Kontenajo
Parolo da la redakterio..................................................................................................3
Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro
Einladung zur Jahreshauptversammlung der DIG 2026......................................4
Deutsche Ido-Gesellschaft würdigt Heinrich Peus in Dessau.............................4
Kurta novaji.........................................................................................................5
Rubriko: Linguo
La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti..................................................14
Rubriko: Literaturo
La fenomeno dil "Paf-ocidita Renesanco"ed la libro-serio "Nia 20a"
da Ivan Kohan......................................................................................................
Quar originala Ido-poemi di dek-e-un vorti da Emma Schmidt...........................
Rubriko: Kulturo
Legendo. Ye la 16-ma mayo mortis la aktorino Angelica Domröse en lua hemo-urbo Berlin. trad da Günter Schlemminger............................................21
Rubriko: Filozofio
Budo e la unesma kauzo. Selektata da J. Viol.....................................................
Parolo da la redakterio
Kara lektanti dil "Ido-Saluto!"
La Germana Ido-Societo videbligas Ido. En Dessau Rainer Höhling diskursis pri Heinrich Peus ed Ido en expozo pro la transloko di Bauhaus ante 100 yari. Ye la 27ma e 28ma novembro 2026 eventos itere la maxim granda linguo expozo di Europa EXPOLINGUA en Berlin. Quale en multa yari la Germana Ido-Societo havos sua inform-estaleyo e ni prizentas Ido en diskurso che la EXPOLINGUA.
Ja un dio antee la Germana Ido-Societo elektos nova direktantaro. Vi trovas la invito en ca numero.
Nia nefatigebla samideano Günter Schlemminger festis ye la 28ma agosto 2026 sua 95ma aniversario. La Germana Ido-Societo gratulas kordiale sua aktiva membro e tradukero di Germana klasika literaturo aden Ido. En ca numero ni prizentas sua nova Ido-libro e vi povas anke deskovrar sua tradukuro dil famoza poemo John Meynard da Theodor Fontane aden Ido.
Literaturo pleas granda rolo en la Ido-vivo. En ca numero dil Ido-Saluto! vi povas trovar tre interesiva artiklo da nia nova samideano Ivan Kohan de Ukraina, qua prizentas la Ukrainana literaturo dil 20ma yarcento a ni.
Ni tre joyas pri nia nova membro Hermann Biber de Schweinfurt, qua membreskis en nia asociuro ante kelka semani. Boveno che la Germana Ido-Societo Hermann!
En ca numero vi anke trovas raporto pri la internaciona Ido-renkontro 2026 en Bilbao. La Germana Ido-Societo projetas aranjar la internaciona Ido-renkontro 2027 en la regiono dil Lago dil Konstanz. Vi balde trovos plusa informi pri to en nia revuo!
Me deziras agreabla lektajo dil nova numero dil Ido-Saluto!
Ni sempre joyas pri via idei, propozi, komenti e kontributaji a nia jurnalo. Skribez a gisdirektantaro@idolinguo.de
Dro. Thomas Schmidt, Prezidanto dil Germana Ido-Societo
Einladung zur Jahreshauptversammlung 2026
Die diesjährige Jahreshauptversammlung der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V. findet am Donnerstag 26. November 2026 von 17.00 Uhr bis 19.00 Uhr im Lichtenberger Beratungs- und Bildungszentrum LIBEZEM, Rhinstraße 9, 10315 Berlin statt.
Alle Mitglieder und Interessenten sind herzlich eingeladen daran teilzunehmen.
Vorläufige Tagesordnung:
Begrüßung der Teilnehmer und Gäste durch den Vorstand der DIG
Wahl eines Versammlungsleiters / einer Versammlungsleiterin
Wahl eines Protokollführers / Wahl einer Protokollführerin
Beschluss über das Rederecht der Gäste
Bericht des Vorstandes der DIG über seine Amtsperiode
Bericht der Schatzmeisters
Bericht der Kassenprüferin
Diskussion zu den TOP 6-8
Entlastung des Vorstandes und der Kassenprüferin
Feststellung der Beschlussfähigkeit der JHV
Persönlichkeitswahlen zu den Vorstands-Funktionen lt. Satzung §6
12a) Wahl des Präsidenten /der Präsidentin
12b) Wahl des Vizepräsidenten / der Vizepräsidentin
12c) Wahl des Sekretärs / der Sekretärin
12d) Wahl des Schatzmeisters / der Schatzmeisterin
12e) Festlegung der Zahl der Beisitzer/Beisitzerinnen für den neuen Vorstand
(mindestens einen/eine) und Wahl der Besitzer / Beisitzerinnen
Wahl der Kassenprüfer / Kassenprüferinnen
Anträge und Verschiedenes
Schlusswort des neuen Präsidenten/der neuen Präsidentin
Alle Mitglieder können schriftlich vorab Anträge an die Versammlung stellen oder mündlich während der Versammlung, die auf der Jahreshauptversammlung diskutiert und abgestimmt werden. Die Versammlung findet auf Deutsch statt.
Für den Vorstand
Dr. Thomas Schmidt, Präsident der Deutschen Ido-Gesellschaft e.V.
Rubriko: Ido-vivo - Aktivaji e novaji di nia asociuro e la Idistaro
Deutsche Ido-Gesellschaft würdigt Heinrich Peus in Dessau
Anlässlich des 100. Jahrestages der Eröffnung des „Bauhaus-Gebäudes“ im anhaltischen Dessau 2026 richtete das dortige Stadtmuseum den Wunsch an die Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. (DIG), den damals international bedeutenden Idisten Heinrich Peus in einem Vortrag zu ehren. Dieser Vortrag unter dem Titel „Die Pflege der Plansprache Ido als Beleg für die weltoffene Atmosphäre im Dessau der 1920er Jahre – Vielfältiges Engagement des SPD-Politikers Heinrich Peus“ wurde am 14. Juni 2026 im Dessauer Stadtmuseum von DIG-Vorstandsmitglied Rainer Höhling gehalten. Der folgende Text gibt auf die Plansprache Ido bezogene Auszüge aus dem Vortrag wieder.
Sein Redetalent hatte Heinrich Peus schon während seines Studiums an der Berliner Friedrich-Wilhelms-Universität, der heutigen Humboldt-Universität, eingesetzt. Er trat häufig als Versammlungsredner auf, nachdem er 1890 in die gerade wieder zugelassene Sozialistische Arbeiterpartei (SAP) eingetreten war. Auf einer Agitationstour der nachfolgenden SPD durch das Herzogtum Anhalt hielt Peus im September 1891 seine erste Rede in Dessau. Dort widmete er nun einen Großteil seiner organisatorischen Fähigkeiten dem von ihm gegründeten „Volksblatt für Anhalt“. Dessen erste Ausgabe erschien am 2. November 1891. Stolz berichtete er 1925, die Zahl der Abonnenten auf 15.000 gesteigert zu haben - und dies in einem Land mit lediglich 330.000 Einwohnern.
Ab 1907 warb Peus im „Volksblatt für Anhalt“ die Leser regelmäßig für Ido, damals als „Welthilfssprache“ bezeichnet. Er sah in dieser Sprache eine Möglichkeit, Barrieren zwischen Völkern zu überwinden und die Arbeiterschaft der verschiedenen Länder zu einen. Als leitender Redakteur einer Zeitung verfügte er über ein geeignetes Instrument zur Verbreitung einer großen Vielfalt von Informationen. In der als Komitato bezeichneten Verwaltung der internationalen idistischen Vereinigung Uniono por la Linguo Internaciona (ULI) war er neben deren Ehrenpräsidenten Prof. Dr. Wilhelm Ostwald der einzige Deutsche. Peus wurde mit der Funktion des Vizepräsidenten des Komitees für die Weltsprache Ido betraut und darüber hinaus zum Präsidenten des deutschen Ido-Bundes ernannt.
Nur wenige Jahre nach der internationalen Verständigung auf die Hilfssprache Ido zerstörte der Erste Weltkrieg die Anfänge organisierten Arbeitens für die Plansprache in vielen Ländern Europas. Mit dem Tod des Hauptinitiators Louis Couturat zu Beginn des Krieges verlor die junge Ido-Bewegung zugleich ihre international einflussreichste Persönlichkeit. Als sich die Völker feindlich gegenüber standen, erlahmten die Aktivitäten zur Erweiterung der Zahl der Ido-Sprecher.
Erst 1921 – drei Jahre nach dem Ende des Weltkriegs - gelang es, in Wien den ersten Ido-Kongress zu organisieren. Es war beabsichtigt, damit einen symbolischen Beitrag zum friedlichen Zusammenleben der Völker zu leisten.
Vom 25. bis 28. August 1922 richtete Dessau den nächsten Ido-Weltsprache-Kongress aus. Dazu versammelten sich rund 240 Teilnehmer aus 14 Ländern in der Muldestadt. Die „Welthilfssprache Ido“ sollte nach Peus’ Auffassung insbesondere den Arbeitern helfen, die nationalen Schranken der Sprachen zu überwinden und zu globaler Verständigung zu gelangen.
Heinrich Peus galt international als einer der eifrigsten Propagandisten des Ido. Gewissermaßen als Pionierleistung erarbeitete er für die Plansprache eine Kurzschrift, der Stenographie vergleichbar. Wie diese sollte sie das schnelle Schreiben bzw. Mitschreiben einer Rede oder das Festhalten eigener Gedanken ermöglichen, fand aber nur wenig Anklang bei den Idisten außerhalb und auch innerhalb Deutschlands.
Nach der Machtübernahme Hitlers zog sich Peus weitgehend aus der Öffentlichkeit zurück. Wie aus seinem schriftlichen Nachlass ersichtlich ist, verfasste er jedoch weiterhin umfangreiche Aufsätze zu grundlegenden gesellschaftspolitischen Themen. 1936 erkrankte er schwer, und im April 1937 starb er. Auf dem Friedhof nahmen etwa 400 Menschen Abschied von Heinrich Peus.
1960 gründete in Westberlin mit Alfred Neußner ein sprachlich begnadeter Geschäftsmann die Deutsche Ido-Gesellschaft (DIG). Diese DIG hat derzeit etwa 50 Mitglieder.
Einen neuen Aufschwung erhielt Ido mit der Jahrtausendwende durch das Internet. Dort gibt es inzwischen eine eigene Ido-Wikipedia mit rund 55.000 Artikeln auf Ido. Es existieren Facebook-Gruppen, Telegram-Gruppen, WhatsApp-Gruppen, Google-Gruppen und Musik-Videos in der Plansprache. 2022 hatte die DIG aus Anlass des 100. Jahrestages des Ido-Weltsprache-Kongresses in Dessau eine Konferenz veranstaltet und im Jahr darauf in Kassel, ebenfalls zum 100. Jahrestag des dortigen Ido-Weltsprache-Kongresses. 2024 luden die spanischen Idisten nach Madrid ein, und 2025 war wieder die DIG Gastgeber für ein Treffen in Berlin und Potsdam.
Es gibt eine breitgefächerte Literatur auf Ido, sowohl Übersetzungen als auch Originalliteratur. Unter den Idisten sind berühmte und sehr fleißige Autoren, deren Werke direkt auf Ido publiziert werden. In jedem Jahr erscheinen neue Bücher, viele inzwischen nur im Internet, weil dies kostengünstiger ist. Es gibt Übersetzungen von Weltliteratur wie den Werken von Shakespeare.
DIG-Mitglied Günter Schlemminger übersetzt bekannte deutsche Texte, vor Kurzem „Aus dem Leben eines Taugenichts“ von Joseph von Eichendorff und als jüngste Arbeit Heinrich Heines „Harzreise“. Für seine auf Ido geschriebenen Kriminalromane unter Idisten weltweit bekannt ist der US-Amerikaner Brian Drake, der ein breites literarisches Spektrum beherrscht.
DIG-Präsident Dr. Thomas Schmidt nutzte die elektronischen Möglichkeiten, um die Ido sprechende Kunstfigur „Emma“ zu kreieren. Für ihn ist die Plansprache sehr gut für die internationale Kommunikation geeignet. Man könne sich in Ido schnell und gut mit Menschen aus vielen Ländern austauschen. Es bereite ihm Freude, sich mit Gleichgesinnten zu treffen und über die Ido-Bewegung und die gemeinsame Sprache zu beraten.
Germana Ido-societo judikas Heinrich Peus en Dessau
Okazione la 100ma aniversario di la fonduro di la „Bauhaus-Gebäude“ en la anhaltana urbeto Dessau 2026 l'ibea urbo-muzeo demandis la Germana-Ido-Societo e.V. (DIG), l'olima internacionale konocata Idisto Heinrich Peus honorizar per diskurso. Ca diskurso sub la titulo „La kultivo di la planlinguo Ido kom exemplo por la mondo-aperta atmosfero en Dessau dum la duadeka yari – Diversa engajaji da la SPD politikisto Heinrich Peus“ esis facita ye la 14ma junio 2026 en l'urbo-muzeo en Dessau da la DIG-direktanta membro Rainer Höhling. La sequanta texto reflektas extraktaji en la projetlinguo Ido pri la diskurso.
Heinrich Peus ja dum sua studiado ye la Berlina Friedrich-Wilhelm-universitato, la nuna Humboldt-universitato, uzis sua parol-talento. Il prizentis su ofte kom asemblo-parolanto, pos ke il 1890 itere juntis su en la jus permisita Socialista Laborist- Partiso. Dum agitado-turo di la suceso-partiso SPD tra la dukio Anhalt Peus facis en septembro 1891 sua unesma parolo en Dessau. Ibe il dedikis nun granda parto di sua organizanta talento a la jurnalo „Volksblatt für Anhalt“, qua fondesis da su ipsa, di qua unesma edito aparis ye la 2ma novembro 1891. Fiere il raportis en la yaro 1925, ke il plugrandigis la nombro dil abonanti a 15.000 – e to en lando kun nur 330.000 habitanti.
De 1907 Peus reklamigis en la „Volksblatt für Anhalt“ regulale la lektanti por Ido, lore nomizita kom „mondala helpolinguo“. Il konsideris en ca linguo posiblajo por eskartar barili inter la populi e por unionar la laboristaro di la diversa landi. Kom direktanta redaktero di jurnalo il posedis apta instrumento por divulgar multa diversa informi. Il esis la sola Germano, apud la honor-prezidanto Dro. Wilhelm Ostwald, en la Direktanta Komitato dil internaciona Ido-asociuro Uniono por la Linguo Internaciona (ULI). Peus elektesis kom vice-prezidanto dil Direktanta Komitato dil ULI e ultre to il nominesis al prezidanto dil Germana Ido-Federuro.
Nur poka yari pos la Delegitaro por l'Adopto di Linguo Auxiliara Internaciona aceptis Ido kom internaciona helpolinguo la Unesma Mondomilita destruktis la komenci di organizita laboro por la projetlinguo en multa landi di Europa. Pro la morto di la chef-iniciero Louis Couturat ye la komenco di la milito la yuna Ido-movemento perdis sam-tempe sua internacione maxim influoza persono, la aktivaji por augmentar la nombro di Ido-parolanti esis paralizita.
Erste 1921, tri yari por la fino di la Mondomilito – sucesis organizar en Wien l'unesma Ido-kongreso. On intencis, tal-maniere facar simbola kontributo relate la pacoza kun-vivo di la populi.
Inter la 25ma til 28ma agosto 1922 Dessau aranjis la sequanta Ido-kongreso. Ibe kun-venis 240 partoprenanti ek 14 landi en la urbo an la fluvio Mulde. La mondala helpolinguo segun opiniono di Peus helpez precipue la laboristi por vinkar la nacionala barili di lingui ed atingar globala kompreno.
Heinrich Peus valoris internacione kom un di la maxim zeloza propagandisti di Ido. Quaze kom pionir-produkturo il kreis propra stenografado. Per ica il volis posibligar la skribado o fixar parolo o la fixado di propra pensi. Ma ol havis nur poka eko che la Idisti extere ed interne di Germania.
Pos la povo-asumo da Hitler, Peus retretis su ek la publikeso. Quale esas videbla en sua poslasajo, socio-politikala skriburi, tamen il durigis skribar extensita artikli pri fundamentala social-polikikala temi. En la yaro 1936 il grave maladeskis, e ye aprilo 1937 il mortis. Cirkume 400 homi dicis adio de Heinrich Peus sur la tombeyo.
Alfred Neussner, qua esis linguale talentoza aferisto, fondis en la yaro 1960 en Westberlin, la Germana Ido-Societo (GIS). La GIS havas nun cirkume 50 membri.
La Ido-movado recevis nova impetuo ye la yarmil-chanjo per la interreto. Ido havas nun propra Wikipedio kun nun cirkume 55.000 artikli skribtita en Ido. Pluse existas Facebook-grupi, Telegram-grupi, WhatsApp-grupi, Google-grupi e muzik-videi en la helpolinguo. En 2022 la DIG aranjis okazione la 100ma aniversario dil Ido-mondlinguala kongreso en Dessau ed aranjis Ido-konfero, ed un yaro plu tarde en Kassel same ye la 100ma aniversario dil ibea Ido-mondo-kongreso. La Hispana Idisti inivitis en la yaro 2024 a Madrid por internaciona Ido-renkontro, ed en la yaro 2025 la GIS esis itere hosto por renkontro en Berlin e Potsdam.
Existas larje-fakoza literaturo en Ido, tam tradukuri kam anke original-literaturo. Inter la Idisti esas famoza e tre zeloza autori, di qua verki esas direte publikigita en Ido. Omna yaro aparas nova libri, ante omno en la intereto, pro ke to esas plu chipa. Existas tradukuri di mond-literaturo, exemple da Shakespeare.
La GIS-membro Günter Schlemminger tradukas konocata Germana texti, recente „Ek la vivo di nul-valoranto“ da Joseph von Eichendorff e kom prezenta laboro „La Harz-voyajo“ da Heinrich Heine. La US-civitano Brian Drake, qua dominacas larja literatuala spektro esas famoza inter la Idisti sur la tota mondo pro sua orginale en Ido skribtita kriminal-romani.
La DIG-prezidanto Dro. Thomas Schmidt uzis l'elektronikala posiblaji por krear la Ido-parolanta artifikala figuro „Emma“. Segun lu esas la projetlinguo tre bone apta por l'internaciona interkomunikado, On povas interkambiar per la linguo Ido rapide e bone pensi kun homi de diversa landi. Il joyas pri renkontrar samideani e diskutar pri la Ido-movemento e la komuna linguo.
Kurta novaji
Günter Schlemminger prizentis sua Ido-tradukuro dil novelo "La Harz-voyajo" da Heinrich Heine
En la mayo 2026 la nefatigebla Idisto Günter Schlemminger de Berlin prizentis sua nova Ido-libro. Pos "Germania. Vintrala Rakonto" da Heinrich Heine (1797–1856) Günter Schlemminger tradukis nun "La Harz-voyajo" da ca famoza Germana skriptisto. Heinrich Heine publikigis ca libro kom studento en la yaro 1826 pos migrado tra la Germana montaro Harz en la yaro 1824. La romano esas voyajo-raporto kun literaturala e satirala karaktero. "La Harz-voyajo" esis l'unesma granda suceso di Heine kom autoro. La tradukuro da Günter Schlemminger havas 168 pagini e kontenas la originala Germana texto ye la sinistra latero e la Ido-tradukuro ye la dextra latero.
On povas komprar la libro che la Germana Ido-Societo po 20 Euro.
Skribez a gisdirektantaro@idolinguo.de
(TS)
Ido-renkontro 2026 en Bilbao
La internaciona Ido-renkontro 2026 eventis en Bilbao inter la 30ma julio e 2ma agosto. Asistis deko di parto-prenanti de Hispania, Francia e Nederlando. La renkontro esis utila por praktikar l’internaciona linguo ed anke por vizitar belega urbo. Tale, l'anciena quartero dil urbo, la funikulara treno e la moderna quartero dil Muzeo Guggenheim esis trairata dal Idisti.
Ultre, dum la renkontro la parto-prenanti povis askoltar kelka diskurseti, inter li pri la linguo Baska ed anke pri la historio di tri anciena mulieri Ido-parolanti en Hispania dum l’unesma yari dil movado.
Dum la konfero eventis anke renkontro dil membri di Iberiana Ido-Societo. Rezultis aprobata kelka balda agadi dil asociuro, inter li l’editado dil libro “La Princeto”, segun la traduko da Fernando Tejón. Do, tam balde kam posible esos publikigata en l'internaciona linguo ta famega verko da Antoine de Saint-Exupéry, sendubite un ek la maxim ofte tradukata libri en la mondo, qua pos kelka monati anke esos lektebla en Ido.
Multa danko ad omna parto-prenanti e specale af Itziar Garcia, qua tre habile e afable posibligis al asistanti dil renkontro konocar la beleso dil Baska urbo Bilbao.
(Segun informo dil Iberiana Ido-Societo)
Informo dal ULI
La mondala Ido-organiuro Uniono por la Internaciona Linguo (ULI) anuncis dum la renkontro en Bilbao ke nova statuti kreesas skope registragar ol kom Franca asociuro. Segun Hans Stuifbergen, qua esas membro dil Direktanta Komitato dil ULI, to esas necesa por apertigar propra banko-konto por la ULI en Francia. La nova statuti sendesos ad omna membri dil ULI por aprobeso. Se la statuti esas adoptita, nova elekti por la Direktanta Komitato dil ULI povas esar organizata.
(TS segun informo da Hans Stuifbergen)
Nova libro da Brian Drake
La maxim importanta Ido-autoro depos la yaro 2000 Brian Drake de New York publikigis pos pauzo de tri yari nova verko en Ido. Il tradukis la romano La Kastelo di Otranto, qua publikigesis da Angla autoro e politikisto Horace Walpole en la yaro 1765, aden Ido. Per ca romano la literaturala jenro dil gotika romano kreesis e la romano havis granda influo ad altra skriptisti. La ecelanta Ido-tradukuro da Brian Drake havas 239 pagini. On povas lektar e deskargar ol gratuite en la interreto che:
https://archive.org/details/la-kastelo-di-otranto
(TS)
Ausstellung im Dessauer Bauhau mit Ido
Im Rahmen der Ausstellung „Das Bauhaus kommt in die Stadt. Dessau in den 1920er Jahren“ wird im Dessauer Museum für Stadtgeschichte noch bis zum 29. November 2026 in einem gesonderten Schaukasten an die Aktivitäten des Dessauer Ido-Vereins erinnert. In der Vitrine befinden sich historische Dokumente und Fotographien des Ido-Vereins in Dessau. Die Deutsche Ido-Gesellschaft e.V. stellte für diese Präsentation eine Vereinsfahne als Blickfang zur Verfügung. Darüber hinaus sprach DIG-Präsident Dr. Thomas Schmidt für eine „Klangdusche“ einen kurzen Text auf Ido ein, sodass interessierte Besucher einen akustischen Eindruck von der Plansprache bekommen. Inhaltlich fasst dieser Text den Ablauf des 2. Ido-Weltsprachekongresses vom 25. bis 28. August 1922 in Dessau zusammen. Nach dem Hören in der „Klangdusche“ ist der Text zweisprachig im Schaukasten nachzulesen.
(RH)
Rubriko: Linguo
La grupo Linguo aceptas plura nova Ido-vorti
Pos la Ido-renkontro 2022 en Dessau la grupo "Linguo" en la interreto fondesis kun la skopo aceptar ed oficaligar od adminime rekomendar nova vorti, qui ankore mankas en Ido. La Google-grupo "Linguo" ja laboras e decidis pri nova vorti. La vorti esas propozi e rekomendi.
Hike esas la adreso di la grupo en la interreto:
https://groups.google.com/g/linguo
En la listo vu trovas la 10 vorti, qui aceptesis da la grupo inter 4ma marto 2025 til 7ma aprilo 2025. Hike esas detali pri ca vorti:
Fonto lingui: A = Angla, F = Franca, G = Germana, H = Hispana, I = Italiana, R = Rusa e suplementale L = Latina ed E = Esperanto, ma ca amba lingui ne esas fonto lingui di Ido
amilaz-o
Definuro (Biokemio): Enzimo qua deskompozas amilo
Tradukuri: AF amylase | F Amylase | H amilasa | I amilasi | R амилаза.
Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere)
apne-o
Definuro: Pasable longa ceso di extera respiro, segunvola o senvola
Tradukuri: A apnoea, HI apnea, | F apnée | G Atemstillstand, Apnoe | R апноэ.
Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere)
barbadin-o
Definuro (Botaniko): Frukto manjebla, oblonga, kun shelo dika e rugoza e pulpo akra-dolca, plu insipida kam olta dil *granadili, produktata da pasifloro de tropikal Amerika (Passiflora quadrangularis = Passiflora macrocarpa)
Tradukuri: A giant granadilla, AF barbadine | G Riesengranadilla, Barbadine | H badea, parcha | E barbadeno.
Fonto-lingui: AFGI (videz supere)
bing-o
Definuro: Sorto di loto-ludo ludata per karti kun numerizita quadrati. *bingo! Klamo artikulata kande on plenigas irga serio de ta quadrati.
Tradukuri AFHI bingo | G Bingo | R бинго.
Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere)
hapax-o
Definuro (Gramatiko): Vorto od expresuro aparanta nur unfoye en la tota *korpuso di certena linguo od epoko, en la tota verkaro da certena autoro od en certena verko
Tradukuri: AFI hapax | G Hapax | H hápax | I hapax legomenon |R гапакс.
Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere)
korpus-o
Definuro: Kolekturo de texti od altra dokumenti, ordinare en elektronikala formato, uzata por studii ed analizi linguistikal, literatural, e.c.
Tradukuri: AFHI corpus | G Korpus | R корпус | R korpuso.
Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere)
median-o
Defnuuro (stat.): La meza termino (o la averajo dil du meza termini) di serio aranjit en ordino di grandeso. Exemple, la mediana nombo dil serio 0, 1, 1, 3, 5, 6, 7 es 3.
Tradukuri: A median | F médiane | G Median | H mediana | I mediano | R медиа́на.
Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere)
pixel-o
Definuro: Areo mikrega e lumiziva sur skreno elektronikal, un de multi, da qui imajo kompozesas.
Tradukuri: AFHI pixel | G Pixel | H píxel | R пи́ксель | E rastrumero, bildero.
Fonto-lingui: AFGHIR (videz supere)
rezolucion-o
Definuro: I. L'intervalo maxim mikra mezurebla per teleskopo od altra cienca
instrumento.
II. La grado di detalo videbla en fotografuro o televizion-imajo.
Tradukuri: A resolution | F résolution | G Auflösung | H resolución | I risoluzione | R разреше́ние | E difino
Fonto-lingui: AFHIR(videz supere)
varianc-o
Definuro (Stat.): Quanteso, qua korespondas al quadrato dil deviaco normal.
Tradukuri: AF variance | G Varianz | HI varianza | R диспе́рсия, отклоне́ние.
Fonto-lingui: AFGHI (videz supere)
Rubriko: Literaturo
La fenomeno dil "Paf-ocidita renesanco"e la libro-serio "Nia 20a"
da Ivan Kohan
Kun la komenco dil militego tam en Ukraina kam exter la frontieri, grandioze kreskis la intereso pri la Ukrainana linguo e literaturo. Tamen, oportas notar, ke reale, interne dil lando ca intereso komencis kreskar kontinue ankore pos la fino dil yari 80a, ed ol recevis tre forta impulso pos la demokratiala procedi di 2014. Lore la Ukrainana lektero definitive riorientizis su a la lokala obliviita literaturo. Sequante ca granda demando, la lokala editerii tre augmentigis la publiki di libri en la Ukrainana linguo, to esas tam la verki da moderna autori, kam la rieditado di klasiki ed ecelante facita tradukuri dil mondala literaturala heredajo.
Inter ca granda variajo on volus specale emfazar la retroveno ek longa obliviado dil verki da Ukrainana autori dil yari 1920a. La generaciono a qua li apartenis nomizesas maxim ofte la "Paf-ocidita Renesanco" (Розстріляне відродження). La termino "Рoзстріляне відродження" uzesis unesmafoye da la literaturisto Yuriy Lavrinenko kande il preparis en la yaro 1959 en Paris la samnomizita antologio dil Ukrainana poezio e prozo dil yari 1917–1933. La propra nomo di ca epoko esis originale "Reda Renesanco" (Червоний ренесанс). Unesmafoye ca nomo aparis en la yaro 1925 en la verko da literaturisto Oleksandr Leytes "Renesanco di Ukrainana literaturo: fakti e perspektivi", ed anke en la libro da Volodymyr Hadzinskyi "La Voko dil Reda Renesanco" (1926).
To esis la intelektala elito di Ukraina en la yari 1920a e 1930a, di qua maxim granda parto esis inter viktimi exterminita dum la Stalinistala represo en la yari 1937–1938. La nova ondo di skribtisti, qua formacesis inter la Unesma e la Duesma Mondomiliti, apogis su unlatere su a la fundamentala heredajo da la precedanti — Panteleymon Kulish, Ivan Franko, Mykhailo Kotsiubynskyi, Lesya Ukrainka. Altralatere, li verkis por granda e dinamika spektantaro, pro la kresko di alfabetizeso e la granda importo quan en ca epoko pleis literaturo ed arto. Desfortune, en la totalitara stato qua plufortigis, rapide vinkis la tendenco a plena submiso dil kulturo a la ideologio, e la kurta periodo di kreiva libereso kruele opresesis per represeso.
Specale aktive la literaturala proceso developis su en la du kulturala centri di Ukraina lore — Kyiv e Harkiv. Skriptisti e poeti unionigis su en nombroza grupi e societi literaturala. Inter li esis "Lanka" en Kyiv (pose riorganizita kom MARS, "Laboratoryo dil Revolucionoyala Vorto"), la rurala societo "Pluh", la grupo di neoklasikisti, la komsomolala "Molodnyak", "Zahidna Ukraina", ed anke LOCHAF (Literatural Uniono di Reda Armeo e Floto).
Ulo ek la maxim potenta unioni divenis "Hart", ek qua pose kreskis VAPLITE ("Libera Akademio di Proletariala Literaturo"). Tamen kande la ideologiala kontrolo plufortigis, omna libera literatural unioni esis eliminita, la plumulto de lia membri represesis e paf-ocidesis, e lia verki dum multa yardeki forprenesis ek biblioteki ed obliviesis.
La rieditado di Ukrainana prozo e poezio di ca periodo dum la Soviet-yari eventis precipue exterlande. Importanta evento esis la publikigado en 1959 en Paris dil antologio "Рoзстріляне відродження" redaktita da Yuriy Lavrinenko.
Pro to, kande en la yari 2010a la Ukrainana editerio "Tempora" komencis retrodonar ca texti a la lekteri, fondante la libro-serio "Nia 20a" (Наші 20-і), to divenis autentika kulturala deskovro. Omna libro havas introduktanta artiklo e noti skriptita da Yaryna Tsymbal — famoza Ukrainana literatur-ciencisto di ca epoko.
La libri di ca serio divenis por la moderna lektero autentika deskovro di obliviita nomi e zanri. Li esas tre rekomendata ad amanti dil intermilitala literaturo-epoko ed la unika dinamiko dil Ukrainana kulturo.
La serio "Nia 20a" konsistas ek dek-e-un libri pri omna fantastika, detektiva, amora e voyajala zanri.
1. "La Atomo en la Yugo. Fantastiko dil yari 20a" (2017)
La antologio di populara literaturo inkluzas tri fantastika noveleti pri la esperi ed alternanta historii dil autoro-fantastikisti. Yen la texti pri la Tunguska-meteorito, atomala transformi por la homaro, e regulatra roboti (segun Karel Čapek, ma originale propra).
2. "Mea Kariero. Femina prozo dil yari 20a"(2017)
La antologio inkluzas verki da quar literaturisti. Li omni ganis loko en la literaturala mondo sen dominacanta avantaji quan havis olima aristokratini. Elia heroini esas emancipita, kombatas kontre tradicionala mori, debatas pri interrelati e preferas propra selekti.
3. Oleksandr Mar'yamov. "La Rivi di dek-e-du aqui"(2017)
La libro pri la reportala heredajo da Oleksandr Mar'yamov — observema voyajero e jurnalisto. Ol inkluzas texti ek la revuo "Nova Generaciya", la nefinita novelo pri Odesa "Libera Portuo", voyaj-skisuri pri Persia ("Aerodromi e Porti"), ed anke la tre rara raporto "La Rivi di dek-e-du aqui".
4. "La Lasta Edjvud. Fantastiko dil yari 20a" (2018)
Du romani da klasika autori. Yuriy Smolych skriptis "La Lasta Edjvud" (1926) kande il evis 26 yari (laboristala movado, Usana-Sovietiana laboristi, salvo di homaro). La romano da Volodymyr Vladko "Aerotorpedi retrovenas" (1934) deskribas la milito inter naziala e sovietiala bloki.
5. Geo Shkurupiy. "Yanna la batalionana muliero" (2018)
Dek-e-un texti da la "rejulo dil Ukrainana futurismo". Ol inkluzas novelo pri mulieri en la Unesma Mondomilito, kurta prozo pri la omnadiala vivo, "Mongola rakonti", e novela viziono pri Taras Shevchenko (liberigita de bronza grandiozeso).
6. Mike Johansen. "Voyaji dil filozofo sub la kasketo" (2018)
Quin artala reporti da Mike Johansen — skriptisto, tradukisto, chasisto e ludisto di biliardo. La skisuri duktas la lektero a hebrea kolonii, bulgara distrikto, Dagestan, la bayo di Dnipro e Kazakstan.
7. "La Pafado sur la Stuparo. Detektivo dil yari 20a" (2019)
Antologio di rapida urbana detektivi kun agado, persequi e pafadi. To esas la amuzanta urbala literaturo qua desparis dum dekeditari ma sen qua la kulturo ne esas plena.
8. "Belladonna. Amoro-romano dil yari 20a"(2019)
La texti pri la amoro e sentimenti dum la yari 1920a. La libro ilustras la vivo, familiiala relati ed amorala konflikti, montrante ke la yari 1920a havis ne nur alta intelektala arto, ma anke tre bona populara literaturo.
9. "Yuneso. Amoro-prozo dil yari 20a" (2019)
La duesma antologio di amora prozo da quar autori. Drama rakonti pri elekti inter teatro-kariero e la vivo en Ural, pri venjo pro la amikino, e pri homi distingita da ideologiala barikadi.
10. Leonid Chernov (Maloshyichenko). "Ecentrikikisti beligas la mondo"(2021)
La maxim plena kolekto da la skriptisto, voyajero e motociklisto Leonid Chernov. Ol inkluzas ilua autobiografio, voyajo "125 dii sub la tropiki", humurala rakonti e konsilii por yuna kinematografisti.
11. "Voyi sub la suno. Reporto dil yari 20a" (2021)
Quin voyajala reporti da sis skriptisti. Dmytro Buzko e Geo Shkurupiy deskribas Dniprelstan; Oleksandr Mar'yamov exploras Iran ed Irak; Mykola Trublaini voyajas al polara insulo Wrangel; Valeryan Polishchuk deskribas Norvegia; e Sava Holovanivskyi observas Italia.
A la interesata internaciona lekteri ed Idisti, ca libro-serio ofras unika oportuneso por deskovrar la estetikala richaji e la variajo di zanri en la Ukrainana modernismo, qua restis longe en la ombro pro la totalitara interdikti. La texti dil yari 1920a montras Ukraina kom organala parto dil Europana avanguardala movado kun olua kurajoza experimenti, alta dinamiko e intelektala libereso. La konoco pri ca verki helpos plu profunde komprenar la origino dil moderna Ukrainana kulturo ed olua nesubmisata praktikeso ye la konservado di la identeso.
Quar originala Ido-poemi di dek-e-un vorti
da Emma Schmidt
Vakanco
Vakanco
Nula skolo
Tempo por voyajar
Me juas omna dio
Libereso
Somero
Longa jorni
La suno brilas
Natar en la lago
Varmeso
Skotia
Skotia
Marveloza lando
Monti kasteli fyordi
Admirar la bela peizajo
Magio
Kelpii
Kelpii
Misterioza kreuri
Vartar en lagi
Li aspektas quale kavali
Danjero
On trovas plura poemi en Dek-e-un vorti (Elfchen) en la blogo "Me amas Ido" da Emma Schmidt che https://emmaamasido.blogspot.com/.
John Maynard
da Theodor Fontane
trad da Günter Schlemminger aden Ido
John Maynard!
„Qua esis John Maynard?“
John Maynard esis nia guvernilisto;
Il rezistis, til ke il atingis la rivo,
Il salvis ni, il portas la krono,
Il mortis por ni, nia amo sua rekompenso,
John Maynard.“
La „Hirundo“ flugas super la Erie-lago,
Spumo spumifas cirkum la pruo quale nivo-floki;
De Detroit ol flugas a Buffalo -
Ma la kordii esas libera e joyoza,
E la pasajanti kun filii e spozini
Dum la krepuskul-lumo ja vidas la rivo.
E babilante a John Maynard proximigas su
Omni: „Quante fore esas ankore, guvernilisto?“
Ilqua vidas avane e pose cirkume:
„Ankore triadek minuti, duima horo“.
Omna kordii esas joyoza, omna kordii esas libera -
Subite sonas ek la holdo same kam kriado,
„Fairo!“ esis to, quo sonis,
Fumuro ek kabino e luko ekiris,
Ula fumuro,, pos to flami ardoroza,
Ed ankore duadek minuti til Buffalo.
E la pasajanti, bunte mixita,
Ye la pruo li stacas kun-presite,
Ye la pruo avane esas ankore aero e lumo,
Apud la guvernilo esas ja densa,
Ed lamentado lauteskas:“Ube ni esas hike?“
Ed ankore dek-e-kin minuti til Buffalo. -
La aer-fluo kreskas, ma la nubo ek fumuro stacas,
La navestro guatas vers la guvernilo,
Il ne plus vidas sua guvernilisto,
Ma per parol-tubo il questionas:
„Kad ankore prezenta, John Maynard?“
„Yes, sioro, me esas.“
„A la rivo! Ad en l'ondo-rupto!“
„Me direktas su ad ol.“
E la navanaro joyo-klamas: „Rezistez! Saluto!“
Ed ankore dek minuti til Buffalo. - ---
“Ankore prezenta, John Maynard?“ E respondo sonas
Per mortanta voco: „Yes, sioro, me sustenas!“
Ed aden la klifo, en rifo e stono,
Il instigas la „Hirundo“ aden la vera mezo.
Se venos salvo, nur povas venar tal-maniere.
Salvo: Salvo al rivo di Buffalo!
La navo krevita. La fairo parbruletanta.
Omni salvita, nur uno mankas!
Omna kloshi sonigas; lia soni kreskas,
vers la cielo ek kirki e katedrali.
Nur resono e klosharo, altre l'urbo tacas,
Nur unika servo, quan ol havas hodie:
Dekamili sequas o plu multe.
E nula okulo en la konvoyo, qua esas sen lakrimi.
Li lasas decensar la sarko kun flori
Per flori li klozas la tombo,
E per orea literi aden la marmora tombo-petro
Skribas l'urbo lua danko:
„Hike repozas John Maynard dum fumaro e brulego
Il tenis la guvernilo forte en la manuo.
Il salvis ni, il portas la krono,
Il mortis por ni, nia amo esas lua rekompenso.
John Maynard,“
Rubriko: Kulturo
Legendo
Ye la 16-ma mayo mortis la aktorino Angelica Domröse en lua hemo-urbo Berlin
trad da Günter Schlemminger
Kande Paul e Paula preter-iris apud lia mikra cinemo en la Berlinana Fruchstraße, ibe montresis l'erotika historio-filmo „Angelique“ (Bernard Borderie, 1964) kun Michèle Mercier. Tamen en la „Legendo pri Paul e Paula“ ye 1973 genitesis per Angelica Domröse ula nova Angelique same granda erotika ter-tremo kam la Francino. Ke ca filmo hodie esas valorigita kom kult-filmo, ma lua reprezento lore ne esis klara, Angelica Domröse explikis tale: „La novajo esis, ke ne traktesas pri ula muliero, qua studiis o volis doktorigar o qualifikar su. Ma pri simpla yunino, qua ignoris la ofri di la stato e serchis sua personala chanco.“ Advere hike la jeristo Heiner Carow ed autoro Ulrich Plensdorf donis ad el la rolo di elua vivo. Ma el esis ja antee populara kom aktorino, qua depos la 60-a yari sempre esis en inquesto relate la maxim populara aktorini di la yaro en la yuneso-revuo „Neues Leben“ inter la maxim bona rangi. La ye la 4ma aprilo en Berlin 1941 naskinta stenotipistino en la extera komerco atraktesis frue da la teatro. El prizentis su en la teatro-cirklo en la „Domo di la yuna talenti“ di la Berlinana FDJ, ambiciis por studiado aktoreso sen-sucese – tro yuna. El respondis ad anunco di la DEFA en la yaro 1958, kande Slatan Dudow serchis chef-aktorino por sua socialista amor-filmo. Il selektis el inter plu kam 100 aspirantini por la chef-rolo apud Annekathrin Bürger, Stefan Lisewski e Willi Schrade en la filmo Verwirrung der Liebe“ (Trublo dil amoro). Pro to el ne volis fidar su a lua yunatra radiado, lore el studiis ye la alta skolo pri filmi en Babelsberg, el darfis plear plusa film-roli e tandem debutis ye la Berlinana Ensemblo, ube el pleis la rolo di „Polly“ en la „Dreigroschenoper“ kom same naiva kam komercema adolecantino. El admiresis ye la teatro„Volksbühne“ en multa roli, tam poke vestizita Egiptana rejino en „Caesar e Cleopatra“ da Shaw, kam la insolenta „Bela Helena“ segun Offenbach e Hacks, ed anke kam minut-duranta sen-mova statuo en la „Das grüne Vögelchen“ (La verda uceleto) da Gozzi.
De elua sen-nombra DFF-produktaji (exemple 1966 en la kriminal-filmo „Ombro super Notre Dame“ apud lua olima spozulo Jiri Vrstala) restas ante omno en memoro la adapto „Effi Briest“ da Fontane (1969) kam anke rafinita filmi en plura parti quale „Eva ed Adam“ (1973), „Fleur Lafontaine“ (1978), en qua el pleis apud sua duesma spozulo Hilmar Thate ed „Abschied vom Frieden, 1979“ (Adio de la paco).
Pro kultur- politikala disputi, qui komencis kande Wolf Biermann perdis sua civitaneso, Domröse e Thade laboreskis en la westo. Hike Angelica Domröse ne nur pleis teatro en granda treatro-domi en Hamburg e Wien, ma el anke enscenigis e depos la yaro 1992 en Berlin el transmisis kom docentino sua savo a la plu-yuna generaciono. En 1991 el retro-iris a la Defa favore la lasta filmo da Heiner Carow „Die Verfehlung“ (La kontravenco). El anke engajesis por tri sequaji dil serio di televizino „Polizeinotruf“ komm polic-komisarino. El dicis adio de sua profesiono per la komedio „Bis zum Horizont, dann links!“ (Til la horizonto e pose sinistra) da lua spozulo. Dek yari pos lua spozulo Hilmar el mortis ye pasinta venerdio kurte ante sua okadek-e- kinesma naskodio en Berlin.
Rubriko: Filozofio
Budo e la unesma kauzo
ek: La vivo de Budo, Ido-autoro nekonocata
Selektata da J. Viol
Quala filozofala relato existis inter Budo e Deo? Ni nur savas, Budo limitizis su strikte a la problemo quan lu volis solvar, por to lu dicis: „Nur unon me docas, la sufro e la redempto de la sufro.“ E lu refuzis diskutar irga questioni pri Deo e la unesma kauzo. Ma lu prizentis ad asketo la sequanta parabolo:
„Se irga homo esas atingata de venenizita flecho, e lu dicus al mediko, qua volas eskatar la flecho: Me ne permisas eskartar la flecho, til ke me savas de qua kasto la homo esas qua pafis ol, quale lu nomesas, ka lu esas granda o mikra, korpulenta o magra, ube lu lojas, ek qua materio esas la pinto dil flecho, el qua materio esas la kordo dil arko? -Ta homo mortus ante ke lu savus omna respondi.
E same anke homo, qua volus studiar omna filozofala e metafizikala questioni, mortus. La respondi e solvi di tala questioni ne duktas al kalmigo, al reala savo e la lumizeso.“
Ma la limitizeso pri la vera realeso e la questioni pri la sufro e la redempto ne esas por la mentala povri, ma nur por la serioza penseri.
Pro ke Budo limitizis su strikte al realeso, lu anke refuzis spekular pri unesma kauzo, omno quo existas, o plu bone dicita, quo eventas esas efekto de kauzi, ica kauzi anke esas efekti de kauzi ed anke la infiniteso mustas posedar kauzo, ma ni ne povas perceptar ica kauzo.
Segun Budo l'unesma kauzo ne esas pensebla.
Ma tamen altra-latere Budo ne negas la posibleso dil existo di Deo o dei, altravorte di enti, qui esas superiora al homi.
Ma lu docis, ke anke la dei, se li existas, esas submisita al lego dil kauzo, ke se li vivas forsan plu longa kam homi, tamen li esas mortala e ne havas la povo por intervenar en la mondo-ordino nek por rekompensar, nek por punisar.
La universo esas grandega ed en ol povas existar multega posiblesi, nur ne la posibleso nihiligar la lego dil kauzo, la fundamento dil mondo-ordino.
La skopo en la doktrino di budismo esas la repulseso de materiala koncio. Budo argumentas:
„Ka la korpo esas konstanta o nekonstanta? Nekonstanta. E to quo esas nekonstanta, ka to esas doloroza o felica? Doloroza. E to quo esas nekonstanta e doloroza, kad on povas konsiderar to en la senco: to esas me, to esas mea ego? Certe no.“
