1942 Hungara soldati asasinis, qui servis en parto di Yugoslavia kom garnizon-trupi, cirkume 4000 homi, dominacante Judi e Serbiani. Kande Hungara kombat-povi partoprenis la atako-milito kontre la Sovietuniono, li kun-duktis por helpo di lia militistala aktivaji 40 000 viri, maxim multe Judi, kom koaktita laboreri, de qui multi mortis od esis mortigita. Ma Horthy plur-foye refuzis l'insistado di Hitler e la prokuraciero dal imperio por Hungaria SS-brigado-duktisto Edmund Veesemayer, ke Hungara Judi abondonesez por inkluzar li en la finala solvuro di la Judo-questiono. Do Hungaria esis 1944 l'unika lando en la Germana resortiso di povo, en qua ankore centamilii de Judi – 725 000 segun konfesiono, 900 000 segun Germana defino – vivis en relativa sekureso. La situeso chanjis fundamentale, kande ye la 19-ma di marto 1944 resortisanti di la „Wehrmacht“ okupis Hungaria. Segun oficala linguala reguleso li ne venis kom garnizono, ma segun demando da Horthy, quan Hitler antee venigabis a Berlin. Komune kun la Germana soldati anke venis partikular-detachmento Budapest direktanta da Adolf Eichmann, qua quik komencis l'organizado relate la amasala departo ad Auschwitz, per qua on volis liberigar Hungaria de Judi. La decido di Horthy koncerne refuzar la amasala ocido realeskis per exter-landana preso, inter qua la atako di 620 aviacili dil US Air Force ye la 2-ma di julio 1944 kontre milit.importanta skopi en Budapest e la westala Hungara Gyôr versimile facis la maxim forta impreso, La Germana chefaro semblis komence aceptar l'impero di Horthy relate halto di la deportado. En agosto segun direta impero da Horthy on mem de-prenis Eichmann e sua trupo ek Hungaria. Ye komenco di septembro 1944 du de sua maxim voluntanta helpisti perdis lia employo kom statala sekretario en la ministerio pri interna aferi. Pfeilkreuzler (flecho-kruceri) ye la povo Horthy ri-vivigis sua ja en 1943 preparita sekreta diskuti kun la Federiti, qui pro la Germana en-marcho esis inter-ruptita. Horthy dicis dum ula brodkast-parolo, ke il dekretis ofrar armistico a la Federiti. Ye la sequanta dio il esis arestita da SS-trupi e konforme a la rango enternita en ula kastelo en Bavaria. Le Naci abandonis la afero guvernala a la tote fashistala Pfeilkreuzler. Ici praktikis rejimo di teroro, dum qua mili de Judi divenis viktimi. Da lo memorigas hodie monumento proxim la Danubio-rivo en la centro di Budapest. Ibe stacas sur la kajo 60 pari de reale aspektanta shui, ma qui ek metalo esis produktita. Pfeilkreuzler ye ca loko tambure asemblis Judi, paf-ocidis li e jetis aden la fluvio. Segun taxado di Hungara historiisti esis 2600 til 3600 homi tal-maniere ocidita. Ne eventis revizo di departado, ma mili de Judi mortis dum la lasta militala semani dum la tale-dicita morto-marchi. Horthy esis liberigita ye l'uneema di mayo 1945 da US-Amerikana soldati. En 1948 il livis Hungaria ed unesme sejornis en Suisia, pos to en Portugalia, qua lore guvernesis da la fashisto António de Oliveira Salazar. Ibe il mortis en 1957. En 1993 on trans-duktis lua mortiva restaji a sua nasko-loko Kenderes ed enterigis oli koram plura membri di la guvernerio. Ke Horthy che la extrema dextraro, qua dominacis en Hungaria, ed en arki- konservema ekleziala cirkli esas tre estimata, esas koakte. Prezidanto Viktor Orbán karakterizis lu kom exter-kustuma politikisto. Nombroza stradi e placi esas nomizita segun lu ed altra antisemiti- Mem kelki festas lu kom Judi-salvero. De la 800 000 til 900 000 Judi, segun defino, qui en 1941 vivis en Hungaria o sub Hungara regno, trans-vivis nur cirkume 255 000 la „Holocaust“. Plu kam 60 000 esis ocidita dum la unesma milit-yari da la Hungara armeo, plu kam duima milion Juda homi esis ocidita dum 1944, kande Germania fakte dominacis en Hungaria. Knut Mellenthin, jw (6.7.24) Fino di la baskul-poliitiko °Entraprezuro Margarethe“. 80 yari ante nun la Germana Wehrmacht okupis la teritorio di la federito Hungaria En la historiala politiko di la prezenta Budapestala guvernerio, qua estimas l`olima imperiala administranto Miklós Horthy, pleis la marto 1944 specala rolo. Olta – tale on dicas – esas la departo-punto di periodo, dum qua Hungaria esis okupata, do ne plus suverena. Ca periodo duris dum 46 yari, til mayo 1990. Ca historiala interpreton la regnanta Fidesz-partiso enskribis aden la preamblo di lua nove formulizita konstituco (2011). Tale la periodo di la demokrata departo 1945, di la sulo-reformo, di la sekuraligo, di la develop-chanci por laborist- e kultivist-filii, di la sucesoza ri-konstrukto di la chefurbo valoras kom periodo di totala stranjera dominaco e ne kom parto di la nacionala historio, metodo del exorcismo extingez omna pozitiva memoro dal alternativa sociala modelo. Quale aspektis Huugaria fakte en la yaro 1920 dum la regnanta imperiala administranto? Hungaria inter la amba mondmiliti esis autoritata, mi-feudalista stato konforme a la rango, kun kelka konservativ-liberala sucesi relate ekonomio e cienco. En Hungaria dominacis la anciena nobela magnataro (granda poprieteri rurala), sempre plu multe implikita kun richeskita familii ek industrio ed alta financii. Restriktiva elekto-yuro exkluzis des-nobla klasi de la politikala partopreno. Tri milioni valoris kom povrega. Moderata socialdemokrata partiso esis permisita, sub la kondiciono, ke ol renuncas la agito inter la rurala laboristi, la major,itato di la rurala habitantaro. La rejimo ne esis fashistala, tamen simpatiis sempre plu multe kun la fashistala axo-povi. Motivo pro to esis la teritoriala reviziismo, nome la deziro a la premilitala frontieri. „Rumpo-Hungaria ne esas imperio, Grand-Hungaria esas rejio di la cieli“, on skandis. Federuro kun Hitler A la statala chefo admiralo Horthy on devas kalkular favore lo, ke il impedis la retro-veno di la Habsburger a la trono. Prro la preso di la vinkinta povi il permisis minimo di civitala demokrata normi. Cetere il lasis dop su pos regno de cento-quarimo – amasope fragmenti maxim multe posible. Ma kurte antee , dum la yari 1938 til 1941 Horthy ganis pos quar teritoriala extensi la kulmin-punto di sua populareso kom „Gyarapító“, augmentantó di la teritorio per helpo da Italia e Germania. La kompensa servo esis, ke Hungaria adheris al Axo Berlin-Rom-Tokio, e partoprenis la atakema milito kontre Yugoslavia e la Sovietuniono La lastajo per ne-bona sentimento, quo verifikis. Maxim tarde pos la exterminanta des-vinko di la 2 Hungara armeo ye la Don-genuo komence 1943, la duktisti di Hungaria klareskis, ke li pariis pri la ne-justa kavalo. Li komencis duopla ludo, la baskul-politiko. Che la West-federiti li serchis sekrete la posibleso por desertar, regretinde ne tante sekrete, ke lo restis celite avan la Germani, e promisis quik reduktar la militado. La Reda Armeo ja stacis 200 kilometri avan la Hungara est-frontiero. La anti-Hitler-koaliso manifestis, ke l'unika ekireyo esas la sen-kondiciona kapitulaco. Malgre to en Budapest on ankore vivis segun iluzioni. Horthy opinionis naive: Nia retreto ek la milito devas eventar konkorde kun la Germani.“ Ma li tote ne pensis a to esar konkordanta. Meze marto 1944 la projeti relate okupado di la ne-fidinda federato esis prezenta. Horthy esis invitata a Hitler en Salzburg.e kovrita per blami pro trahizo: Hungaria impedus la kombato kontre la bolshevismo. La imperiala administranto simulis la insultita honor-viro. Fine il konsentis okupado di Hungaria e la trans-formo di sua guvernerio. Nominale il darfis restar stala chefo e supra komandisto, Voluntanta helpisti Ye la 19-ma di marto ye 4 kloki komencis l'entraprezuro „Margarethe, tale la pseudonimo por la okupado di Hungaria. La sequantaro esis Germana divizionied Adolf Eichmann, la Judo-raportanto di la Berlina Gestapo-chef-quartero, e komencis quik pri la raptala expropriado e l'ocidala deportado di la Juda Hungari- Tale on facis la mineyi dil entraprezanto Ferenc Chorin libera de Judi e la stalo- e metalo-fabrikeyi di Manfred Weiss de Csepel favore a Germania. La bauxit-erci valoris kom milit-importanta. Lua armizo-sektoro, laboristi e devizo-efektivi esis mobilizita por la milito, la sindikati egaligita, la jurnali di la liberala partisi interdiktita. Ula rezisto-grupo de cirkume kelka cent komunisti , , qua portis la nomo „Paco-partiso“, duktite da la mekanikisto János Csermanek alias Kádár laboris en la sub-sulo e pluse distributis prospekti. La jendarmaro manifestis che omna violaci di juro kom zeloza helpisti dil okupanti. La restajo esas rapide raportata. La Horthy-grupo nove extensis lia anteni vers la Westo, ma ultre to anke a Moskva. En oktobro, kande la Soviet-trupi stacis ja proxim Debrecen, la imperiala adminstranto e chef-komandanto proklamis per brodkasto la „salto“, la armistico por sua armeo, quo esis mizeroze projetita (il supozis la loyaleso di omna sua militistaro ed opinionis nulo pri la armizado di la laboristi). Dum poka hori SS-trupi asumis la dominaco pri Budapest e la kastel-palaco. Horthy esis arestita ed extorsita, ke il abandonas sua restajo de povo a la chefo di la fashistala Pfeilkreuzler-partiso, Ferenc Szálasi. Ilta establisis en la restanta teritorio des-racionoza dum kin monati duranta terorismala regno, ye qua fino Budapest esis eskombro-amaso. Lo esis posibla, pro ke la sekondanti di la deputataro Hungaria parte pro febleso, parte pro fanatika konvinkeso divenis voluntanta helpisti di Grand-Germania. Pre-sorgeme le „Pfeilkreuzler“ aranjis en marto 1945 varo-treno kun 46 vagoni, la legendatra oro-treno, charjita per raptita juvelaro, tapisi, ornivaro, pekunio, sakral- e valor- kozi. Inter li anke la santa Hungara Stephan-krono. Tandem la treno atingis, dum la voyo-iro min-gravigite per kelka objekti., la Amerikana garnizon-zono. Christian Stappenbeck, jw (16.3.24) (gs) (gs) Voyajo Literaturo Cienco Pri nomi ed altra aferi da Jürgen Viol Preske omna homi amas delfini, pro ke delfini „ridetas“, delfini esas inteligenta, delfini esas helpisti e mem salvanti por plujanti e natanti. Ma delfini ne esas nur amiko por multa homi, oli anke amas muziko ed precipue la sono dal orgeno o mem la kanto da homi. La antiqua Greki veneracis delfini kam protektanti por navani, e por la habitanti en la artika domeno o Pacifika Oceano delfini esis olim santa animali. Delfini povas distingar diversa quanti e pezi, formi e planti. Delfini perceptas la propra danjeri e la danjeri por altra animali o homi. Delfini kombatas sucesoze kontre sharki. Delfini evitas toxika substanci. Se Delfino vidas sua vizajo en spegulo, lu savas quik ke la animalo en spegulo esas luipsa – en kontrajo a hundi e kati. Ma quo ni povas dicar pri la linguo dal delfini? Quale funcionas la komunikado? Por niesas komplete reguloze, ke ni vokas nia amiki o kolegi kun la nomo. Anke delfini posedas nomi ed uzas ica „vorti“ inter su. Ica nomi konsistas ek diversa pinta sifli, ma singla animalo posedas altra „siflo-nivelo“ ekonseque do altra nomo. Ciencisti e mar-biologisti pro to parolas anke pri „signaturo-siflo“.Ica signaturo-siflo formacas la delfin-infanteti ja dum la unesma viv-monati. La gefrati lernas tale: qua esas qua. Se delfini voyajas tra la vasta mari en grupi (o plu korekta: skoli)oni povas audar itere e sempre itere ica signaturi. La konversi inter delfini eventas precipue inter matri ed infanti, inter amiki e mem inter altra delfin-speci. Ma ne sempre existas harmonio. En singla familio eventas anke disputi.Lore la kontratanti barbotas per apertita muzelo laute quale furioza gansuli e la ciencisti povas audar okazionale la nomi del animali. Ma la linguo dal delfini eventas anke per la eleganta korpala movadi. Delfini restas generale densa en la grupo o skolo. Oli karezas su kun la floso o tushas su kun la nazo, nom oli juas la pelo-kontakto. Tale oli fermigas fido e kameradeso ed oli pruvas samtempe, ke linguo esas plu kam nur simpla pelmelo ek diversa soni. Cetere - la vorto skolo (vice grupo) posedas justeso, pro ke en la grupo de delfini la lernemeso nultempe cesas. Ek diversa jurnali e magazini Saneso Ido-Saluto! TWU Editita dal Germana Ido-Societo *TWU V.I.S.D.P. Patrice Leiteritz, Saalfeld/Saale Patrice.Leiteritz@gmx.net Herausgeber / Editerio Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (Germana Ido-Societo) c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin Redaktion / Redakterio Ido-amiki Berlin c/o ver.di Berlin / FB 8 Am Bahnhof Westend 3 D-14059 Berlin E-Mail: ido-saluto@idolinguo.de Redakteure / Redakteri Rudolf Gensch (rg) Rainer Höhling (rh) Günter Schlemminger (gs) Thomas Schmidt (ts) Eberhard Scholz (es) Jürgen Viol (jv) Redaktionsschluss / Redakt-fino 01.09.2024 Satz und Layout / Kompostado e formizo Patrice Leiteritz Auflage / Edituro 200 Druck / Imprimo csv-copyshop-berlin Vertrieb / Distributo Rudolf Gensch Bankverbindung / Banko-komuniko Deutsche Ido-Gesellschaft e. V. Postbank Berlin IBAN: DE88 1001 0010 0184 5661 06 BIC: PBNKDEFF Edito: 2024/3 Das deutsche Jahresabonnement beträgt 25,00 Euro. Der Betrag ist an die obige Bankverbindung zu überweisen mit dem Verwendungszweck „Abo Ido-Saluto“. Der Jahresbeitrag für DIG-Mitglieder beträgt 24,00 Euro. Abonnementskosten sind im Mitgliedsbeitrag eingeschlossen. Mitgliedsbeiträge und Spenden sind steuerlich absetzbar. Die Verwendung der Texte ist nach Genehmigung des Herausgebers erlaubt. Um ein Belegexemplar wird gebeten. Zitate bedürfen der Genehmigung der Redaktion und des Herausgebers. Die Bilder, Zeichnungen sowie die grafischen Arbeiten unterliegen dem Urheberrecht und bedürfen der Freigabe durch den Urheberrechtsinhaber. Das Scannen von Seiten - für den persönlichen Bedarf – ist ohne Genehmigung des Herausgebers erlaubt.

Vortrag Madrid

La laboro dil Germana Ido-Societo e la posiblesi d nacionala Ido-asociuri hodie restas segun mea savo nur du aktiva nacionala Ido-asociuri: La Hispan Ido-Societo e la Germana Ido-Societo La Germana Ido-Societo esis fondita ye la yaro 1960 da Alfred Neussner Hodie la GIS havas cirkume 40 membri, ma multa membri ne esas aktiva e mem ne pagas la membro-kontributo La GIS esas registrita klubo che la tribunalo e havas la stando "generale utila", to signifikas ke la asociuro ne havas financala motivi, ma laboras por idealistala skopi por la prospero dil socio La stando signifikas multa birokratio, se esas chanji en la direktantaro o la statuto ni mustas informar la tribunalo per notario e to kustas pekunio, la avantajo esas ke ni ne pagas imposti, ma ni ne darfas havar tro multa pekunio sur nia banko-konto, limito 10.000 Euri Membreso kustas 24 Euro omna-yare, ma on ricevas nia revuo Ido-Saluto!, qua publikesas 3-4 foyi po yaro Direktantaro: Prezidanto, Vice-prezidanto, trezorero e sekretario e un til tri membri sen ofico, nuna direktantaro prezidanto TS depos 2020, Vice-prezidanto ES, trezorero: vakua, sekretario: Rudolf Gensch, sen ofici: Rainer Höhlung (jurnalaro), Patrice Leiteritz (Ido-Saluto), Dro. Ricarda Rieck AKTIVAJI Multa aktivaji per la lokala Ido-grupo Ido-Amiki Berlin, renkontri en Berlin omna venerdio Ido-Saluto revuo Interreto-pagino da Frank Kaspar You-Tube kanalo da Thomas Schmidt Whats-App grupo Facebook grupo: Ido-Germania Expolingua: internaciona linguo-ferio en Berlin, Ido-Amiki Berlin partoprenas depos cirkume 15 yari, ma esas kustoza, avantajo: nia skopo-grupi Ido-arkivo Berlin: tre anciena Idaji, jurnali, libri, heredajo mortina Idisti Inform-estaleyi Laboro en jurnalaro Video-konfero: omna jovdio kloki 18 GIS financas, suportas e vendas libri, vortari GIS aranjis multa internaciona Ido-renkontri PROBLEMI Financi Röhnisch-Fonduero financas nur akademiala projeti, mankas pekunio e ni havas fixa kusti quale la Ido-arkivo e la Expolingua Strukturo dil membri: mankas yuna membri, mulieri esas en la minoritato Ido-savo di membri: kelka aktiva membri ne parolas Ido e ne volas lernar Ido, Futuro: Ido-Saluto dijitala POSIBLESI NACIONALA ASOCIURI regulara renkontri posibleso Ido en direta kontakto publikajo di Idaji quale lernolibri, vortari ed interretala pagini en nacionala lingui plu facila reklamigar Ido e ganiar nova Idisti ULI fakte ne funcionas, nacionala asociuri alternativo Partopreno en nacionala eventi quale libro-ferii Nacionala informi pri Ido en la jurnalaro